Миғраж түні. | Kerey.kz/Керей.кз

Miğraj tüni.

| May 15, 2015

Payğambarımız (s.ğ.s.) Isra jäne Miğraj oqiğasın milädi 621 jılı Rejep ayınıñ 26-sınan 27-sine öter tünde, düysenbide basınan ötkerdi. Bwl Mekkeden Medinege hijrat etuden 18 ay bwrın bolğan edi. Keyinirek jıl sayın bwl tündi şın iman-ıqılas jäne qosımşa näpil ğibadattarmen atap ötkizu mwsılmandar üşin dästürge aynaldı.

Miğraj tüninde payğambarımız hazireti Mwha¬mmed (s.ğ.s.) Mekkedegi äl-Haram meşi¬ti¬nen Qwddıstağı (Ierusalim) äl-Aqsa meşitine bir sätte isra jasadı. (Tüngi sapar arabtarda «isra» dep ataladı). Odan Miğrajğa, yağni jeti qat kökke köterilip, dünieden ötken barlıq pay¬ğam¬barlarmen kezdesti, ünemi qwlşılıqta jüre¬tin periştelermen jolıqtı. Qwdiretti Ja¬ratuşımızdıñ türli belgi-ayattarın körip, Onımen tildesti. Bes uaqıt namaz osı tünde parız etildi.

Miğraj payğambarımız Mwhammedtiñ (s.ğ.s.) eñ ülken mwğjizalarınıñ biri. Mwğjiza – Allanıñ qwdiretimen jüzege asatın, adam¬dar¬dan tek payğambarlarğa ğana tän, tañ¬ğa¬jayıp qwbılıs. Jüreginde iman nwrı ornıqqan ärbir adam Allanıñ mwğjizalarına şübäsiz senedi. Alla tağala jeti payğambarğa miğrajdı sıylağan. Olar: Adam, Idırıs, Ibrahim, Mwsa, Jünis, Isa jäne Mwhammed (s.ğ.s.) payğambarlar. Ärqaysısınıñ miğrajı är türli bolğan. Sonıñ işinde soñğı payğam¬bar hazireti Mwhammedtiñ (s.ğ.s.) miğrajı erek¬şe ötken.

Isra jäne miğraj oqiğası payğam¬bar¬lıqtıñ onınşı jılı, yağni islam tarihında «qayğığa tolı jıl» dep atalğan kezde jüzege astı. Sol jılı payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) ül¬ken wlı Qasım şetinedi. Soñınan ekinşi wlı Abdulla da qaytıs boldı. Bauır eti balalarının arğı düniege köşui Alla elşisine (s.ğ.s.) oñayğa soqpadı.

Qorğauşısı äri ayaulı ağası Äbu Tälip pen qadirli jarı Hadişa anamız da osı kezderde dünie saldı. Bwl Mwsılmandardıñ käpirlerden türtki körip, olardıñ zorlıq-zobalañı men auır azabınan qinalğan şaq bolatın. Mwnday oqıs oqiğalar men qayğılı qazalardan Rasulullanıñ qabırğası qayıstı.

Degenmen, miğraj hazireti Mwhammed (s.ğ.s.) payğambarımız üşin Alla tağala tarapınan ülken jwbanış äkeldi. Ümit şamın qayta jaqtı.

Osı tünde perişte Jäbireyil (ğ.s.) payğam¬barımızğa (s.ğ.s.): «Ey, Mwhammed, Alla tağala eşkimge näsip etpegen şarapattı sağan näsip etpek. Seni qwzırına şaqırdı», – deydi. Osıdan keyin Jäbireyil (ğ.s.) Mwhammed (s.ğ.s.) payğambarımızdı äl-Haram meşitinen äl-Aqsa meşitine bir sätte alıp keledi. Bwl turalı Alla tağala qasietti Qwranda:

سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى

الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ

«Alla – päk. Mwğjizalarımızdı körsetu üşin (Alla tağala) bir tüni Öz pendesin (Mwhammedti) äl-Haram meşitinen töñiregi twnğan bereke – baylıq – äl-Aqsa meşitine alıp keldi. Şınında, Ol (Alla tağala) estuşi äri köruşi»[1], – dedi.

Arab tilinde «isra» sözi tünniñ bir böligin seruendeumen öt¬kizu degen wğımdı beredi. Al şariğat tilinde pay¬ğambarımızdıñ (s.ğ.s.) tünniñ bir sätinde äl-Haram meşitinen äl-Aqsa meşitine barğanın bildiredi.

Üş meşit qasietti sanaladı. Olar äl-Haram me¬şiti (Mekkede), Payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) me¬şiti (Medinede) jäne äl-Aqsa meşiti (Ieru¬sa¬limde). Bwl meşitterdiñ mañayında qılmıs pen künälar jasau haram (tıyım salınğan). Äl-haram dep ataluınıñ da sebebi osında.

Ayattağı äl-Haram meşiti dep Mekke qalası tüsiniledi. Äl-Aqsa meşiti kezinde Mwsa (ğ.s.) men Isa (ğ.s.) jäne ol ekeuiniñ arasında ötken payğam¬bar¬lardıñ (ğ.s.) qıbılası bolğan. Payğambarı¬mız (s.ğ.s.) da Mekkedegi äl-Haram meşiti qı¬bıla bolğanğa deyin Isqaq pen YAqub (ğ.s.) ekeui salğan äl-Aqsa meşitine qarap namaz oqığan. Bwğan qajılıq saparına barğan bauırlarımız Medinedegi äl-Qiblätäyn (eki qıbılalı) meşitinde bolğandarında közderi jetedi. «Aqsa» «wzaq, alıs, bir şettegi» degen mağınanı bil¬dire¬di. Ol meşit Mekkege qarağanda alıs, şettegi ğibadathana bolğandıqtan, «äl-Aqsa» dep attanıp ketken.

Äl-Aqsa meşitin Alla tağala bere¬ke¬li meken etken. Ol turalı ayatta: «töñi¬re¬gi twnğan bereke-baylıq», – delindi. Rasında da, ol meken mübarak etilgendiginen Alla tağala topırağın öte qwnarlı, eginderiniñ önimin mol, aua rayın ğajap, suların möldir äri şipalı etken. Sonday-aq osı ölkeden köp payğam¬barlar şıqqan.

Isra oqiğası tüs te, ruhani seruen de emes. Ol payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) öñinde denesimen, äri ruhımen jasalğan sapar.

Al miğraj – biikke köterilu, joğarılau degendi bildiredi. Şariğatta – payğambarı¬mız¬dıñ (s.ğ.s.) Bäytul-Maqdis meşitinen aspan¬dağı «Sidratul-müntähäğa», yağni Alla tağala qw¬zırına köterilgenin aytamız. «Sidrat» arab¬şa¬da ağaş, al «müntähä» – soñğı degen mağına beredi. Mwnın älemniñ soñğı şegi dep tüsinemiz.

Miğraj tüninen keyin Jäbireyil (ğ.s.) kelip payğambarımızğa (s.ğ.s.) namazdardıñ uaqıttarı men onıñ oqu tärtibin üyretedi. Sol künge deyin ol Ibrahim (ğ.s.) namaz oqığanday, künine eki ret – tañ men keşki uaqıttarında eki rakattan tört rakat namaz oqıp jüretin.

Mwhammedtiñ (s.ğ.s.) wlıq mwğjizası isra jäne miğraj oqiğasın barlıq mwsılmandar ülken nığmet äri qwrmet dep qabıldauları tiis.

Äbsattar qajı Derbisäli,

Qazaqstan mwsılmandarı

dini basqarmasınıñ törağası, Bas müfti.

kattani.kz

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda