Миғраж түні. | Kerey.kz/Керей.кз

ميعراج ءتۇنى.

| May 15, 2015

پايعامبارىمىز (س.ع.س.) يسرا جانە ميعراج وقيعاسىن ءميلادي 621 جىلى رەجەپ ايىنىڭ 26-سىنان 27-سىنە وتەر تۇندە، دۇيسەنبىدە باسىنان وتكەردى. بۇل مەككەدەن مەدينەگە ھيجرات ەتۋدەن 18 اي بۇرىن بولعان ەدى. كەيىنىرەك جىل سايىن بۇل ءتۇندى شىن يمان-ىقىلاس جانە قوسىمشا ءناپىل عيباداتتارمەن اتاپ وتكىزۋ مۇسىلماندار ءۇشىن داستۇرگە اينالدى.

ميعراج تۇنىندە پايعامبارىمىز حازىرەتى مۇحا¬ممەد (س.ع.س.) مەككەدەگى ءال-حارام مەشى¬تى¬نەن قۇددىستاعى (يەرۋساليم) ءال-اقسا مەشىتىنە ءبىر ساتتە يسرا جاسادى. (تۇنگى ساپار ارابتاردا «يسرا» دەپ اتالادى). ودان ميعراجعا، ياعني جەتى قات كوككە كوتەرىلىپ، دۇنيەدەن وتكەن بارلىق پاي¬عام¬بارلارمەن كەزدەستى، ۇنەمى قۇلشىلىقتا جۇرە¬تىن پەرىشتەلەرمەن جولىقتى. قۇدىرەتتى جا¬راتۋشىمىزدىڭ ءتۇرلى بەلگى-اياتتارىن كورىپ، ونىمەن تىلدەستى. بەس ۋاقىت ناماز وسى تۇندە پارىز ەتىلدى.

ميعراج پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) ەڭ ۇلكەن مۇعجيزالارىنىڭ ءبىرى. مۇعجيزا – اللانىڭ قۇدىرەتىمەن جۇزەگە اساتىن، ادام¬دار¬دان تەك پايعامبارلارعا عانا ءتان، تاڭ¬عا¬جايىپ قۇبىلىس. جۇرەگىندە يمان نۇرى ورنىققان ءاربىر ادام اللانىڭ مۇعجيزالارىنا ءشۇباسىز سەنەدى. اللا تاعالا جەتى پايعامبارعا ميعراجدى سىيلاعان. ولار: ادام، ىدىرىس، يبراھيم، مۇسا، ءجۇنىس، يسا جانە مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارلار. ارقايسىسىنىڭ ميعراجى ءار ءتۇرلى بولعان. سونىڭ ىشىندە سوڭعى پايعام¬بار حازىرەتى مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) ميعراجى ەرەك¬شە وتكەن.

يسرا جانە ميعراج وقيعاسى پايعام¬بار¬لىقتىڭ ونىنشى جىلى، ياعني يسلام تاريحىندا «قايعىعا تولى جىل» دەپ اتالعان كەزدە جۇزەگە استى. سول جىلى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ءۇل¬كەن ۇلى قاسىم شەتىنەدى. سوڭىنان ەكىنشى ۇلى ابدۋللا دا قايتىس بولدى. باۋىر ەتى بالالارىنىن ارعى دۇنيەگە كوشۋى اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) وڭايعا سوقپادى.

قورعاۋشىسى ءارى اياۋلى اعاسى ءابۋ ءتالىپ پەن قادىرلى جارى حاديشا انامىز دا وسى كەزدەردە دۇنيە سالدى. بۇل مۇسىلمانداردىڭ كاپىرلەردەن تۇرتكى كورىپ، ولاردىڭ زورلىق-زوبالاڭى مەن اۋىر ازابىنان قينالعان شاق بولاتىن. مۇنداي وقىس وقيعالار مەن قايعىلى قازالاردان راسۋلۋللانىڭ قابىرعاسى قايىستى.

دەگەنمەن، ميعراج حازىرەتى مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىز ءۇشىن اللا تاعالا تاراپىنان ۇلكەن جۇبانىش اكەلدى. ءۇمىت شامىن قايتا جاقتى.

وسى تۇندە پەرىشتە جابىرەيىل (ع.س.) پايعام¬بارىمىزعا (س.ع.س.): «ەي، مۇحاممەد، اللا تاعالا ەشكىمگە ءناسىپ ەتپەگەن شاراپاتتى ساعان ءناسىپ ەتپەك. سەنى قۇزىرىنا شاقىردى»، – دەيدى. وسىدان كەيىن جابىرەيىل (ع.س.) مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىزدى ءال-حارام مەشىتىنەن ءال-اقسا مەشىتىنە ءبىر ساتتە الىپ كەلەدى. بۇل تۋرالى اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراندا:

سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى

الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ

«اللا – پاك. مۇعجيزالارىمىزدى كورسەتۋ ءۇشىن (اللا تاعالا) ءبىر ءتۇنى ءوز پەندەسىن (مۇحاممەدتى) ءال-حارام مەشىتىنەن توڭىرەگى تۇنعان بەرەكە – بايلىق – ءال-اقسا مەشىتىنە الىپ كەلدى. شىنىندا، ول (اللا تاعالا) ەستۋشى ءارى كورۋشى»[1]، – دەدى.

اراب تىلىندە «يسرا» ءسوزى ءتۇننىڭ ءبىر بولىگىن سەرۋەندەۋمەن ءوت¬كىزۋ دەگەن ۇعىمدى بەرەدى. ال شاريعات تىلىندە پاي¬عامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ءتۇننىڭ ءبىر ساتىندە ءال-حارام مەشىتىنەن ءال-اقسا مەشىتىنە بارعانىن بىلدىرەدى.

ءۇش مەشىت قاسيەتتى سانالادى. ولار ءال-حارام مە¬شىتى (مەككەدە), پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) مە¬شىتى (مەدينەدە) جانە ءال-اقسا مەشىتى (يەرۋ¬سا¬ليمدە). بۇل مەشىتتەردىڭ ماڭايىندا قىلمىس پەن كۇنالار جاساۋ حارام (تىيىم سالىنعان). ءال-حارام دەپ اتالۋىنىڭ دا سەبەبى وسىندا.

اياتتاعى ءال-حارام مەشىتى دەپ مەككە قالاسى تۇسىنىلەدى. ءال-اقسا مەشىتى كەزىندە مۇسا (ع.س.) مەن يسا (ع.س.) جانە ول ەكەۋىنىڭ اراسىندا وتكەن پايعام¬بار¬لاردىڭ (ع.س.) قىبىلاسى بولعان. پايعامبارى¬مىز (س.ع.س.) دا مەككەدەگى ءال-حارام مەشىتى قى¬بىلا بولعانعا دەيىن ىسقاق پەن ياقۋب (ع.س.) ەكەۋى سالعان ءال-اقسا مەشىتىنە قاراپ ناماز وقىعان. بۇعان قاجىلىق ساپارىنا بارعان باۋىرلارىمىز مەدينەدەگى ءال-قيبلاتاين (ەكى قىبىلالى) مەشىتىندە بولعاندارىندا كوزدەرى جەتەدى. «اقسا» «ۇزاق، الىس، ءبىر شەتتەگى» دەگەن ماعىنانى ءبىل¬دىرە¬دى. ول مەشىت مەككەگە قاراعاندا الىس، شەتتەگى عيباداتحانا بولعاندىقتان، «ءال-اقسا» دەپ اتتانىپ كەتكەن.

ءال-اقسا مەشىتىن اللا تاعالا بەرە¬كە¬لى مەكەن ەتكەن. ول تۋرالى اياتتا: «ءتوڭى¬رە¬گى تۇنعان بەرەكە-بايلىق»، – دەلىندى. راسىندا دا، ول مەكەن مۇباراك ەتىلگەندىگىنەن اللا تاعالا توپىراعىن وتە قۇنارلى، ەگىندەرىنىڭ ءونىمىن مول، اۋا رايىن عاجاپ، سۋلارىن ءمولدىر ءارى شيپالى ەتكەن. سونداي-اق وسى ولكەدەن كوپ پايعام¬بارلار شىققان.

يسرا وقيعاسى ءتۇس تە، رۋحاني سەرۋەن دە ەمەس. ول پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) وڭىندە دەنەسىمەن، ءارى رۋحىمەن جاسالعان ساپار.

ال ميعراج – بيىككە كوتەرىلۋ، جوعارىلاۋ دەگەندى بىلدىرەدى. شاريعاتتا – پايعامبارى¬مىز¬دىڭ (س.ع.س.) ءبايتۋل-ماقديس مەشىتىنەن اسپان¬داعى «سيدراتۋل-مۇنتاھاعا»، ياعني اللا تاعالا قۇ¬زىرىنا كوتەرىلگەنىن ايتامىز. «سيدرات» اراب¬شا¬دا اعاش، ال «ءمۇنتاھا» – سوڭعى دەگەن ماعىنا بەرەدى. مۇنىن الەمنىڭ سوڭعى شەگى دەپ تۇسىنەمىز.

ميعراج تۇنىنەن كەيىن جابىرەيىل (ع.س.) كەلىپ پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) نامازداردىڭ ۋاقىتتارى مەن ونىڭ وقۋ ءتارتىبىن ۇيرەتەدى. سول كۇنگە دەيىن ول يبراھيم (ع.س.) ناماز وقىعانداي، كۇنىنە ەكى رەت – تاڭ مەن كەشكى ۋاقىتتارىندا ەكى راكاتتان ءتورت راكات ناماز وقىپ جۇرەتىن.

مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) ۇلىق مۇعجيزاسى يسرا جانە ميعراج وقيعاسىن بارلىق مۇسىلماندار ۇلكەن نىعمەت ءارى قۇرمەت دەپ قابىلداۋلارى ءتيىس.

ءابساتتار قاجى دەربىسالى،

قازاقستان مۇسىلماندارى

ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇفتي.

kattani.kz

توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى

kerey.kz

Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن
كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

kerey.kz

بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،
قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

kerey.kz

Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى
تەك تىلگە بايلانىستى…

kerey.kz

قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،
مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا