استانانىڭ ۆوكزالىنا باردىم. كوكشەتاۋعا بارماقپىن. ءتىزىلىپ تۇرعان تاكسيلەرگە بەتتەدىم. جان-جاعىمدا «كاراگاندا»، «كاكچاتاۆ» («قاراعاندى»، «كوكشەتاۋ» دەپ ەمەس) دەگەن قارلىققان قۇزعىن داۋىستار زار يەلەيدى. قازاقشا «قاراعاندى» نەمەسە «كوكشەتاۋ» دەي سالسا ءتىلى تارتىلىپ قالا ما بۇلاردىڭ. قىشقىرىپ تۇرعاننىڭ ءبارى قازاق. نەگە بۇلاي؟ جاۋاپ بىرەۋ: قانعا ءوتىپ، سارى سۇيەككە ءسىڭىپ كەتكەن قۇلدىق سانا، ياعني قۇلدىق بولمىستىڭ ومىردەگى جارقىن كورىنىسى. مىنا قاراقتاردىڭ «قاراعاندى»، «كوكشەتاۋ» دەگەنگە ءتىلى كەلمەي تۇرعان جوق. ايتۋعا قۋاتى جەتپەيدى. كولدەنەڭ كەتىپ بار جاتقان ءبىر ورىستى كورسە ءتىلىن جۇتىپ قويادى. حوش سونىمەن…
«كاكچاتاۋلاپ» قارالىعىپ تۇرعان ءبىر قازاققا تاياپ باردىم. ەڭگەزەردەي شومبىل قارا. سالماعى (كوز مولشەرمەن) بەرى ايتقاندا – 120 كيلا. جۇدىرىعى شويىن. بەتى بۇجىر-بۇجىر كەنەسارى باتىردىڭ دۇلەي قۇلى قاراۇلەك سياقتى. ماشيناسى جەڭىل «تويوتا» ەكەن. بۇل قاراق قازىرگى زامانىڭ باتىرى بولار دەگەن ريزا كەيىپپەن سۇر ماشينانىڭ الدىنا بارىپ جايعاستىم.
ماشينانىڭ ارتقى ورىندىعىنا سيراعى مەتر جارىم ورىستىڭ ەكى بويجەتكەنى كەلىپ جايعاستى. تاعى ءبىر قاراۇلەكتىڭ كۇشىگى سياقتى بويى الاسا بولعانىمەن تىعىرشىقتاي شومبىل قازاق جىگىتى ءۇشىنشى بولىپ قوسىلدى. كۇن تاپا-تال ءتۇس. كىشى قاراۇلەكتىڭ كوزىندە ۇيقى، قالعىپ ءجۇر. وتىرماي جاتىپ ۇيىقتاپ كەتتى.
ماشينا ورنىنان قوزعالدى. ەڭگەردەي شوپىر باسقارعان تويوتانىڭ مىنەر جاعى قيسايىپ جولعا شىقتىق. ويلاپ كەلەم: مىناداي (شوپىرعا قاراپ) قازاقتىڭ جىگىتتەرى كوپ بولسا عوي. ەرتەڭ ەلدىڭ باسىنا كۇن تۋسا وسىلار قورعايدى-اۋ… ويىمدى داڭعىرلاعان مۋزىكا ءۇنى ءبولىپ جىبەردى. كابينانىڭ ءىشىن ورىسشا جىندى اۋەنى كەرنەپ كەتتى. باسى-كوزدەن ۇرعىلاپ ءولتىرىپ بارادى. ءتىپتى دەم الدىرار ەمەس. ارتتاعى ەكى قىز يزەك-يزەك. انا كىشى قاراۇلەك اتىپ جىبەرسە دە ويانار ەمەس. قىزدار يزەكتەگەن سايىن ۇلكەن قاراۇلەكتىڭ ءجۇزى جادىراي تۇسەدى. سودان شوپىرعا ايتتىم، «مىنا مۋزىكانى وزگەرتۋگە بولماس پا ەكەن، قازاقشا اۋەن قويمايسىز با؟!». مەنىڭ ءسوزىمدى ەستىگەن شوپىر شايقالىپ كەتتى. ماشينا جولدان شىعىپ كەتۋگە شاق قالىپ، ارەڭ تۇزەلدى. سونداعى ۇلكەن قاراۇلەكتىڭ ايتقانى: «سيز ونداي ايتپانىز، مىنا كىزداردان ۋيات بولادى».
ماسساعان!!! قازاقتىڭ ەلىن-جەرىن قورعايدى دەگەن مىنا باتىر، ماشينانىڭ ارتىندا وتىرعان ورىستىڭ ەكى قىزىنان زارە-قۇتى قالماي شوشىپ كەلەدى. بار ويى: سولارعا جاعۋ، سولاردىڭ كوڭىلىن تابۋ، سولاردىڭ ءبىر اۋىز «سپاسيبو» دەگەن ءسوزىن ەستۋ… وسىنداي دا قۇلدىق بولادى ەكەن-اۋ.
مىنا ءبىر بەيباق باۋىرىما جانىم اشىدى. باسقا نە ىستەۋگە بولادى. جىندى اۋەندى ءسال باسەڭدەتىپ (مەنىڭ جالىندى ءوتىنىشىم بويىنشا) قويىپ زىرلاپ كەلەمىز. الپىس شاقىرىمدى ارتقا تاستادىق. جولاي ءبىر اۋداننان وتتىك. بۇل ۇلكەن قاراۇلەكتىڭ تۋعان جەرى ەكەن. الدىمىزدا اقكول. كەنەت… شوپىر مۋزىكانىڭ ءۇنىن وشىرە قويدى دا، اياعىن تورموزعا جۇگىرتتى. ۇرەيلى كەيىپپەن بىردەمەنى كۇبىرلەپ، بوس قولىمەن تۇمسىعىن سيپاپ جىبەردى. «بۇعان نە بولدى؟» دەپ، جان-جاعىما بارلاي قاراسام، «مىقتىكول» دەگەن اۋىلدان ءوتىپ بارادى ەكەنبىز. وڭ جاقتا، جول جيەگىندە زيراتتار تۇر. قاراۇلەك زيراتتان قورقادى ەكەن. كۇبىرلەپ، سىيپالانىپ جاتقانى سول. قاراۇلەكتىڭ ويىنشا; «جىندى مۋزىكا ءولى ارۋاقتاردى شامداندىرادى-مىس». ولار شامدانسا; ماشينانىڭ دوڭگەلەگىن جارادى، ءتىپتى توڭقالاڭ اسىرىپ اۋدارىپ تاستاۋى دا مۇمكىن… ويباي-اۋ جىندى مۋزىكا ءتىرى مەنى ازاپتاپ كەلە جاتقان جوق پا، ارۋاقتا نەسى بار، مىنا جازعان ولگەن مۇردەدەن قورىققانشا، اقىل-ەسى بولسا، ءتىرى مەنەن كەشىرىم سۇرار ەدى-اۋ. سودان مەن ايتتىم: «سەنىڭ ماشيناڭنىڭ ىشىندەگى مۋزىكا اي دالاداعى ارۋاقتاردى شوشىتقانى قالاي، زىڭ ەتكەن شۋىلدان ارۋاقتار شامداناتىن بولسا، مىنا كۇنى-ءتۇنى زۋلاپ جاتقان شەتەلدىڭ «كامازدارى» ءوزى ولگەن ارۋاقتى تاعى دا ولتىرەتىن بولدى عوي…». مەنىڭ ءسوزىمدى تۋرا ماعىناسىندا تۇسىنگەن قاراۇلەك قاباعىن ءتۇيىپ «قىنجىلىس» تانىتتى. كۇڭك ەتىپ «وڭباعان» كامازداردى ءبىر سىقپىتتى.
زيراتتان وتكەن سوڭ، جىندى اۋەندى اڭىراتىپ قويىپ، يزەكتەپ تارتا جونەلدىك. اپىل-تاپىل ماكينكاعا دا جەتتىك. ءبىر جارىم شاقىرىمداي بۇرىلىپ مەنى اۆتوستانساعا جەتكىزۋگە شوپىر بۇرىلا بەرىپ ەدى، ارتاعى ەكى سارى قىز: «قايدا باراسىڭ؟» دەپ دىك ەتتى. باياعى كورىنىس، ماشينا شايقالىپ كەتتى، قاراۇلەك سۇپ-سۇر: «مىنا كىسى…» دەپ مەنى كورسەتىپ، مىڭگىرلەپ ەدى. قىزدار، سۇق ساۋساعىن شوشايتىپ «جولعا ءتۇس!» دەگەندەي يشارا جاسادى. بەيباق قاراۇلەك جىپىلىقتاپ ماعان قارادى. مەنى ماشينادان ءوز ەركىممەن شىقتىم دا قارا جولدى بويلاپ، جونەي بەردىم.
اياڭداپ كەلەم… ويلانىپ كەلەم. ەڭگەزەردەي جىگىت. ءارى سپورت شەبەرى ەكەن. كۇللى الەمدى جاراتقان ءبىر اللادان قورىقپايدى. ءتىرى ورىستىڭ قىزىنان جانە ءولىپ جاتقان ارۋاقتان قورقادى. استاعىپىراللاھ. شىنىندا قالاي ەل بولىپ تۇرمىز؟! باتىردىڭ سىيقى مىناۋ. كىشى قاراۇلەك سول ويانباعان كۇيى كەتتى. كىم ەكەنى، قايدان شىققانى بەلگىسىز. بىراق ءتۇرى-ءتۇسى قازاق.
بەكەن قايراتۇلى
Namys.kz
پىكىر قالدىرۋ