|  | 

سۇحباتتار

«قۇنانباي» كينوفيلمى – زاماننىڭ تالابى»

دوسحان جولجاقسىنوۆ تۇسىرگەن «قۇنانباي» ءفيلمىنىڭ پرەمەراسى 12 مامىردا شىعىس قازاقستان وبلىسى اباي اۋدانىندا وتپەك. ازاتتىق كينونىڭ رەجيسسەرى، ءارى باس رولدەگى اكتەرىنەن سۇحبات الدى.

دوسحان جولجاقسىنوۆ.

دوسحان جولجاقسىنوۆ. ء“بىرجان سال” فيلمىنەن الىنعان سۋرەت. 2009 جىل.

ازاتتىق: – «قۇنانباي» كوركەم ءفيلمىنىڭ العاشقى تۇساۋكەسەر كورسەتىلىمىن الماتىدا نەمەسە استانادا ەمەس، نەگە اباي اۋدانىندا ۇيىمداستىرىپ جاتىرسىز؟

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – كوكەيىمىزدە قۇنانبايدى ايتساق – اباي، ابايدى ايتساق – قۇنانباي تۇرادى. وعان قوسا، كينونى سوندا (اباي اۋدانىندا – رەد.) تۇسىردىك. كوپشىلىك ساحناسىنا قاتىسقان – سول جەر. كينو ءتۇسىرۋدى باستاماس بۇرىن العاش بارىپ، سول جەردەگى اقساقالداردىڭ باتاسىن الدىق; قۇنەكەڭنىڭ باسىنا بارىپ، تۋ بيە سويىپ، قۇران باعىشتادىق; بايگەسىن بەردىك. ەندى ءفيلمنىڭ العاشقى تۇساۋكەسەرىن سول جەردەن باستاۋ – مەنىڭ ازاماتتىق پارىزىم. 12 مامىر كۇنى – ابايدا، 13 مامىردا سەمەي قالاسىندا كورسەتىلەدى. سودان كەيىن بارىپ استانا مەن الماتىعا جول تارتامىز.

ازاتتىق: – قۇنانباي بەينەسى بىزگە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسى ارقىلى تانىس. ياعني، وقىرمان ساناسىندا ول بىربەتكەي، قىڭىر، كوپ سويلەمەيتىن كەيىپكەر رەتىندە قالىپتاستى. ال كينوداعى قۇنانبايدىڭ بەينەسى قانشالىقتى وزگەشە، الدە سول اۋەزوۆ جولىمەن جۇردىڭىزدەر مە؟

وسىنىڭ ءبارىن سارالاي وتىرىپ، كينودا پەندەۋي قۇنانبايدى سومدادىق. وتىرىپ اپ بيلىك ايتقاننان گورى، قينالعان قۇنانباي، ويلانعان قۇنانباي، شەشىم قابىلداعان قۇنانباي قىلىپ الدىق.

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – ۇلى مۇقاڭنىڭ دۇنيەسى بىزگە باعىت-باعدار ەكەنى حاق. بىراق ول روماننىڭ ماقساتى زامانىنا، سول كەزەڭنىڭ ساياسي كوزقاراسىنا ساي بولدى. سوندىقتان دا ونداعى قۇنانباي بەينەسىنىڭ ءسال باسقاشالاۋ بولعانى راس. بىراق قۇنەكەڭ تۋرالى ودان كەيىن دە قانشاما كىتاپتار جازىلدى. ونداعى ماعلۇماتتار ارقىلى قۇنانبايدىڭ بەلگىسىز اقيقاتتارى اشىلعانداي بولدى. وسىنىڭ ءبارىن سارالاي وتىرىپ، كينودا پەندەۋي قۇنانبايدى سومدادىق. وتىرىپ اپ بيلىك ايتقاننان گورى، قينالعان قۇنانباي، ويلانعان قۇنانباي، شەشىم قابىلداعان قۇنانباي قىلىپ الدىق. ءومىر سۇرگەن كەزەڭىن كورسەتە بىلدىك.

ازاتتىق: – فيلم كورەرمەنگە جەتكەنگە دەيىن «اتتەگەن-اي» دەيتىن جەرلەرى بولسا، ءوز اۋزىڭىزبەن ايتا الاسىز با؟

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – ونەردىڭ ۇلىلىعى سوندا بولۋ كەرەك، ويلانا بەرسەڭ، قازا بەرسەڭ، جەتپەيتىن، كەمشىن تۇستار شىعا بەرەدى. سول سەبەپتى «اتتەگەن-اي» دەيتىن جەرلەر بار. كينونى مونتاجداۋ كەزىندە كۇنىنە ءبىر ەمەس، بىرنەشە مارتە كورە وتىرىپ، «اتتەگەن-اي، مىنا جەرىن بىلايشا شىعارۋ كەرەك ەدى-اۋ» دەيتىن تۇستارى بولدى. بىراق ونىڭ بارلىعى كەش. سوندىقتان ونى قوزعاماي-اق قويايىن. ەڭ باستىسى – ويلاعان وي، قوزعاعان ءپالساپا، سالىنعان استار ويىمنان شىقتى.

ازاتتىق: – «دوسحان جولجاقسىنوۆ قۇنانباي ءرولىن ويناعاننان كەيىن كينودان كەتەم دەپتى» دەيتىن سىبىس شىندىققا قانشالىقتى جاقىن؟

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – كينودا باراقتىڭ قۇنانبايعا «ولسەم اياعىم ۇزەڭگىدە كەتسىن» دەپ ايتاتىنى بار ەدى. سول ايتقانداي، قۇداي ساۋلىق بەرىپ، قول-اياققا اماندىق بەرىپ تۇرعان كەزدە ءالى دە شىعارماشىلىقپەن اينالىسساق دەيمىز. بىراق ونىڭ ءبارى جەكە بىزگە دە بايلانىستى ەمەس. ىنىمدەي بوپ كەتكەن تالاسبەكتىڭ (تالاسبەك اسەمقۇلوۆ، كينودراماتۋرگ، جازۋشى – رەد.) كەنەتتەن مارقۇم بوپ كەتكەنى قابىرعامدى قايىستىرىپ، ۇيقىمدى قاشىردى.

ازاتتىق: – ءسىز تۇسىرگەن ەكى ءفيلمنىڭ دە ستسەناريىن جازعان تالاسبەك اسەمقۇلوۆ مارقۇمنىڭ ءۇشىنشى ءبىر جوباسى «توميريس حانشايىم» دا دايىن ەكەنى بۇعان دەيىن ايتىلعان بولاتىن. اتالعان جوبانى كوردىڭىز بە، ەگەر كورسەڭىز بولاشاقتا قولعا الۋ ويدا بار ما؟

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – «توميريس حانشايىمنىڭ» ستسەناريى جازىلعان سوڭ ءبىرىنشى بولىپ وقىعان ءوزىم ەدىم. ماعان ۇناپ ەدى. كەي جەرىنە ءوزىمنىڭ پىكىرىمدى ايتىپ ەم. سونىڭ بارلىعى بىتكەننەن كەيىن ءبىز تاپسىرىپ ەدىك. بىراق بۇعان ۇلكەن قارجى كەرەك. بۇل ءجۇردىم-باردىم كينو ەمەس. قارجىنىڭ تابىلۋى قيىن. سوندىقتان توقتاتىلعان. بىراق ستسەناري دايىن. ول كينوستۋديادا دا («قازاقفيلم» – رەد.), قولىمىزدا دا بار.

ازاتتىق: – ءوزىڭىز تۇسىرگەن ەكى ءفيلمنىڭ ەكەۋىندە دە باستى ءرولدى، باس كەيىپكەردى ءوزىڭىز ويناپسىز. ءوزىڭىز تۇسىرگەن كينودا باستى ءرولدى يەمدەنۋىڭىز قانشالىقتى دۇرىس شەشىم دەپ قابىلدادىڭىز؟

دوسحان جولجاقسىنوۆ.
دوسحان جولجاقسىنوۆ. ء“بىرجان سال” فيلمىنەن الىنعان سۋرەت. 2009 جىل.

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – بىرەۋ ويلاۋى مۇمكىن، «مىناۋ كينونى وڭ جامباسىنا دايىنداپ، تەك ءوزى ءتۇسۋ ءۇشىن جاسايدى ەكەن» دەپ. ءتىپتى دە ونداي بولمادى. ءومىر بويعى دايىندىعىم، سانالى عۇمىرىم – «ءبىرجان سالدا» (كينوفيلم – رەد.). جوبانى ۇزاق دايىنداپ، ءبىرجان وبرازىن بويىما ءسىڭىردىم، ونىڭ ۇستىنە ءوزىم اكتەرمىن. ءسويتىپ كەلىپ، وزىمە تەلىگەن كەزدە ونى بىرەۋگە قيا المادىم. سونىمەن قاتار رەجيسسەر رەتىندە باسقا بىرەۋمەن (باس رولدە وينايتىن اكتەر – رەد.) كوپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك. «قۇنانبايدا» دا تۋرا سونداي بولدى. بەس جىل دايىندالدىق. اكتەر رەتىندە ونىڭ قيمىل-ارەكەتى، كوزقاراسى، وي قورىتۋ ءتاسىلى، ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن ويلاعان سوڭ تاعى ءبىر اكتەرعا قيۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە ءوزىمنىڭ قولىمنان كەلىپ تۇرسا، نەگە ويناماسقا. سوندىقتان وسىنداي شەشىمگە كەلگەنىم راس.

ازاتتىق: – اكتەر دوسحان جولجاقسىنوۆتىڭ رەجيسسەر بولۋعا تالپىنىپ، بىردەن تاريحي، ونىڭ ىشىندە تانىمال تۇلعالار تۋرالى كوركەم فيلمدەر تۇسىرۋگە بارۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ بۇل سانگە اينالعان اتاق شىعارۋدىڭ جاڭا ءتۇرى مە؟

دوسحان جولجاقسىنوۆ: – مەندە وسىمەن ء(وزى تۇسىرگەن كينوجوبالارمەن – رەد.) اتاعىمدى شىعارايىن، بەدەل جينايىن دەگەن وي جوق. سال-سەرىلەردى باياعىدا اكەمىزدەن ەستۋشى ەدىك. جالپى ارمانىم – كۇي شەرتىپ، ءان ايتۋ ەدى. بىراق بۇل تەك داستارحان باسىندا، قوناق الدىندا دەگەندەي عانا مۇمكىندىگىم بولىپ قالدى. اكتەرلىققا كەتكەننەن كەيىن وي-ءورىس، وي قورىتۋ باسقاشا بولدى. تىڭ تاقىرىپتار ىزدەي باستادىم. سول تىڭ تىقىرىپتىڭ ەڭ ءبىرىنشىسى، اپ دەپ اۋزىمىزعا ىلىنگەنى – وسى سال-سەرىلەر بولدى. تالاسبەك ەكەۋمىز قاتار وتىرىپ وسىنى ىزدەدىك. بەس جىلداي دايىندالدىق. «ءبىرجان سال» ءفيلمى سولاي كەلگەن دۇنيە. ال «قۇنانباي» – ءوزى سۇرانىپ تۇرعان تاقىرىپ. سوندىقتان بۇل – اتاق شىعارۋدىڭ ەمەس، زاماننىڭ تالابى.

ازاتتىق: – سۇحباتىڭىزعا راحمەت.

azattyq.org

Related Articles

  • ەلدەس وردا، تاريحشى: «تۇركىستان» اتاۋىن قولدانۋ – ايماقتاعى جۇمساق كۇش پوزيتسياسىن نىعايتۋ ءتاسىلى

    ەلدەس وردا، تاريحشى: «تۇركىستان» اتاۋىن قولدانۋ – ايماقتاعى جۇمساق كۇش پوزيتسياسىن نىعايتۋ ءتاسىلى

    فوتو اشىق دەرەككوزدەردەن الىندا وتكەن اپتادا تۇركيانىڭ ۇلتتىق ءبىلىم مينيسترلىگى مەكتەپ باعدارلاماسىنا «تۇركىستان» دەگەن تەرميندى ەنگىزگەن ەدى. شەتەل باسىلىمدارىنىڭ جازۋىنشا، بۇل اتاۋ ەندى «ورتالىق ازيا» ۇعىمىنىڭ ورنىنا قولدانىلماق. ءبىلىم ءمينيسترى يۋسۋف تەكين جاڭا اتاۋ تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، ۇكىمەت وقۋ باعدارلاماسىنان يمپەريالىق ماعىناسى بار گەوگرافيالىق اتاۋلاردى الىپ تاستاماقشى. ەڭ قىزىعى، «تۇركىستان» اۋماعىنا قازاقستاننان بولەك، قىرعىزستان، وزبەكستان، تۇركىمەنستان مەن تاجىكستان جاتادى ەكەن. سونداي-اق كەيبىر باسىلىمدار بۇل تەرميننىڭ قىتايدىڭ باتىسىندا ورنالاسقان شىڭجان ولكەسىنە قاتىسى بارىن دا اتاپ ءوتتى.  كەيبىر عالىمدار «ورتالىق ازيا» تەرمينى كولونياليزمنەن قالعانىن ءجيى اتاپ ءجۇر. حح عاسىرداعى الەمدىك اكادەميالىق عىلىمدى سول كەزدەگى ءىرى يمپەريالار قالىپتاستىرعاندىقتان، بۇگىندە مۇنداي تەرميندەر مەن اتاۋلار حالىق ساناسىنا ابدەن ءسىڭىپ

  • ساياساتتانۋشى: ەۋرووداقپەن ارىپتەستىككە ورتالىق ازيا كوبىرەك مۇددەلى

    ساياساتتانۋشى: ەۋرووداقپەن ارىپتەستىككە ورتالىق ازيا كوبىرەك مۇددەلى

    نۇربەك ءتۇسىپحان ەۋرووداق جەتەكشىلەرى مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ باسشىلارى “ورتالىق ازيا – ەۋرووداق” ءسامميتى كەزىندە. سامارقان، وزبەكستان 4 ءساۋىر 2025 جىل 3-4 ساۋىردە سامارقاندا “ورتالىق ازيا – ەۋروپا وداعى” ءسامميتى ءوتتى. ورتالىق ازيانىڭ رەسمي باق-تارى مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىم سايتتارى سامارقان ءسامميتىنىڭ “تاريحي ماڭىزىن” ايتىپ جاتىر. ال ەكى ايماق اراسىندا وسىنداي فورماتتاعى العاشقى كەزدەسۋدى ساراپشىلار قالاي باعالايدى؟ ازاتتىق ءتىلشىسىنىڭ سۇراقتارىنا ساياساتتانۋشى جانىبەك ارىنوۆ جاۋاپ بەرەدى. – ورتالىق ازيا جانە ەۋرووداق ءسامميتى قانشالىقتى تەڭ جاعدايدا ءوتىپ جاتىر دەپ ايتا الامىز؟ – ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ 30 جىلدىق سىرتقى ساياساتىنا، تاريحىنا ۇڭىلسەك، ەۋرووداق ءاردايىم تەڭ دارەجەدە جۇمىس جاساۋعا تىرىساتىن ۇلكەن ارىپتەستەردىڭ ءبىرى. مىسالى، اقش نەمەسە رەسەي نە بولماسا قىتايمەن سالىستىرعاندا مەملەكەت تاراپىنان بولسىن، قوعام

  • جين نودا: قازاق حاندارى مەن تسين يمپەرياسىنىڭ بايلانىسى تىم تەرەڭ

    جين نودا: قازاق حاندارى مەن تسين يمپەرياسىنىڭ بايلانىسى تىم تەرەڭ

    وتكەن جىلى قولىما توكيو شەت تىلدەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جين نودانىڭ «رەسەي مەن تسين يمپەريالارى اراسىنداعى قازاق حاندىقتارى: XVIII-XIX عاسىرلارداعى ورتالىق ەۋرازيا حالىقارالىق قاتىناستارى» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگى ءتۇستى. ءوز تاريحىمىزعا قاتىستى بولعان سوڭ، ءبىر دەممەن وقىپ شىقتىم. اتالعان كىتاپتا قازاق حانى ابىلاي مەن وزگە سۇلتانداردىڭ تسين يمپەراتورىنا جازعان حاتتارى تۋرالى باياندالادى. جاقىندا جين نودامەن حابارلاسىپ، كوكەيىمىزدە جۇرگەن سۇراقتاردى قويدىق. – عىلىمي زەرتتەۋ كىتابىڭىز ەرتە­دەگى قازاق-تسين يمپەرياسى قاتىنا­سىن وزگەشە تانۋعا ارنالعان اكادەميا­لىق ەڭبەك ەكەن. بۇنداي زەرتتەۋگە بەت بۇرۋعا نە تۇرتكى بولدى؟ – مەن ورتالىق ازيانى زەرتتەۋ بارىسىندا رەسەي جانە تسين يمپەرياسى تۋرالى كوزقاراستاردا ۇلكەن الشاقتىق بار ەكەنىن بايقادىم. وسى الشاقتىقتى جويۋ ماقساتىندا مەن قازاقتاردىڭ تاريحىن رەسەيلىك جانە قىتايلىق دەرەككوزدەر نەگىزىندە زەرتتەۋگە كىرىستىم.

  • بۇل – سوۆەتتىك ءھام نازارباەۆتىق كەزەڭنەن قالعان، جۋرناليستيكانى جاعىمپاز قولبالا، شاۋىپكەل قۇرال دەڭگەيىنە تۇسىرگەن شەنەۋنىكتىك شتامپوۆكا.

    بۇل – سوۆەتتىك ءھام نازارباەۆتىق كەزەڭنەن قالعان، جۋرناليستيكانى جاعىمپاز قولبالا، شاۋىپكەل قۇرال دەڭگەيىنە تۇسىرگەن شەنەۋنىكتىك شتامپوۆكا.

    “سۇحباتتى” ەندى عانا وقىپ شىقتىم. ازىرگە، سيپاتى تۋرالى از ءسوز: البەتتە، بۇل – جۋرناليستيكا ستاندارتتارىنا ساي، شىنايى، ناعىز سۇحبات ەمەس. كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى تەڭ، ەكى سانالى ازاماتتىڭ ءوزارا پىكىرلەسكەن، ەمەنجارقىن اڭگىمەسى ەمەس. بۇل – سوۆەتتىك ءھام نازارباەۆتىق كەزەڭنەن قالعان، جۋرناليستيكانى جاعىمپاز قولبالا، شاۋىپكەل قۇرال دەڭگەيىنە تۇسىرگەن شەنەۋنىكتىك شتامپوۆكا. پالەنباي ادام تۇزەپ-كۇزەگەن، انانى دا، مىنانى قامتۋعا تىرىسقان، اياعىندا جانى جوق ماتىندەر جيىنتىعى تۋعان. توقاەۆ اينالاسىنداعىلارعا: “وسىنشالىق جاساندى كەيىپپەن حالىق الدىندا كورىنۋىم ۇيات بولادى، قويىڭدار، اينالايىندار، قاتەلەسسەم دە ءوز بولمىسىممەن شىعام” دەۋگە تۇسىنىگى جەتپەگەنى وكىنىشتى. بىلتىر “ەگەمەندە” “سۇحباتتاسقان” ديحان قامزابەك تە، بيىل “انا تىلىندە” “اڭگىمەلەسكەن” ەرلان ءجۇنىس تە، كەشىرىڭىزدەر، ەشقانداي دا ينتەرۆيۋەر ەمەس. ءيا، بىرەۋى تەرەڭ عالىم، ەكىنشىسى تاماشا اقىن، بىراق، ومىرىندە ءبىر

  • “گەوساياسات يلەۋىنە ءتۇسىپ قالۋىمىز مۇمكىن”. قازاقستاندا اەس سالۋعا قاتىستى ساراپشى پىكىرى

    “گەوساياسات يلەۋىنە ءتۇسىپ قالۋىمىز مۇمكىن”. قازاقستاندا اەس سالۋعا قاتىستى ساراپشى پىكىرى

    ەلەنا ۆەبەر اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جانە پايدالانۋ ەكولوگيالىق قاتەر جانە توتەنشە جاعدايدا ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى عانا ەمەس، وعان قوسا سوعىس بارىسىندا ۋكراينانىڭ زاپوروجە اەس-ىندەگى بولعان وقيعا سياقتى بوپسالاۋ قۇرالى دەيدى الەۋمەتتىك-ەكولوگيالىق قوردىڭ باسشىسى قايشا اتاحانوۆا. ول مۇنىڭ ارتىندا كوپتەگەن پروبلەما تۇرعانىن، قازاقستاندىقتارعا اەس سالۋ جونىندەگى رەفەرەندۋم قارساڭىندا بىرجاقتى اقپارات بەرىلىپ، وندا تەك پايدالى جاعى ءسوز بولىپ جاتقانىن ايتادى. ساراپشى اەس-ءتىڭ قاۋپى مەن سالدارى قانداي بولاتىنى جايىندا اقپارات وتە از دەپ ەسەپتەيدى. گولدمان اتىنداعى حالىقارالىق ەكولوگيالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، بيولوگ قايشا اتاحانوۆا – رادياتسيانىڭ ادامدارعا جانە قورشاعان ورتاعا اسەرىن شيرەك عاسىردان استام زەرتتەپ ءجۇر. ول بۇرىنعى سەمەي پوليگونىندا جانە وعان ىرگەلەس جاتقان اۋدانداردا زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گەنەتيكا كافەدراسىندا وقىتۋشى بولعان.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: