Zhalgas Yertay

ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. 

الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ 

ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.

“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”

ءيا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن قاجەت بولسا قازاقشاعا اۋدارا سالادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ءتىل ءىس جۇزىندە رەسمي تىلگە اينالا الماي ءجۇر. دۇرىس ايتاسىز، ەشتەڭە وزگەرمەگەنى كوپ نارسەنى اڭعارتىپ تۇر. 

تاعى ءبىر ءسوزى – “قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالۋدىڭ قاجەتى جوق”

قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى تومەندەگەن جوق، بىراق ول جوعارىلاعان دا جوق. دەمەك، قازاق ءتىلى ورىس ءتىلىنىڭ كولەڭكەسىندە قالا بەرەدى دەگەن ءسوز. مەملەكەتتىك بيۋركوراتيا جۇمىسى سول كۇيى وزگەرمەيدى. ايتپەسە، ءومىردىڭ قالعان سالالارىندا قازاق ءتىلى ءوز تۇعىرىنا كوتەرىلىپ العان. بىراق وعان بيلىكتىڭ ءبىر تامشى دا تەرى شىعىپ، ءبىر ءتۇيىر دە ەڭبەگى سىڭگەن جوق. قوعامدا قازاق ءتىلىنىڭ پوزيتسياسى كۇشەيدى. بىراق بۇل وزگەرىستەرگە بيلىكتىڭ دىم قاتىسى جوق.

تاعى بىلاي دەپتى – “جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى» دەپ ناقتى جازىلعان” 

كەشىرىڭىز، بىراق بۇل سويلەم قازاقستان كونستيتۋتسياسىندا 1989 جىلدىڭ 22 قىركۇيەگىنەن بەرى بار. بىراق 35 جىلدان بەرى ءتىل ماسەلەسى سول كۇيى شەشىلگەن جوق. دەمەك ماسەلەنىڭ شەشىمى بۇل تۇجىرىمدا ەمەس، 9-باپتىڭ 2-تارماعىندا بولىپ تۇر. 

سوسىن “باسقاشا ايتقاندا، قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى جارقىن” دەيدى. 

قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى بىزگە دە، قازىرگى بيلىككە دە قاراپ تۇرعان جوق. بولاشاعى جارقىن بولاتىنىنا ەشكىم شاك كەلتىرمەيدى. ماسەلە – ءدال قازىر قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل فۋنكتسياسىن قانشالىقتى اتقارىپ وتىرعانىندا عوي. 

سوڭعىسى – “كەيبىرەۋلەر ءتىل تاعدىرىنا الاڭداعان كەيىپ تانىتىپ، بۇل تاقىرىپتى ساياسي قۇرال رەتىندە پايدالانادى” 

بيلىك قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى تىنىسىن تارىلتا بەرسە، ول ساياسي قۇرالعا اينالا بەرەدى. ءتىل پروبلەماسىن بيلىك شەشسە، ەرتەسى كۇنى-اق ول ساياسي پروبلەما بولۋدان قالادى. 

سونىمەن، قورىتىندى وي. قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا ەشكىم كۇماندانبايدى. ول جارقىن بولاتىنىن ءارى تۇعىرىنا ءبارىبىر قوناتىنىن ءتۇسىنىپ وتىر. بىراق بىزگە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءدال قازىرگى مارتەبەسى ماڭىزدى بولىپ تۇر. ماسەلە بايبالامدا ەمەس قوي، ماسەلە – شەشىمىن تاپپاي جاتقان جۇيەلىك پروبلەمادا دەر ەدىم.