جازۋشى-پۋبليتسيست

ۇيعىر اۋدانىندا قازاق-ۇيعىر جاستارى اراسىندا جانجال شىعىپ، توبەلەسكە ۇلاسقانىن، اراسىندا جاراقات العاندار بار ەكەندىگىن ەستىپ وتە قاپا بولدىم. بۇل ءسوز جوق، يدەولوگيالىق جۇمىستاردىڭ ولقىلىعى دەپ ويلايمىن.

جالپى ۇيعىر حالقىنا جاپپاي قارا بوياۋ جاعۋعا بولمايدى. ولار دا وزىنشە ءبىر حالىق، تۋىس حالىق، تۇركى حالقى، مۇسىلمان حالقى. نەگىزگى مەكەنى قازىرگى قىتاي جەرىندە. ۇيعىر حالقى بىرنەشە عاسىردان بەرى ءوز تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسىپ كەلەدى. ساياسي تۇرعىدان اشىقتان اشىق ولاردى قولداۋعا قۇقىمىز جوق بولسا دا، ءوز باسىم ىشتەي مۇسىلمان باۋىرلارىمىز عوي، ءوز الدىنا ەل بولىپ كەتسە عوي دەپ تىلەيمىن.

ۇيعىر حالقىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن مادەنيەتىنە، ءتىلى مەن داستۇرىنە قۇرمەتىمىز ۇلكەن. بىرقاتار ۇيعىر قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن قازاق تىلىنە اۋدارۋعا اتسالىسقاننان بولار ۇيعىرشا دا ءتاپ-ءتاۋىر سويلەي الامىن. بىراق ءار نارسەنىڭ اقيقاتى بولادى. جەتىسۋدى ءحۇىىى عاسىردا قالماق پەن جوڭعار باسقىنشىلارىنان تازارتقان ازاتتىق سوعىستارىنا بىردە ءبىر ۇيعىر قاتىسقان ەمەس. بىردە ءبىر ۇيعىردىڭ قانى توگىلگەن ەمەس. قازىرگى ۇيعىر اۋدانى ابىلاي حان، البان رايىمبەك، شانىشقىلى بەردىقوجا باتىر قولدارى ازات ەتكەن قازاق جەرىنىڭ ۇلتاراقتاي ءبىر بولىگى. ەجەلگى اتى – قارادالا.

رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى 1882 جىلعى پەتەربۋرگ شارتى سالدارىنان قىتاي وكىمەتىنىڭ قۋدالۋىنان قورىققان 9 مىڭداي ۇيعىر وتباسى جەتىسۋعا تابان ىلىكتىرگەن. وندا دا گەنەرال-گۋبەرناتور گ.ا.كولپاكوۆسكيدىڭ قولداۋىمەن، جەرگىلىكتى قازاق بولىستارىنىڭ كەلىسىمىمەن كوشىپ كەلگەن ۇيعىر وتباسىلارىنا تىرشىلىگىنىڭ ديقانشىلىق سيپاتىنا بايلانىستى شۇرايلى جەرلەردەن قونىس بەرىلگەن. كوشىپ كەلگەندەرىنە نەبارى 140 جىلداي عانا ۋاقىت ءوتتى.

بۇل ارالىقتا قازاق پەن ۇيعىر اراسىندا ەشقاشان سوعىس، كولەمدى جانجال بولعان ەمەس. قايتا قىز الىسىپ، قىز بەرىسىپ، قۇداندالاسىپ، باۋىرلاستىق بايلانىس نىعايىپ جاتتى. كەڭەستىك كەزەڭدە بولشەۆيكتىك ساياسات سالدارىنان قارادالا ءوڭىرى اكىمشىلىك بولىنىستە ۇيعىر اۋدانى اتالىپ كەتتى. وكىنىشكە قاراي تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ۇيعىر، دۇڭعان، ورىس، گرەك، ت.ب. دياسپورالار تۇراتىن اۋماقتا يدەولوگيالىق جۇمىس جەتكىلىكتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەي قالدى. سونىڭ سالدارىنان بۇگىنگى ۇيعىر دياسپوراسى جاستارى اراسىندا قازاقتىڭ قارادالاسىن ۇيعىر دياسپوراسىنىڭ مەنشىگى رەتىندە قابىلداۋ پايدا بولدى. قازاق پەن ۇيعىر جاستارىنىڭ اراسىنداعى جانجالدىڭ توركىنى سوندا جاتىر.

قازاق حالقى، قازاق مەملەكەتى ۇيعىر دياسپوراسىنىڭ باي دا باقۋاتتى تۇرۋىنا، مادەنيەتى مەن ءتىلىنىڭ دامۋىنا بارىنشا جاعداي جاساپ وتىر. ۇيعىر حالقىنىڭ بۇل تۇرعىدان قازاق حالقىنا وكپەسى جوق دەپ ويلايمىن. ۇيعىر تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر، ۇيعىر تىلىندەگى گازەت، ۇيعىر تەاترى، ت.ب. سونىڭ دالەلى. ۇيعىر دياسپوراسى وسى تىنىشتىقتى جالعاستىرۋدى قالايدى ەكەن، وندا قازاق حالقىمەن تاتۋ تۇرۋدان باسقا جول جوق! قازاقستان – بارىمىزگە ورتاق وتان. وسى قاعيدا تەرەڭ ءتۇسىندىرىلۋى كەرەك.

ەگەر قازاق جەرىن مەنسىنبەسە ەشكىمدى كۇشتەپ ۇستاپ تۇرا المايتىنىمىز تاعى انىق! ناقتى ءبىر اقيقات – ۇيعىر اۋدانى اتاۋى الەم كارتاسىندا ۇيعىر مەملەكەتىنىڭ جالاۋىن كوتەرەتىن جەر ەمەس. سوندىقتان ءوز باسىم ۇيعىر دياسپوراسى اراسىندا مەنشىك سەزىمىن تۋعىزاتىن اتاۋدى اۋىستىرعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. ايتالىق، اۋدان اتىن قارادالا اۋدانى دەپ وزگەرتۋ ەلدىڭ، جەردىڭ تاريحي اتاۋى قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى. ەدى.

جاستار اراسىنداعى مىنا تۇسىنبەستىككە قۇقىق قورعاۋ ورىندارى لايىقتى باعا بەرەدى، زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەندەر جازاسىن الادى دەپ سەنەمىن!