كوز قاراس

قازاققا تونگەن ۇلكەن قاۋىپ

kerey.kz

 |  May 1, 2015

( ءار قازاق ويلانۋى كەرەك، سىزدەردەن رەپوست جاساۋلارىڭىزدى سۇرايمىن)

قازاقستان ارناسىننان ءبىر جاڭالىقتا بۇۇ وكىلى، شەتەلدىك ايەل يلەين كونكيەۆيچ ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆامەن كەزدەسۋىن كورسەتىپ جاتىر ەكەن.
نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، نازارىم اۋىپ تىڭدادىم.
الگى وكىلسىماق ايەل:
«قازاقتار الەمدەگى 146 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن گەندەرلىك ساياسات جونىندە 32-ورىنعا شىقتى! »-دەپ قول اياعىمىزدى جەرگە تيگىزبەي ماقتادى.گۇلشارا حانىم قازاق بالاسىنىڭ بولاشاعىن ويلاسا… جىلاۋ كەرەك ەدى، كەرىسىنشە، ءماز بولدى. سەبەبىن ايتايىن…

فرانتسۋز ۇلتى قالاي جويىلدى…!!!!!

حIX عاسىردىڭ سوڭى مەن حح عاسىردىڭ سوڭىنا دەيىن فرانتسيا مەملەكەتى ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىنەن سالاۋاتتى، ساۋاتتى، ءبىلىم، عىلىم، قورعانىس، مادەنيەت، جاعىنان جوعارى تۇردى. باقتالاس ەلدەردىڭ كورە الماۋشىلىعىن تۋعىزىپ، قالايدا فرانتسۋز ۇلتىن جويىپ، ەكونوميكاسىن قۇلدىراتۋ ءۇشىن سان مىڭداعان قۇيتىرقى ساياساتتى جۇزەگە اسىردى.
ولار فرانتسيانىڭ تەحنولوگيا، ءبىلىم، عىلىمىن جەتكەن جەتىستىكتەرىن وقىپ، ۇيرەنىپ نەمەسە جامانداپ اۋرە بولعان جوق. «الەمدەگى ەڭ سۇلۋ، ءارى اقىلدى، كوركەم فرانتسۋز قىزدارى» دەگەن اڭىز شىعاردى. سودان الەمنىڭ بارلىق الاياق ەركەكتەرى، اقشاسى بارلارى، كوركىنە سەنگەنى، ۇرى-قارى، زالىم، سۇرقيالارى اعىلىپ، كەلىپ فرانتسۋز قىزدارىن قاتىن قىلدى. فرانتسۋز باسشىلارىن وتىرىك ماقتادى. ءماز بولعان باسشىلار: «ءبىز الەمدەگى ەڭ تولەرانتتى، تىنىش، ىنتىماعى جاراسقان، قارقىنداپ دامىعان ەلمىز» دەپ كەلىمسەكتەرگە باسپانا، جۇمىس بەردى. كەلىمسەكتەر فرانتسۋز قىزدارىنىڭ ءبىرىن الىپ، ءبىرىن سالىپ، انادا ءبىر بالا، مىنادا ەكى بالا قالىپ جاتتى. تاستالعان، اجىراسقان قاتىندار مەن شاتا، مەتيس، ءدۇبارا بالالاردىڭ ەلىنە اينالىپ شىعا كەلدى. ءبىر عاسىرعا جەتپەي ۇرپاق ازدى، ۇلتتىق قۇندىلىق كۇستانالانىپ، فرانتسۋزدار باياعى اتاق-ابىرويدان جۇرداي بولدى. ايەل ازعان سوڭ ەل توزادى. ىزدەپ كورشى، بىردە-ءبىر ەلدىڭ ەركەكتەرى: «فرانتسۋز قىزدارى الەمدەگى ەڭ سۇلۋ قىزدار» دەپ ولسە دە ايتپايدى. قازىر فرانتسيادان سالت-ءداستۇرىن، ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىن ساقتاعان تازا فرانتسۋز ۇلتىن تاپپايسىز. تۇگەل دەرلىك ارالاس نەكە، اجىراسقان، بايسىز بالا تاپقان، لەسبيانكا، گوميك، كارى قىزدار، قويىرتپاق، اتالا، الاشۇبار وتباسىلار. توبىرلاردان تۋعان ۇرپاقتار ەشقاشان وزدەرى تۇرىپ جاتقان مەملەكەتكە، ونىڭ يەسى بولىپ وتىرعان ۇلتقا جانى اشىمايدى.
تايلاندتا وسى فرانتسيانىڭ كۇيىن كەشتى. «ازيادا تايلىق قىزدار كەرەمەت سۇلۋ» دەگەن اڭىز تارادى. كەزىندە ازيانى ءدۇر سىلكىندىرگەن باتىر دا جاۋجۇرەك تايلىقتاردىڭ ۇرپاعى ەركەگى ماسكۇنەم، قىزدارى لەسبيانكا، جەزوكشەلەرگە اينالدى.
ايتپاقشى، ءبىزدىڭ ءسابينا قىزىمىزدى قىتايلىقتار نەگە ماقتادى دەيسىز؟ قازاقتا ءسابينادان وتكەن كەرەمەت سۇلۋلار دا جەتەرلىك. بۇل جەردە ءسابينانىڭ سۇلۋلىعى اڭگىمە ەمەس، قىتاي مەملەكەتىنىڭ قىرىق ميلليون ەركەك جىنىستىسىنا قازاقتان ايەل تاۋىپ بەرۋ ساياساتى بۇركەمەلەنىپ جاتىر. «قازاقستانعا بارساڭدار قىزدارىن وزدەرى قويىندارىڭا سالىپ بەرەدى» دەگەن ۇگىت-ناسيحاتىنىڭ جەمىسىن كورۋ ءۇشىن قىتاي ەركەكتەرىنە جاپپاي: «وسىنداي قىزداردى قويىندارىڭا سالىپ جاتاسىڭ» دەگەنى، قانشا باي قىتايدىڭ سىلەكەيى شۇبىردى دەسەڭىزشى. ءسابينانى قازاق قىزىنىڭ ايناسى ەتىپ، كورسەتىپ وتىر. زاردابى، باسقا ميلليونداعان ارۋلارىمىز قىتاي ساياساتىنىڭ قۇربانىنا اينالادى. شەتەلدىكتەردىڭ «قازاق قىزدارى سۇلۋ، ادەمى» دەپ وتىرىك ماقتاعانىنا بيلىكتەگىلەردىڭ تۇسىنىگى جەتپەگەنىنە قاپالىمىن. قاي اتا-بابامىز ءوز قىزدارىن شەتەلدىكتەرگە كورسەتىپ ماقتانعان ەدى، ولار تاۋار ما ەدى، مال ما ەدى؟ قازاقستاننىڭ «تاۋارى» ەندى قازاق قىزدارى بولعانى ما؟ شەتەلدىكتەر سولاي ويلايدى. ولار قازاق قىزىن نە ءۇشىن ماقتايدى؟ ءوز قىزدارى سوندا جامان بولعانى ما؟ نەگە قازاق قىزدارىن ءوز قىزدارىنان جوعارى قويادى؟ بۇل شىن جۇرەكتەن شىققان شىنايى، مەيىرىمدى باعالاۋ ەمەس – قۇيتىرقى ساياسات.
قازاقستانعا جۇمىس ىزدەپ كەلدىم دەگەن باسقا ۇلتتىڭ ەركەكتەرى: قىتايلىقتار جىلميىپ، ەۋروپالىقتار پاڭدانىپ، ورىستار ءمۇلايىمسىپ، وزبەكتەر ءيىلىپ، قازاق قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ جاتسا جاستىعى، توڭسا كورپەسى بولىپ جۇرگەن جوق پا؟ وزدەرىن سونداي «مەيىرىمدى، قايىرىمدى ەتىپ كورسەتىپ، «ءسىز» دەپ سىزىلىپ، مەيرام سايىن گۇل بەرىپ، سىيلىق اپەرىپ بايەك بولىپ ءۇستى- باسىن جالاپ وتىرادى. جۇرەگى جۇمساق ايەل زاتى; «قازاقتىڭ ەركەكتەرىنەن مىناۋ ارتىق قوي، ەركەك بولعاسىن ءبارىبىر ەمەس پە» دەگەن توپاس تۇسىنىك بويىن جايلاپ، كۇيەۋى بارى اجىراسىپ، جىگىتى بارى جىگىتىن تاستاپ، بايى جوقتار قۇلاي ءسۇيىپ، ەستەرىنەن تانىپ قالادى. ارينە، ءبارى ەمەس، ءبىرازى.
ءوزىم تۇراتىن اقتوبە قالاسىندا ءاربىر بۇرىشىنان قىتايلىقتار 100 دەگەن عيماراتتار سالىپ تاستادى. قانشاما مەكەمەلەرى ، كومپانيالارى بار. قازىرگى ساناق بويىنشا اقتوبە وبلىسىندا 30 مىڭنان استام قىتايلىقتار بار ەكەن. بىراق، بيلىك جاسىرىپ وتىرىپ. ال، ميگرانتارمەن اينالىساتىن اقتوبە ميگراتسيا ءبولىمىن اۋىزىن مايلاپ وتىر. ولارعا تەك اقشا كەرەك باسقا ەشتەنەدە كەرەك ەمەس. قىتاي كومپانيالارىندا قانشاما قازاقتىڭ قىزى جۇمىس جاساپ ءجۇر؟! مىنە، ەندى بىرتە بىرتە ولاردى قاقپانىنا ءتۇسىرىپ جاتىر. ءاربىر قىتايدىڭ ءوزى كوڭىل كوتەرتىن “قازاق قىزى” بار. بۇرىن قىتايلار تىعىلىپ، جاسىرىنىپ جۇرەتىن ەدى.قازىر قازاقتىڭ قىزىن قۇشاقتاپ رەستوران جاعالايتىن، قوناق ۇيگە باراتىن حالگە جەتتى. مىسالى، ءوزىمنىڭ باسىمنان وتكەن جاعدايدى ايتايىن. ۆەليكايا ستەنا جانە ەڭ ءىرى كاسىپورىن سنسپ كومپانياسىنا “وفيس مەنەدجەرى” كەرەك دەگەسىن جاي باس سۇعىپ كوردىم. مەندە جوعارى ءبىلىمىم جوق، بىراق جۇمىس تاجىريبەم بار دەپ ايتىپ ەدىم، جو جووق جۇمىس جاساي الساڭ بولدى! بەتىمە قارادى دا سەنىڭ قابىلداناتىنا 100 پايىز سەنىمدىمىن دەدى. باسىندا ءوزىمىزدىڭ قازاقتار قابىلدايدى ەكەن، سوسىن ولار تاڭداپ ەڭ سوڭعى “سوبەسەدوۆانيە” كەلىڭىز دەپ شىعارىپ سالادى. ويىمدا ەش وي جوق، ۇمىتتە جوق جۇمىس تاجيربەمدە از جانە ديپلومدا جوق دەپ ويلاپ قويدىم. جينالدىق 7 قىز. ءبىر قىتاي كەلدى قاسىندا اۋدارماشى قازاق قىزى بار. انانى سۇراپ، مىنانى سۇراپ جاتىر. ارامىزدا اعىلشىنشا ، قىتايشا بىلەتىن قىزدار بولدى زۋىلداپ. الگى قىتاي جاقسى جۇمىس جاساي بىلسەندەر، باستىقتاردىڭ كوڭىلدەرىنەن شىقساڭدار، جوعارى كوتەرىلۋگە، قىتايعا ساياحاتتاۋعا ، وقۋعا جىبەرەمىز دەدى.ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى مەن جۇمىسقا قابىلداندىم. سويتسەم، بۇلارعا سەنىڭ ديپلومىڭدا، اعىلشىنشا بىلمەك تۇگىل الەمنىڭ بارلىق تىلىندە سايراپ تۇرساندا قاجەت ەمەس ەكەن. بويىن ۇزىنشا، ءتۇرىڭ ادەمى بولسا بولدى. وكىنىشتىسى، وسىنداي ارباۋعا قانشاما قازاقتىڭ قىزى ءىلىنىپ قالىپ جاتقاندىعى، بىرەۋى گەنەرالنىي ديرەكتوردىڭ كوڭىلدىسى بولىپ، ەندى ءبىرى باسقانىڭ كوڭىلدەسى بولىپ ، قىتايعا بارىپ قىدىرىپ، وقۋعا ءتۇسىپ جاتىر.
جالپى، وسىنداي قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءبىز جاپونداردى وزىمىزگە ۇلگى تۇتۋىمىز كەرەك. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى جاپونيا ءبىلىم، عىلىم، مادەنيەتتەن الەم الدىندا وزىق ەلگە اينالدى. ۇلتتىق گەنىن ساقتاپ، «جابىق ەسىك» ساياساتىن ۇستاندى. ەلگە ەشكىمدى، ەشقانداي ەركەكتەردى كىرگىزبەدى. ارىسى تۋريست بولىپ كەلگەن شەتەلدىكتەردى باقىلاپ وتىرىپ قايتادان شىعارىپ جىبەرەدى. شەتەلدىكتەر; «الەمدەگى ەڭ مادەنيەتتى، ەڭ سۇلۋ قىز جاپون قىزدارى» دەپ الەمگە جار سالدى. بىراق، اقىلدى جاپوندار ونداي اقىماق ماقتاۋعا الدانبادى. سالت-ءداستۇرى، قان تازالىعى مەن ۇلتتىق گەنىن ساقتاۋ ارقىلى ەڭ ۇزدىك ەلگە اينالىپ وتىر.

ايبانۋ كۋنتۋاروۆا، 2015ج. 29 ءساۋىر.

facebook تەن الىندى