Astananıñ vokzalına bardım. Kökşetauğa barmaqpın. Tizilip twrğan taksilerge bettedim. Jan-jağımda «Karaganda», «Kakçatav» («Qarağandı», «Kökşetau» dep emes) degen qarlıqqan qwzğın dauıstar zar ieleydi. Qazaqşa «Qarağandı» nemese «Kökşetau» dey salsa tili tartılıp qala ma bwlardıñ. Qışqırıp twrğannıñ bäri qazaq. Nege bwlay? Jauap bireu: qanğa ötip, sarı süyekke siñip ketken qwldıq sana, yağni qwldıq bolmıstıñ ömirdegi jarqın körinisi. Mına qaraqtardıñ «Qarağandı», «Kökşetau» degenge tili kelmey twrğan joq. Aytuğa quatı jetpeydi. Köldeneñ ketip bar jatqan bir orıstı körse tilin jwtıp qoyadı. Hoş sonımen…
«Kakçataulap» qaralığıp twrğan bir qazaqqa tayap bardım. Eñgezerdey şombıl qara. Salmağı (köz mölşermen) beri aytqanda – 120 kilä. Jwdırığı şoyın. Beti bwjır-bwjır Kenesarı batırdıñ düley qwlı Qaraülek siyaqtı. Maşinası jeñil «toyota» eken. Bwl qaraq qazirgi zamanıñ batırı bolar degen riza keyippen swr maşinanıñ aldına barıp jayğastım.
Maşinanıñ artqı orındığına sirağı metr jarım orıstıñ eki boyjetkeni kelip jayğastı. Tağı bir Qaraülektiñ küşigi siyaqtı boyı alasa bolğanımen tığırşıqtay şombıl qazaq jigiti üşinşi bolıp qosıldı. Kün tapa-tal tüs. Kişi Qaraülektiñ közinde wyqı, qalğıp jür. Otırmay jatıp wyıqtap ketti.
Maşina ornınan qozğaldı. Eñgerdey şopır basqarğan toyotanıñ miner jağı qisayıp jolğa şıqtıq. Oylap kelem: mınaday (şopırğa qarap) qazaqtıñ jigitteri köp bolsa ğoy. Erteñ eldiñ basına kün tusa osılar qorğaydı-au… Oyımdı dañğırlağan muzıka üni bölip jiberdi. Kabinanıñ işin orısşa jındı äueni kernep ketti. Bası-közden wrğılap öltirip baradı. Tipti dem aldırar emes. Arttağı eki qız izek-izek. Ana kişi Qaraülek atıp jiberse de oyanar emes. Qızdar izektegen sayın ülken Qaraülektiñ jüzi jadıray tüsedi. Sodan şopırğa ayttım, «mına muzıkanı özgertuge bolmas pa eken, qazaqşa äuen qoymaysız ba?!». Meniñ sözimdi estigen şopır şayqalıp ketti. Maşina joldan şığıp ketuge şaq qalıp, äreñ tüzeldi. Sondağı ülken Qaraülektiñ aytqanı: «Siz onday aytpanız, mına kızdardan uyat boladı».
Mässağan!!! Qazaqtıñ elin-jerin qorğaydı degen mına batır, maşinanıñ artında otırğan orıstıñ eki qızınan zäre-qwtı qalmay şoşıp keledi. Bar oyı: solarğa jağu, solardıñ köñilin tabu, solardıñ bir auız «spasibo» degen sözin estu… Osınday da qwldıq boladı eken-au.
Mına bir beybaq bauırıma janım aşıdı. Basqa ne isteuge boladı. Jındı äuendi säl bäseñdetip (meniñ jalındı ötinişim boyınşa) qoyıp zırlap kelemiz. Alpıs şaqırımdı artqa tastadıq. Jolay bir audannan öttik. Bwl ülken Qaraülektiñ tuğan jeri eken. Aldımızda Aqköl. Kenet… şopır muzıkanıñ ünin öşire qoydı da, ayağın tormozğa jügirtti. Üreyli keyippen birdemeni kübirlep, bos qolımen twmsığın sipap jiberdi. «Bwğan ne boldı?» dep, jan-jağıma barlay qarasam, «Mıqtıköl» degen auıldan ötip baradı ekenbiz. Oñ jaqta, jol jieginde zirattar twr. Qaraülek zirattan qorqadı eken. Kübirlep, sıypalanıp jatqanı sol. Qaraülektiñ oyınşa; «jındı muzıka öli aruaqtardı şamdandıradı-mıs». Olar şamdansa; maşinanıñ döñgelegin jaradı, tipti toñqalañ asırıp audarıp tastauı da mümkin… Oybay-au jındı muzıka tiri meni azaptap kele jatqan joq pa, aruaqta nesi bar, mına jazğan ölgen mürdeden qorıqqanşa, aqıl-esi bolsa, tiri menen keşirim swrar edi-au. Sodan men ayttım: «Seniñ maşinañnıñ işindegi muzıka ay daladağı aruaqtardı şoşıtqanı qalay, zıñ etken şuıldan aruaqtar şamdanatın bolsa, mına küni-tüni zulap jatqan şeteldiñ «Kamazdarı» özi ölgen aruaqtı tağı da öltiretin boldı ğoy…». Meniñ sözimdi tura mağınasında tüsingen Qaraülek qabağın tüyip «qınjılıs» tanıttı. Küñk etip «oñbağan» Kamazdardı bir sıqpıttı.
Zirattan ötken soñ, jındı äuendi añıratıp qoyıp, izektep tarta jöneldik. Apıl-tapıl Makinkağa da jettik. Bir jarım şaqırımday bwrılıp meni avtostansağa jetkizuge şopır bwrıla berip edi, artağı eki sarı qız: «Qayda barasıñ?» dep dik etti. Bayağı körinis, maşina şayqalıp ketti, Qaraülek swp-swr: «mına kisi…» dep meni körsetip, miñgirlep edi. Qızdar, swq sausağın şoşaytıp «jolğa tüs!» degendey işara jasadı. Beybaq Qaraülek jıpılıqtap mağan qaradı. Meni maşinadan öz erkimmen şıqtım da qara joldı boylap, jöney berdim.
Ayañdap kelem… oylanıp kelem. Eñgezerdey jigit. Äri sport şeberi eken. Külli älemdi jaratqan bir Alladan qorıqpaydı. Tiri orıstıñ qızınan jäne ölip jatqan aruaqtan qorqadı. Astağıpırallah. Şınında qalay el bolıp twrmız?! Batırdıñ sıyqı mınau. Kişi Qaraülek sol oyanbağan küyi ketti. Kim ekeni, qaydan şıqqanı belgisiz. Biraq türi-tüsi qazaq.
Beken Qayratwlı
Namys.kz
Pikir qaldıru