تۇعىرىل حاننىڭ نىلقى شامعۇن(سانعۇن), ەكە(ۇكى), تايبۇعا دەگەن ءۇش ۇلى بولدى. نىلقى شامعۇننان تاراعان اۋلەت تورعاۋىت، قالماق، اباق-ساحارا قاتارلى وردالاردىڭ بيلەۋشىلەرى بولسا، تايبۇعادان تاراعان اۋلەت ءسىبىر، تومەن حاندىقتارىن بيلەدى. تۇعىرىل حاننىڭ ءىنىسى جاقا قامبىنىڭ قىزىنان تۋعان جيەندەر ۇلى موعول ورداسىن، قىتايدى، يراندى بيلەسە، ءوزىنىڭ قۇلاعۋدان تۋعان جيەندەرى يراندى تاعى دۇبىرلەتتى. تۇعىرىل حاننىڭ ۇرپاقتارىنان قازان، قاجى-تارحان(استراحان), قاسىم حاندىقتارىنىڭ تاعىنا وتىرعاندار دا بولدى. قىرىم حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى تۇتاس جوشى ۇلىسىنداعى بارلىق حاندىقتاردى شەڭگەلىندە ۇستادى. جوشى ۇلىسىنان شىققان حاندىقتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋ جولىنداعى شايقاستاردى ۇيىمداستىرۋشى بولدى.

قىرىم حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حاننىڭ ۇرپاقتارى

قىرىم حاندارىنىڭ ەسىمىنىڭ بارىندە كەرەي قوسىمشاسى بار. بۇل تۋرالى ورىس زەرتتەۋشىلەرى ەكىگە جارىلادى. ءبىرى، قاجى

-كەرەيدى تۇعىرىل حان اۋلەتىنەن دەسە، ءبىرى شىڭعىس اۋلەتىنەن شىقتى دەپ ەسەپتەيدى.

1. قاجى-كەرەي (1438 — 1466)

2. نۇرداۋلەت-كەرەي (1466 — 1478)

3. مەڭلى-كەرەي (1468 — 1514)

4. قايدار-كەرەي (1475)

5. جانىبەك(التىن وردا حانى احمەتتىڭ جيەنى(1478 — 1479)

6. مۇحاممەت-كەرەي(1514 — 1523)

7. قازى-كەرەي (1523)

8. سادەت-كەرەي (1523 — 1526)

9. يسلام-كەرەي (1526 — 1537)

10. ساحىپ-كەرەي (1532 — 1551)(1521 — 1524جىلدارى قازان حاندىعىنىڭ حانى بولدى)

11. داۋلەت-كەرەي (1551 — 1577)

12. ەكىنشى مۇحاممەت-كەرەي (1577 — 1584)

13. ەكىنشى يسلام-كەرەي (1584 — 1588)

14. ەكىنشى قازى-كەرەي (1588 — 1608)

15. ءپاتىح-كەرەي (1596)

16. توقتامىس-كەرەي (1608).

17. سالامات-كەرەي (1608 — 1610)

18. جانىبەك-كەرەي (1610 — 1635)

19. ماحمۇت-كەرەي (1623 — 1627)

20. ينايات-كەرەي (1635 — 1636)

21. ءباحادۇر-كەرەي (1636 — 1641)

22. ءتورتىنشى ماحمۇت-كەرەي (1641 — 1666)

23. ءۇشىنشى يسلام-كەرەي(1644 — 1654)

24. ءادىل-كەرەي (1666 — 1671)

25. ءسالىم-كەرەي(قاجى)- (1671 – 1704)

26. مۇرات-كەرەي (1678 — 1683)

27. ەكىنشى قاجى-كەرەي (1683 — 1684)

28. ءۇشىنشى سادەت-كەرەي (1691 — 1692)

29. ساپا-كەرەي(1692)

30. ەكىنشى داۋلەت-كەرەي (1699—1716)

31. ءۇشىنشى قازى-كەرەي (1704 —1707)

32. قابىلان-كەرەي (1707 — 1736)

33. ءۇشىنشى قارا-داۋلەت-كەرەي (1716 — 1717)

34. ءتورتىنشى سادەت-كەرەي (1717 — 1724)

35. ەكىنشى مەڭلى-كەرەي (1724 —1739)

36. ەكىنشى ءپاتىح-كەرەي (1736 — 1737)

37. ەكىنشى سالامات-كەرەي (1739 — 1743)

38. ەكىنشى ءسالىم-كەرەي (1743 — 1748)

39. ارسىلان-كەرەي (1748 — 1756) (1767)

40. عالىم-كەرەي (1756 — 1758)

41. قىرىم-كەرەي (1758 — 1769)

42. ءۇشىنشى ءسالىم-كەرەي (1764 — 1771)

43. ماسىعۇت-كەرەي (1767 — 1772)

44. ءتورتىنشى داۋلەت-كەرەي (1769)

45. ەكىنشى قابىلان-كەرەي (1770)

46. ەكىنشى ساحىپ-كەرەي (1772 — 1774)

47. شاھين-كەرەي (1777 — 1785)

48. ەكىنشى باقادۇر-كەرەي (1781-1785)

49.ساباز-كەرەي ( 1787 — 1789)

50. باقتى-كەرەي (1789 — 1794)

ءسىبىر حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى

مار حان (1468—1480)

اباق حان (1468—1495)

مۇحاممەت-تايبۇعا حان — (1495—1502)

اڭعىس حان (1502—1516)

كاسىم حان (1516—1530)

ەدىگەر حان (1530—1563)

بەكبولات حان — (1555—1563)

سەيتاق حان — (1583—1588)

ءالي حان (1598—1616)

باقادۇر حان (1607—1616)

ەسىم حان (1616—1624) تورعاۋىت-كەرەيت ءتايجىسى ورلىكتىڭ كۇيەۋ بالاسى

ابىلاي-كەرەي حان (1628—1631) قىرىم حان اۋلەتىنەن.

داۋلەت-كەرەي سۇلتان، 1662—1665. قىرىم حان اۋلەتىنەن

كۇشىك سۇلتان، قىرىم حان اۋلەتىنەن(1662—1664), باشقۇرت كوتەرىلىسىنىڭ كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى.

ابىعا حان، قىرىم حان اۋلەتىنەن

اسان حان، قىرىم حان اۋلەتىنەن

ەسىم-شوبەك حان، قىرىم حان اۋلەتىنەن

سۇلتان-مۇرات حان – قىرىم حان اۋلەتىنەن ءارى قاراقالپاق حانى.

ەسماحامبەت حان – قىرىم حان اۋلەتىنەن ءارى قاراقالپاق حانى.

تومەن حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى

اباق حان (1468—1495)

مامىق حان (1495—1496)

اعالاق حان (1496—1505)

كۇلىك سۇلتان (1505—1530)

ەدىگەر حان (1530—1563)

بەكبولات حان

ەدىگەر حان (1555—1563)

تورعاۋىت ورداسىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى:

اباق ءتايجى. 1400 جىلى تاققا وتىرىپ، 20 جىل بيلىك قۇرعان.

سوعان ءتايجى اباقۇلى. 30 جىل تاقتا وتىرعان.

بايان باشىر ءتايجى سوعانۇلى. 30 جىل تاقتا وتىرعان.

ماقاش مەرگەن ءتايجى بايانۇلى. 30 جىل تاقتا وتىرعان.

شۇعام بۇقا ءتايجى ماقاشۇلى. 30 جىل تاقتا وتىرعان.

شەگە ءتايجى شۇعامۇلى. 30 جىل تاقتا وتىرعان.

ورلىك ءتايجى شەگەۇلى. 30 جىل تاقتا وتىرعان. ءسىبىر حاندىعىنىڭ كەرەي حانى ەسىم حانعا قىزىن بەردى.

جورىقتى حان ورلىكۇلى. 35 جىل تاقتا وتىرعان.

قالماق حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى:

قورلىق ءتايجى ورلىكۇلى. ول تورعاۋىت، ءدوربىت، بۇزاۋ رۋلارىنان قۇرالعان قالماق حاندىعىن قۇرىپ، ءوزى قالماقتاردىڭ بيلەۋشىسى رەتىندە 11 جىل تاقتا وتىرعان.

شۇكىر ءتايجى. 17 جىل تاقتا وتىرعان.

مونشاق ءتايجى. 11 جىل تاقتا وتىرعان.

ايۋكە حان. 55 جىل تاقتا وتىرعان.

شاقتى جام. 8 جىل تاقتا وتىرعان.

سەرەن دوندىق. 11 جىل تاقتا وتىرعان.

دوندىق امبى. 6 جىل تاقتا وتىرعان

دوندىق ءتايجى. 20 جىل تاقتا وتىرعان.

ۇباش حان. 10 جىل تاقتا وتىرعان.

اباق-ساحارا ۇلىسىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى:

ءدوت بي. ەدىلدە كالعان قالماقتاردى 19 جىل بيلەگەن.

اسساراي دوندىق-امبىۇلى. ەدىلدە كالعان قالماقتاردىڭ دوتبيدەن كەيىنگى بيلەۋشىسى.

دوندىق امبىدان ۇراندىل، ءدوتبي، اسساراي، جاۋباسار دەگەن 4 ۇل دالەك، مونىعارا دەگەن ەكى قىز تۋادى. بۇل اباق-ساحارا ۇلىسى 1930 جىلعا دەيىن ءومىر ءسۇردى. ۇلىس جەم، بارىن دەگەن ەكى ايماقتان تۇرعان.

اباق كەرەي ۇلىسىنىڭ ءتورت توبە بيگە دەيىنگى اق تۋلى يەلەرى:

ەر-جانىبەك بەرداۋلەتۇلى(سارى)

قوجابەرگەن باتىر جانىبەكۇلى(شۇبارايعىر)

بايتايلاق باتىر بايىمبەتۇلى(شەرۋشى)

ءشاۋ جىراۋ اپاشۇلى(بوتاقارا)

اباق كەرەيدىڭ بەيرەسمي حانى:

بوكە باتىر جىرعالاڭۇلى(مولقى)

اباق كەرەي ورداسىن كوگەداي حانمەن قاتار بيلەگەن ءتورت توبە ءبيدىڭ ورداسى:

كوكەن بي مامىتۇلى(بازارقۇل) – جۇرتباي بي – ءمامي بي(بەيسى) – قاناپيا بەيسى.

توپان بي ساتايۇلى(بارقى) – باپى بي – جاقىپ بي.

بەيسەنبى بي(ۇلى كۇيشى) دونەنبايۇلى – قارا وسپان بي – زاكاريا بەيسى.

قۇلىبەك بي جانتەلىۇلى – ناشىن بي – ءومىرتاي بي(بيقاجى). ارعى اتاسى بي ءارى باتىر قۋاندىق بايعاراۇلى.

اباق كەرەي ۇلىسىنىڭ ءارى ونىمەن ارالاس وتىرعان نايمان، ۋاقتىڭ ورتاق حانى:

وسپان باتىر سىلامۇلى(مولقى). 7 جىل حان بولدى.

مۇراگەرى شەرديمان وسپانۇلى. حان اتانباعانىمەن اكەسىنىڭ كۇرەسىن جالعاستىردى.

الەمنىڭ ءار تارابىن بيلەگەن تۇعىرىل حان جيەندەرى

تۇعىرىل حاننىڭ قىزى توعىس قاتىن مەن ءىنىسى جاقا قامبىنىڭ قىزى سورعاقتان بيكەنى شىڭعىس حاننىڭ ۇلى تولە جار ەتتى. تولە ولگەن سوڭ توعىس قاتىندى قۇلاعۋ الدى. سورعاقتان بيكەدەن ۇلى موعول ورداسىنىڭ ۇلى حانى موڭكە، يۋان پاتشالىعىن قۇرعان قۇبىلاي حان، يراندى بيلەگەن قۇلاعۋ حان، ۇلى موعول ورداسىنىڭ ۇلى حانى ارىقبوكە تۋادى.

ورىس ىشىندەگى كەرەي اۋلەتتەرىنەن:

اناتولي تيحونوۆيچ كەرەي (1923-1990) – كەڭەستىك بارلاۋشى جانە بارلاۋشى، مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك گەنەرال-مايورى.

الەكساندر الەكسەەۆيچ كەرەي(1833-1910) – ورىس اتتى اسكەر گەنەرالى، كورنەكتى سلاۆيانوفيل ءپۋبليتسيستى.

كيرەەۆ، يۆان ۆاسيلەۆيچ (1803-1866) – 8-ارتيللەريالىق بريگادانىڭ پراپورششيگى، دەكابريست.

نيكولاي الەكسەەۆيچ كەرەي (1841-1876) – قوعام قايراتكەرى، پەتەربۋرگ سلاۆيان كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، سەرب-چەرنوگوريالىق-تۇرىك سوعىستارىنا قاتىسۋشى.

نيكولاي يۆانوۆيچ كەرەي(1922-1944) – جەردەگى نىساناعا اۋەدەن سوققى جاساعان كەڭەستىك ۇشقىش.

سەرگەي ياكوۆلەۆيچ كەرەي(1901-1990) – كەڭەستىك پارتيا جەتەكشىسى، بۇكىلوداقتىق بولشەۆيكتەر كوممۋنيستىك پارتياسى گوركي وبلىستىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى.

كەرەي، ۆاسيلي فادەەۆيچ (1879-1942) – ورىس ارمياسىنىڭ گەنەرال-لەيتەنانتى، ۋكراينا حالىق رەسپۋبليكاسى ارمياسىنىڭ كورنەت گەنەرالى.

كەرەي، يۆان فەدوروۆيچ – كەڭەستىك كالليگرافيا پروفەسسورى.

كەرەي، ميحايل يليچ (1936 ج.ت.) — كەڭەستىك پارتيا جەتەكشىسى.

قىرىمداعى كەرەيلەردىڭ سوڭعى سارقىندارى:

سۇلتان قادىر كەرەي (1891-1953), پاتشا اسكەرىنىڭ پولكوۆنيگى. ازامات سوعىسى كەزىندە جارالانىپ، تۇركياعا، ودان اقش-قا قونىس اۋدارىپ، «چەركەس-گرۋزين قوعامىن» قۇردى.

شىڭعىس كەرەي (1921 جىلى تۋعان) ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ول امەريكا بارلاۋىندا قىزمەت ەتتى. جازۋشى جانە اقىن، «كۇش كولەڭكەسىنىڭ» اۆتورى.

جۇماتاي كەرەي (1916-1976) تۇركىستانداعى باسماشىلار وتريادىنىڭ باسشىسى. كوممۋنيزمگە قارسى كۇرەستى.