kerey.kz TV زۋقا باتىر 150 جىل ادەبي الەم
گيمالاي اسقان كوش كۋاگەرى ارىستان قاجىنىڭ ءومىرى جايلى كىتاپ جارىق كوردى
kerey.kz
كەشە، 17 ناۋرىز الماتىداعى Manar Palace-تا ارىستان قاجى شادەتۇلىنىڭ (زۋقا باتىردىڭ نەمەرەسى) 80 جاس مەرەي تويىنا وراي، توي يەسىنىڭ ءومىرىن ارقاۋ ەتكەن، جازۋشى باياحمەت جۇمابايۇلىنىڭ «اڭساعان ارمان» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ارىستان قاجى تۋرالى دەرەكتى فيلىم كورسەتىلدى.
مەرەي توي مەن عۇمىرنامالىق ەڭبەكتىڭ تۇساۋكەسەرىنە الىس-جۋىق شەتەلدەردەن جانە ەلىمىزدىڭ ءار جەرىنەن ەل اعالارى، ادەبيەت پەن ونەر وكىلدەرى، وزگە دە سىيلى قوناقتار كەلىپ قاتىستى. الىس-جۋقتان جەتكەن اعايىن.
اتالعان كىتاپتىڭ تۇساۋىن مەرەي توي يەسىمەن بىرگە زيابەك قابدىلدينوۆ، دوسان بايمولدا، ءامىرحان مەڭدەكە جانە ءنابيجان مۇحاممەدحانۇلى قاتارلى تاريحشى، قالامگەرلەر كەستى.
«اڭساعان ارمان» كىتابى بۇلانايدى (گيمالاي) اسىپ، ءۇندىستان مەن پاكىستاندى باسىپ التايدان انادولىعا جەتىپ، ەۋروپانى اينالىپ تاۋەلسىز قازاق ەلىنە كەلگەن ارىستان شادەتۇلىنىڭ ءومىرىن ارقاۋ ەتكەن.
قازاقتىڭ «قارا جورعا» ءبيىن قازاقستانعا قايتا جاڭعىرتىپ اكەلگەن ادام – ارىستان قاجى شادەتۇلى ەكەنىن بۇگىندە ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى. 1999 جىلى وسىناۋ ۇلتتىق ءبيدى ەل الدىنا، ساحناعا الىپ شىققاندا الاش جۇرتى اقساقالدىڭ قايسارىلعىمەن ونەرىنە ءسۇيسىندى. رۋحانياتقا قوسقان ولشەۋسىز ەڭبەگى ەل ىشىنە تاراپ، اتاعى تەك قازاق دالاسىنا عانا ەمەس، قازاق بالاسى مەكەن ەتكەن ءاربىر ەلگە تاراپ جاتتى. بۇگىندە بۇل ءبيدى بالادان باستاپ، ەگدە تارتقان قارتتا، جاسى دا، جاسامىسى دا بيلەيدى. “قارا جورعانىڭ” اۋەنىن ەستىگەن ەل عانا ەمەس، بيلەگەن بۇقارانىڭ كوڭىلىنە قۋانىش ۇيالاتادى، رۋحىنا كۇش بەرەدى. التايدان باستاپ انادولى ەلىنە دەيىن بارعان بالا ارىستانعا بۇل ءبيدى اكەسى 7 جاسىندا شادەت زۋقاقاجىۇلى ۇيرەتىپتى.
ەل باسىنا كۇن تۋىپ، ەرلەر ەتىگمەن سۋ كەشكەن التايداعى اعايىنداردىڭ قيىن زامانى قازاق تاريحىنداعى وشپەستە، وكىنىشتى ساتتەردىڭ ءبىر بولىگى، تارماعى. كۇشى كوپ جاۋمەن جان كەتكەندە ايقاسىپ، اقىرى قاسقىردان قاشقان قويداي ۇدەرە كوشكەن ەلدىڭ باسىنداعى اۋىر تاعدىردى ارىستان بالا كەزىنەن كوردى. كوزبەن كورمەك تۇگىلى كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى اۋىر سوعاتىن سوناۋ وتكەن زاماندى شاقتى بۇگىنگى ءتىرى كۋاگەرى دە وسى ارىستان قاجى شادەتۇلى.
7 جاسىندا قىتايدىڭ گانسۋ ولكەسىنەن باستاپ گيمالايدىڭ قۇزدى تاۋلارىن اسۋداعى ازاپتى كۇندەردىدە باسىنان وتكەردى. ءۇندىستان، پاكىستانعا جاياۋ بارعاندا، جات جەردە جۇرتىنا ازىق تاۋىپ، تاعدىردىڭ تالكەگىنە تۇسكەن حالقىنىڭ كوڭىلىنە مەدەۋ بولعاندا، تىرلىگەنە قاجەتتى دۇنيەنى تاۋىپ بەرگەن ادامداردىڭ ءبىرى دە وسى ارىستان قاجى. وجەت، قاي ىسكە بولسادا بەلسەندى جاس ارىستان جات جەردىڭ بەلگىلى، ەل باستاعان ادامدارىمەن دە تەز ءتىل تابىسىپ، قالايدا ەڭىرەگەن ەلىن قيىن ساتتەردەن الىپ شىعىپ وتىردى.
ول جات جۇرتتا جۇرتىنىڭ نامىسىن جانىدى، بوتەن ەلدە بولىنبەي، بىرىگە جۇرۋگە بارىن سالدى. تۇركياعا تۇراقتاعان قازاقتارعا عانا ەمەس، تۇرعىلىقتى تۇرعىندارعا دا تاباندى ەڭبەك ەتۋمەن تابىسقا جەتۋگە بولاتىنىن دالەلەدى. تۇركيا، كەيىن گەرمانيادا 40 جىل عۇمىرىن وتكىزگەندە دە قازاقتىڭ قايسار حالىق ەكەنىن دالەلدەدى.
قازاقتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆتىڭ ەۋروپا كەلگەن ساتتەرىندە بىرنەشە رەت جولىعىپ، ەلدىك جولىنداعى جۇمىستاردى تالقىلادى. كوشى-قون جولىن جانداندىرۋعا جول اشتى. ءوزى عانا ەمەس ەۋروپا ەلدەرىنە تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قازاقتاردى دا ەلباسىمەن كەزدەستىرىپ، ەڭسەلەرىن كوتەردى.
ارىستان قاجى ءۇشىن 1995 جىلى اتامەكەن قازاقستانعا قونىس اۋدارعان جىل باقتى كۇندەردىڭ باستاۋ العان ساتتەرى بوپ سانالادى. ەڭسەسىن ەندى تىككەن ەلىنە قولعابىس ەتۋدەن دە قاراپ قالعان جوق. حالىقتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، جۇرتىن جيناپ، جۇمىلا ءجۇرىپ مەشىت سالعىزدى.
ەجەلگى مەكەن التايعادا بىرنەشە رەت بارىپ، ارماندا كەتكەن ەرلەردىڭ، ارۋاقتاردىڭ باسىنا قۇران باعىشتاپ قايتتى. تاۋەلسىز ەلدە ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان ابىز اقساقال كوپكە ۇلگى بولارلىق ىستەردەن قاشاندا قالىس قالعان ەمەس. ەلىن جاۋدان اراشالاۋدا اتوي سالعان باتىر بابالار رۋحىنا دا بىرنەشە رەت اس بەردى. جيىندار وتكىزدى. تاريحي كىتاپتاردىڭ شىعۋىنا جاردەم قىلدى.
تاعدىردىڭ قيلى، ىرەلەڭ جولدارىنان يمەنبەگەن ابىز اقساقال تۋرالى ايتار اڭىزدا، اتالى سوزدە ءالى تالاي تومادارعا ارقاۋ بولارى ءسوزسىز. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىقان ارىستان قاجى شادەتۇلى بۇگىندە تەك ءوز ۇرپاقتارىنىڭ عانا ەمەس، كۇللى قازاقتىڭ ماقتانىشى
بولىپ قالا بەرمەك.
تۇساۋكەسەردەن كەيىن بۇلاناي اسقان كوش تۋرالى تالقى كەڭەس وتكىزىلىپ، شارانىڭ سوڭعى ارىستان قاجىنىڭ 80 جاس مەرەي تويىنىڭ داستارحانىنا ۇلاستى.
جۇماباي ءمادىبايۇلى
Kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ