بiز ارحەولوگتاردى، تاريحشىلاردى، عالىمداردى، زاڭگەرلەردi شاقىردىق. وسى ماسەلەنi زەرتتە­سiن، شەشiمiن ايتسىن دەپ. ەگەر ءۇشiنشi بiر مەملەكەتتەردە قۇجات بولسا، ونى دا قاراس­تىرايىق. سودان كەيiن عانا مىنا بiز – ساياساتكەرلەر كەلiسسوزگە وتىرىپ، قورىتىندى جاسايىق. ەشقانداي دالەل-دايەكسiز “1915 جىلى تۇركيا الدە­بiر گەنوتسيد جاساعان” دەپ قاي­تالاي بەرۋ ەشكiمگە ابىروي اپەر­مەيدi. بiزدiڭ قوعامدا، مادە­نيەتi­مiزدە “گەنوتسيد” دەگەن نارسە جوق. سوندىقتان مۇنداي ايىپتاۋمەن كە­لiسپەيمiز. قۇجاتتاردى العا تارتا وتىرىپ بۇل ماسەلەنi كەز كەلگەن ۋاقىتتا تالقىلاۋعا دايىنبىز. ارمەنيا دا سولاي ەتسiن. تۇركيانى “گەنوتسيد جاسادى” دەگەن جالاڭ ايىپتاۋعا كوندiرە المايسىڭدار! الدىمەن دالەلدەرiڭدi كورسەتiڭدەر. ەگەر قاجەت بولسا، سودان كەيiن عانا بiز ءوز تاريحىمىز ءۇشiن جاۋاپ بەرەمiز.

قاراڭىز، وسكانيان مىرزا، مەن پرەمەر-مينيستر بولعانعا دەيiن ارمەنيا مەن تۇركيانىڭ اراسىندا اۆيابايلانىس بولعان جوق. مەن ونى اشتىم. بۇل – بiر.

ەكiنشiدەن، مەنiڭ ەلiمنiڭ شىعىسىندا ۆان دەگەن كول بار. ۆان كولiندە اكدامار دەگەن ارال بار. وسى ارالدا ارمياندار كوپ تۇرادى. شiركەۋلەرi بار. وسى شiركەۋ قۇلاپ قالعاندا بiز ونى قايتادان سالىپ بەردiك. مۇنى ءوز قالاۋىمىزبەن iستەدiك، ەشكiم بiزدi قىستاعان جوق.

قازiر ءتۇر­كيادا ازاماتتىعى جوق 40 مىڭنان استام ار­ميان ءجۇر. ولار نەگە تۇركياعا قا­شىپ كەلدi? وسى سۇراقتى وزدەرiڭە قويىپ كورiڭدەرشi. نەگە كەلدi? ويتكەنi بiزدiڭ ەلدiڭ ازاماتتىعىن العان ارمياندارعا جايلىمىز.   ارامىزدا ەشقانداي ماسەلە جوق. تۇركيا – بەيبiتشiلiك پەن دوستىقتىڭ ەلi.

تاۋلى قاراباق ماسەلەسiندە     مين­سكi توبى ماسەلەنi شەشە المادى. بiراق ارمەنيانىڭ باسقىنشى ەكەنiن بۇكiل الەم بiلiپ وتىر. قاراباقتى بوساتىڭدار، اسكەردi الىپ كەتiڭدەر! جۇزدەگەن مىڭ ازiربايجاندىققا ءوز وتانىنا ورالۋىنا مۇمكiندiك بەرiڭ­دەر! ولار دا بiزدiڭ باۋىرلارىمىز. ماسە­لەنi شەشۋ جولىندا نەگە كونس­ترۋك­تيۆتi جول iزدەمەيسiڭدەر؟! كiمنiڭ باسقىنشى ەكەنiن، كiم جەرiنەن ايىرىلعانىن انىقتايىق”.

بۇل – تۇركيانىڭ پرەزيدەنتi ەرەجەپ ەردوعاننىڭ ارمەنيا بيلiگiنە قاراتا ايتقان ءسوزi. جيىندا ارمەنيانىڭ سىرتقى iستەر مينيسترi باستاعان دەلەگاتسيا وتىردى. ۇندەي المادى، جيىن بارىسىندا دا، جيىننان كەيiن دە.

24 ءساۋiر كۇنi ارمەنيا “وسمان يمپەرياسىنىڭ ارمياندارعا قارسى جاساعان گەنوتسيدiنە 100 جىل تولعانىن” قارالى كۇن رەتiندە اتاپ ءوتتi. سول كۇنi رەسەي پرەزيدەنتi ۆلاديمير پۋتين ەرەۆانعا بارىپ، ارميانداردىڭ “بۇدان 100 بۇرىن­عى قايعى-قاسiرەتiن” ءبولiستi. “جاپپاي قىرىپ-جويۋدى اقتاۋعا بولمايدى، بiزدiڭ ۇستانىمىمىز ايقىن” دەدi. ەرەۆانعا فرانتسيا پرەزيدەنتi فرانسۋا وللاند تا بارىپتى.

پۋتيننiڭ بۇل سوزiنە ەردوعان قاتتى شامداندى. ول بىلاي دەدi: “پۋتيننiڭ بۇل ارەكەتiنە قاتتى رەنiشتiمiن. گەنوتسيد تۋرالى ءسوز قوزعاعان ەكەن، وندا رەسەي ءوز تاريحىنا دا كوز سالسىن. وتكەنiن ەسكە ءتۇسiرiپ، قىرىمعا قاتىستى جاۋاپ بەرسiن! رەسەيدiڭ “گەنوتسيد” دەگەن ءسوزدi ايتىپ وتىرعانى بiرiنشi رەت ەمەس. ول ۋكراينا مەن قىرىمداعى جاعدايدى قالاي تۇسiندiرەدi?!

پۋتين دە، وللاند تا ارمەنياعا بارماۋى كەرەك ەدi. الدىمەن ولار ءوز تاريحىنداعى قارا تاڭبادان قۇتىلىپ السىن!”.

پۋتيننiڭ ءباسپاسوز حاتشىسى د.پەسكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، رەسەي پرەزيدەنتi ەردوعاننىڭ رەنiشiنەن حاباردار. بiراق پۋتين دە ەشتەڭە ايتپادى. پۋتينگە ايتاتىن دا ەشتەڭە جوق قوي. مۇندايدا قازاق ء“وزiڭ ديۋاناسىڭ، كiمگە پiر بولاسىڭ” دەمەيتiن بە ەدi.

zhasalash.kz