Qay zamanda da äskeri doktrinanıñ jüreginde senim twradı. Senimsiz odaq – qabırğası qalanbağan qamal. Soñğı kezderi AQŞ-tıñ NATO-dağı joğarğı äskeri qolbasşılıq tizginin özge elge berui mümkin degen sıbıs Vaşington men Bryussel'diñ arasındağı senimge sızat tüsirgendey…

Däl osı mäselege qatıstı general Kristofer Kavolidiñ Senattağı sözin Amerikadağı strategiyalıq oyınnıñ betaşarı deuge boladı.

Kavoli – jay ğana general emes, qazir NATO-nıñ Joğarğı odaqtıq qolbasşısı (SACEUR). Bwl titul 1950 jıldan beri tek amerikalıq generaldarğa ğana tiesili bolıp keledi. Äueli Duayt Eyzenhauerdiñ qolına tigen bwl tizgin, AQŞ-tıñ Europadağı qauipsizdik arhitekturasındağı üstem rolin bildiretin simvol ğana emes, yadrolıq tejeu men strategiyalıq üylestirudiñ kilti bolğanın bilemiz.

Kavoli SACEUR lauazımınıñ basqa elge berilui – yadrolıq komandalıq jüyeniñ bütindigin bwzatının naqtı ayttı. Öytkeni qazir AQŞ-tıñ yadrolıq qalqanı NATO elderine ortaq. Qaqtığıs kezinde bwl qaru SACEUR-diñ qolına ötedi, al eger bwl adam amerikalıq bolmasa, onda bwl tizbekti qayta qwruğa tura keledi. Ol – qauipti. Generaldıñ sözinşe, «biz SACEUR-diñ aynalasındağı amerikandıq qwrammen NATO-nıñ bas ştabına tığız kirigip ketkenbiz, sondıqtan biz osı jüyeniñ üzilmeuin qamtamasız etemiz» dedi.

Bwl bir ğana lauazım emes. Amerika öziniñ äskeri logistikasın, yadrolıq strategiyasın jäne sayasi ıqpalın däl osı SACEUR institutı arqılı Europağa tarattı. Onı özgege beru AQŞ-tıñ Europadağı moral'dıq jäne institucionaldıq bedelin älsiretetini sözsiz.

Ärine, bwl bastamağa qarsı ün de, qoldau da boldı. Senator Erik Şmitttiñ: «Amerikalıqtar bwl röldi Eyzenhauermen birge joğaltqan dep oylaydı» degen sözi işki sayasi ritorikağa qwrılğanımen, tereñde jatqan elektoraldıq köñil-küydi añğartsa kerek.

Bwl dau tek bir lauazım töñireginde ğana bolıp jatqan joq. Aq üy äkimşiligi Europa men Afrikanıñ äskeri komandaların biriktiru turalı da oylap otır. Eger Europa qolbasşılığına Afrika da jüktelse, onda Kavoli 50 elge jauap bermek. Onıñ özi aytqanday, «bwl – şegine jetken şeñber». Äzirge Afrika qolbasşılığı Ştutgartta ornalasqanımen, onıñ qalıptasu tarihı 2007 jıldan beri AQŞ-tıñ terroristik qaterge qarsı qwrğan bastı strategiyalıq qadamdarınıñ biri edi. Sondıqtan onı joyıp, Europa komandovaniesine jwtqızatın bolsa, AQŞ Afrikadağı ıqpal tetikterinen ayırıluı mümkin.

Bwl mäseleler Qazaqstan üşin de özekti. Öytkeni bizdiñ el jahandıq qauipsizdik arhitekturasınan tıs ömir süre almaydı. Qazaqstan yadrolıq qarusızdanu tarihın däriptegenimen, geosayasi kartada qauipsizdik kepildigine äli de mwqtaj. Eger NATO işindegi basqaru qwrılımı özgerip, Vaşington ıqpalınan ayrılatın bolsa, onda bwl jaña al'yanstardıñ qwrıluına, jaña qırği-qabaq oyınnıñ bastaluına äkelui ıqtimal.

Qazaq qoğamı üşin de bwl signal mañızdı. Biz jahandıq tendenciyalardı sırttan baqılap qana qoymay, odan qorıtındı şığaratın kezeñge ötuimiz kerek. Qazaqstan sekildi orta derjava üşin SACEUR sındı instituttar – twraqtı jwmıs isteui mañızdı.

Söz soñında aytarımız, eger AQŞ SACEUR tizginin özgege berse, bwl tek NATO-nıñ emes, transatlantikalıq äriptestiktiñ tağdırına balta şabu bolıp tabıladı. Bwl – bir ğana twlğa auısımı emes, bwl – bütin ideologiyanıñ özgerui. Al ideologiya özgerse, älemniñ äskeri kartası da özgeredi. Endi bäri Vaşingtonnıñ sayasi şeşimine qarap twr. Qalay oylaysız, tarih tağı bir bwrılısta twrğanday?

Nurlan Zhumakan