قاي زاماندا دا اسكەري دوكترينانىڭ جۇرەگىندە سەنىم تۇرادى. سەنىمسىز وداق – قابىرعاسى قالانباعان قامال. سوڭعى كەزدەرى اقش-تىڭ ناتو-داعى جوعارعى اسكەري قولباسشىلىق تىزگىنىن وزگە ەلگە بەرۋى مۇمكىن دەگەن سىبىس ۆاشينگتون مەن بريۋسسەلدىڭ اراسىنداعى سەنىمگە سىزات تۇسىرگەندەي…

ءدال وسى ماسەلەگە قاتىستى گەنەرال كريستوفەر كاۆوليدىڭ سەناتتاعى ءسوزىن امەريكاداعى ستراتەگيالىق ويىننىڭ بەتاشارى دەۋگە بولادى.

كاۆولي – جاي عانا گەنەرال ەمەس، قازىر ناتو-نىڭ جوعارعى وداقتىق قولباسشىسى (SACEUR). بۇل تيتۋل 1950 جىلدان بەرى تەك امەريكالىق گەنەرالدارعا عانا تيەسىلى بولىپ كەلەدى. اۋەلى دۋايت ەيزەنحاۋەردىڭ قولىنا تيگەن بۇل تىزگىن، اقش-تىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنداعى ۇستەم ءرولىن بىلدىرەتىن سيمۆول عانا ەمەس، يادرولىق تەجەۋ مەن ستراتەگيالىق ۇيلەستىرۋدىڭ كىلتى بولعانىن بىلەمىز.

كاۆولي سACEUR لاۋازىمىنىڭ باسقا ەلگە بەرىلۋى – يادرولىق كوماندالىق جۇيەنىڭ بۇتىندىگىن بۇزاتىنىن ناقتى ايتتى. ويتكەنى قازىر اقش-تىڭ يادرولىق قالقانى ناتو ەلدەرىنە ورتاق. قاقتىعىس كەزىندە بۇل قارۋ سACEUR-ءدىڭ قولىنا وتەدى، ال ەگەر بۇل ادام امەريكالىق بولماسا، وندا بۇل تىزبەكتى قايتا قۇرۋعا تۋرا كەلەدى. ول – قاۋىپتى. گەنەرالدىڭ سوزىنشە، «ءبىز SACEUR-ءدىڭ اينالاسىنداعى امەريكاندىق قۇراممەن ناتو-نىڭ باس شتابىنا تىعىز كىرىگىپ كەتكەنبىز، سوندىقتان ءبىز وسى جۇيەنىڭ ۇزىلمەۋىن قامتاماسىز ەتەمىز» دەدى.

بۇل ءبىر عانا لاۋازىم ەمەس. امەريكا ءوزىنىڭ اسكەري لوگيستيكاسىن، يادرولىق ستراتەگياسىن جانە ساياسي ىقپالىن ءدال وسى SACEUR ينستيتۋتى ارقىلى ەۋروپاعا تاراتتى. ونى وزگەگە بەرۋ اقش-تىڭ ەۋروپاداعى مورالدىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق بەدەلىن السىرەتەتىنى ءسوزسىز.

ارينە، بۇل باستاماعا قارسى ءۇن دە، قولداۋ دا بولدى. سەناتور ەريك ءشميتتتىڭ: «امەريكالىقتار بۇل ءرولدى ەيزەنحاۋەرمەن بىرگە جوعالتقان دەپ ويلايدى» دەگەن ءسوزى ىشكى ساياسي ريتوريكاعا قۇرىلعانىمەن، تەرەڭدە جاتقان ەلەكتورالدىق كوڭىل-كۇيدى اڭعارتسا كەرەك.

بۇل داۋ تەك ءبىر لاۋازىم توڭىرەگىندە عانا بولىپ جاتقان جوق. اق ءۇي اكىمشىلىگى ەۋروپا مەن افريكانىڭ اسكەري كوماندالارىن بىرىكتىرۋ تۋرالى دا ويلاپ وتىر. ەگەر ەۋروپا قولباسشىلىعىنا افريكا دا جۇكتەلسە، وندا كاۆولي 50 ەلگە جاۋاپ بەرمەك. ونىڭ ءوزى ايتقانداي، «بۇل – شەگىنە جەتكەن شەڭبەر». ازىرگە افريكا قولباسشىلىعى شتۋتگارتتا ورنالاسقانىمەن، ونىڭ قالىپتاسۋ تاريحى 2007 جىلدان بەرى اقش-تىڭ تەرروريستىك قاتەرگە قارسى قۇرعان باستى ستراتەگيالىق قادامدارىنىڭ ءبىرى ەدى. سوندىقتان ونى جويىپ، ەۋروپا كوماندوۆانيەسىنە جۇتقىزاتىن بولسا، اقش افريكاداعى ىقپال تەتىكتەرىنەن ايىرىلۋى مۇمكىن.

بۇل ماسەلەلەر قازاقستان ءۇشىن دە وزەكتى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەل جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنان تىس ءومىر سۇرە المايدى. قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ تاريحىن دارىپتەگەنىمەن، گەوساياسي كارتادا قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىنە ءالى دە مۇقتاج. ەگەر ناتو ىشىندەگى باسقارۋ قۇرىلىمى وزگەرىپ، ۆاشينگتون ىقپالىنان ايرىلاتىن بولسا، وندا بۇل جاڭا اليانستاردىڭ قۇرىلۋىنا، جاڭا قىرعي-قاباق ويىننىڭ باستالۋىنا اكەلۋى ىقتيمال.

قازاق قوعامى ءۇشىن دە بۇل سيگنال ماڭىزدى. ءبىز جاھاندىق تەندەنتسيالاردى سىرتتان باقىلاپ قانا قويماي، ودان قورىتىندى شىعاراتىن كەزەڭگە ءوتۋىمىز كەرەك. قازاقستان سەكىلدى ورتا دەرجاۆا ءۇشىن SACEUR سىندى ينستيتۋتتار – تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ماڭىزدى.

ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز، ەگەر اقش SACEUR تىزگىنىن وزگەگە بەرسە، بۇل تەك ناتو-نىڭ ەمەس، ترانساتلانتيكالىق ارىپتەستىكتىڭ تاعدىرىنا بالتا شابۋ بولىپ تابىلادى. بۇل – ءبىر عانا تۇلعا اۋىسىمى ەمەس، بۇل – ءبۇتىن يدەولوگيانىڭ وزگەرۋى. ال يدەولوگيا وزگەرسە، الەمنىڭ اسكەري كارتاسى دا وزگەرەدى. ەندى ءبارى ۆاشينگتوننىڭ ساياسي شەشىمىنە قاراپ تۇر. قالاي ويلايسىز، تاريح تاعى ءبىر بۇرىلىستا تۇرعانداي؟

Nurlan Zhumakan