شوۋ-بيزنيس

قازكوممەرتسبانك: نۇرجان كەتتى، بىراق قايتا ورالۋ ءۇشىن…

kerey.kz

 |  May 30, 2015

قازتاگ-نۇرجان سۇبحانبەرديننىڭ قازكوممەرتسبانك قۇرىلىمىنداعى باسشىلىقتان كەتۋىمەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بانك سەكتورىنىڭ دامۋ تاريحىنىڭ بۇتىندەي ءبىر ءداۋىرى اياقتالدى. 1990-شى جىلدار باسىندا ول سەرىكتەستەرىمەن شاعىن عانا جەكە مەنشىك «مەدەۋ بانك» اشىپ، ونى ەلدەگى اسا ءىرى قارجىلىق- كرەديتتىك ۇيىمعا اينالدىردى. تسيفرلار سوزگە قاراعاندا ادەمى كورسەتەدى – قازكوم شىنىمەن دە ەلدەگى №1-ءشى بانك. بىرەۋلەر نۇرجان سالكەنۇلىنا كۇن بەرمەدى دەيدى، بىرەۋلەر اقىرىن ىعىستىرىپ تاستادى دەيدى، ال ۇشىنشىلەرى تايم-اۋت الدى دەيدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە، ن. سۇبحانبەردينگە ويىن جيناقتاپ، بۇرىنعى پوزيتسياسىنا قايتا ورالۋى ءۇشىن ۋاقىت كەرەك. بىرىنشىدەن، ول اسا ءىرى اكتسيونەر، بىراق باسقا ماڭىزدى نارسەلەر دە بار: وعان بار بولعانى 50 جانە الداعى ون جىلدا وعان جۇمىس ىستەيتىن ۋاقىت بار. ءبىز ونىڭ كوپتەگەن دوستارى مەن سەرىكتەستەرى سياقتى وعان ءۇمىت ارتامىز.

اكەسى – ءدارىحاناشى، ۇلى – بانكير

ونىڭ اكەسى، كەڭەستىك داۋىردە اتاعى شارىقتاعان – قاراپايىم بىلىكتى ءدارىحاناشىدان ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى ءدارىحانا باسقارماسىنىڭ باستىعىنا دەيىن وسكەن سالكەن، ونىڭ ۇلى نۇرجان كاپيتاليست بولىپ، ميللياردتاعان اقشانى ساپىرادى دەپ ويلادى ما ەكەن؟ ءاي، قايدام. ارينە، كەڭەستىك داۋىردە بارلىعىن ماسكەۋ ايقىندايتىن، ونىڭ ىشىندە ونىڭ دارىحانالىق ءىسىن دە: بيۋدجەتىن، قورلارىن، كۆوتالاردى. ول كەزدە ءدارى-دارمەك دەگەن تاپشى دۇنيە ەدى عوي. ولاردى ۇلەستىرۋگە اكەسى قاتاڭ تۇردە، كوممۋنيستشە قارايتىن. حالىق وسى كۇنگە ايتاتىنداي، وعان سەنىپ تاپسىرعان شارۋاشىلىقتى كوپتەگەن اي تەكسەرۋدەن سوڭ تۇك تابىلماي، بارلىعى دا دارىحاناداعىداي تازا بولىپتى. ونىڭ ەڭ باستى كاپيتالى ابروي-بەدەلى بولاتىن. اكەسى ۇلىنىڭ ماسكەۋدە ەكونوميكالىق ءبىلىم العىسى كەلەتىنىن قولداپتى. ال ءوزى كوڭىلىندە رومانتيك بولىپ، قولى بوس كەزدە كىتاپ جازىپ، ولەڭدەر شىعارىپ، قازاقستاننىڭ شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن دوس بولىپتى. كوبى ەلىمىزدىڭ باستى دارىحاناشىسىمەن دوس بولۋعا تىرىسقانىمەن ولاردىڭ دوستىعى قوناقجاي ءۇي تابالدىرىعىنىڭ ار جاعىندا تاۋسىلىپ جاتادى ەكەن. ءومىردىڭ وسى زاڭىن ول بالالارىنا دا ميراس ەتىپ، وزىنەن سوڭ جاقسى ءسوز بەن قالا ورتاسىنداعى ناركومدىق ءۇيدىڭ ەڭ سوڭعى قاباتىنداعى شاعىن پاتەردى قالدىرىپتى. ول نۇرجان مەن ونىڭ قارىنداستارى جانە باۋىرلارى ءۇشىن جاقسى باستاماعا سەبەپ بولعان. قايتا قۇرۋ قىزۋ ءجۇرىپ جاتقاندا ول ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن «ساياسي ەكونوميكا» ماماندىعى بويىنشا تامامداعان. تاعدىر تالكەگىمەن ول كەيىن باسىمەن ەكونوميكاعا كەتىپ، جاس كەزىندە ازداپ ساياساتقا دا ۇرىنىپ، كەمەل جاسقا كەلگەندە ونىسىنا جىميىپ قارايتىن. ەلگە قايتا ورالعان سوڭ ول ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتى بولىپ، ودان سوڭ ونى جەكە بيزنەس تارتىپ اكەتەدى. كاسىپكەرلەر اراسىندا بيزنەسپەن اينالىسۋ اريفمەتيكا، ال بانك ىسىمەن اينالىسۋ – جوعارعى ماتەماتيكا دەپ ەسەپتەلەدى. ول ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىمەن شاعىن «مەدەۋ بانكتىڭ» اتىن وزگەرتىپ، «قازكوممەرتسبانك» دەگەندە نار تاۋەكەلگە بارعان ەدى. بۇل بانك نەمىستەردىڭ Commerzbank AG بانكىمەن اتتاس قانا بولماي، حالىق ءۇشىن جاڭا قىزمەت كورسەتۋىمەن ەل تانيتىن بانككە اينالدى. ارينە، اقشا ساناي ءبىلۋ – قارجىگەردىڭ ماڭىزدى ساپاسى، بىراق پايدا كورۋدىڭ ءتيىمدى نۇسقالارىن ەسەپتەۋ ودان دا ماڭىزدى. ءبىرىنشى جاعدايدا ول تاكتيكالىق مىندەتتەرى ايقىن جاقسى قويىلعان بۋحگالتەرلىك جۇمىسقا اكەلسە، ەكىنشى جاعدايدا – ستراتەگيالىق ماقساتتارى بار يدەيالاردى تۋدىرعىشقا اينالاسىز.

ءار بانك وتباسى ىسپەتتەس، ال باقىت جوق

ايتپاقشى، قازاقستاندا تانىمال ءار بانكتىڭ قارجى الاڭىنداعى ءىرى ويىنشىعا اينالۋىنىڭ وزىندىك تاريحى بار. كەزىندە كەڭەستىك جيناق جۇيەسىنىڭ ەسەبىنەن «حالىق بانك» («قازاقستان حالىق بانكى» – قازتاگ) جاقسى باستاپ كەتتى. تسەنتركرەديت، بتا جانە Forte كوپتەگەن جۇتىلۋلار مەن بىرىگۋلەردىڭ ارقاسىندا وعان قول جەتكىزدى. «ەۆرازيالىق» باي اكتسيونەرلەرىنىڭ ارقاسىندا اياعىنا تۇردى، اتف – باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس شەتەلدىكتەردىڭ ۇسىنىسىنىڭ ارقاسىندا كوتەرىلدى. باسقالارى تۋرالى، ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك بانكتەر تۋرالى ايتپايمىز، سەبەبى بارلىق بانك بىردەي باقىتتى بولسا، ارقايسىسى وزىنشە باقىتسىز. سەبەبى ءار بانك – ول وتباسى دەگەن ءسوز عوي. بۇل تۇرعىدا قازكوممەرتسبانك سوڭىنا دەيىن دارا تۇردى. ەڭ باسىندا مۇندا حالىقپەن جانە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرمەن جۇمىس باسىمدىققا يە بولدى. بانك جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرىن تارتۋدا، پلاستيكالىق كارتالاردى تاراتۋدا، ونىڭ ىشىندە جالاقى كارتالارىن تاراتۋدا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ، كوش باستادى. كوپتەگەن ۇلتتىق جانە ءىرى كومپانيالار قازكومدا ۇلتتىق ۆاليۋتادا جانە شەتەلدىك ۆاليۋتادا اعىمداعى شوتتارى بولعانىن مارتەبە سانايتىن. قانداي دا دارەجەدە كونسەرۆاتيۆتى ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ءتىپتى وسى بانكتىڭ اكتسيونەرلەرىنىڭ ءبىرى بولۋدى قالادى. ءبىز قازكومنىڭ بيۋدجەت اقشاسىنان ءوز بويىن اۋلاق سالماعانىن ايتتىق، – نەسىنە المايسىڭ، ەگەر بەرىپ تۇرسا. وسىعان بايلانىستى نارىقتىڭ باسقا قاتىسۋشىلارى ونىڭ ءبىر مەزگىلدە مەملەكەتتىك قايتا قۇرۋ جانە زاڭداستىرۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا مۇناي سەكتورىنا قىزمەت كورسەتۋ وپەراتورى اتانعاندىعىنا نارازىلىق بىلدىرگەن ەدى. شىنى سول، بۇل ۇزاققا سوزىلمادى، بىراق دەگەنمەن مۇنداي قىزمەت تاجىريبەسى بيلىكتىڭ جەكە بانكىلىك قۇرىلىمعا بەيىمدەلۋى دەگەن ءسوز ەدى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىق، قۇرىلىس يندۋسترياسى جانە حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ وزگە دە كەلەشەكتى سالالارىنىڭ دامۋىنا ارنالعان مەمبيۋدجەت قاراجاتىن ءبولۋ كەزىندە باسقا بانكىلەر ءۇشىن دە ونەگە بولدى. نەگىز قالانۋىنىڭ 20 جىلدىعىنا قازكوممەرتسبانك اجەپتاۋىر ناتيجەلەرمەن كەلدى. كاپيتالدىڭ مولشەرى بويىنشا، دەپوزيتتىك بازا جانە باسقا نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا. ولار تاماشا بولار ما ەدى، ەگەر وزگە قارجىلىق ۇيىمدارمەن قاتار بانكتەردى بەلسەندى نەسيەلەپ كەلگەن قۇرىلىس سەكتورىنداعى داعدارىس بولماسا. ونىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمدارى ول كەزدە قارجى ورتالىعىن سالۋ ءۇشىن الماتىنىڭ ۇستىڭگى بولىگىندەگى جەر تەلىمدەرىن بەلسەندى ساتىپ الىپ جاتتى، ال تاريحي بولىگىندە – ەليتالى تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن. سول كەزدە جەردىڭ ءبىر سوتىعى $100-120 مىڭعا دەيىن جەتەتىن، قازىر ول الاڭقاي بوس جەرلەر اباتتاندىرىلىپ، اندا-مۇندا گۇلزارلار مەن ساياباقتار جاسالعان. سول ۋچاسكەلەردىڭ يەلەرىنە بۇگىندە وڭتۇستىك استانانى كورىكتەندىرگەنى جانە جاسىلداندىرعانى ءۇشىن ماداقتامالار مەن ديپلومدار تابىستاپ جاتىر.

جاڭساقتىقتار بولدى، بىراق سامعاۋلار دا بولدى

بۇل بانكتىڭ قاتەلىگى جانە ن. سۇبحانبەرديننىڭ جەكە جاڭساقتىعى بولدى ما؟ كىبىرتىكتەيتىن نەسى بار، البەتتە – ءيا. سەبەبى ول ءىرى اكتسيونەر مەن قارجى قۇرىلىمىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە ءبىرىنشى كەزەكتە قاۋىپ-قاتەرلەر تۋرالى ويلاۋى ءتيىس ەمەس پە. سەبەبى وعان دەيىن سالماقتى دابىلدار بولدى ەمەس پە – جىلجىمايتىن مۇلىك داعدارىسىنىڭ سالدارىنان كوپتەگەن الەمدىك بانكىلەر مەن يپوتەكالىق كومپانيالار بانكروتقا ۇشىرادى. بىراق كوبى «ۇزاق» اقشانىڭ ارتىنان قۋىپ، ميللياردتاعان قارىزدار جايلى قۋانا مالىمدەپ جاتقاندا، ءسىرا، تەجەگىشتى ۋاقىتىندا قوسا المادى. شەتەلدىك نەسيەلەردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ ءجۇرىپ نارىقتىڭ باسقا قاتىسۋشىلارى دا تايىپ جىعىلدى. سەبەبى باقىت، سونىڭ ىشىندە بانكىلىك، ماڭگى بولا المايدى. مەملەكەت «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ تۇلعاسىمەن اقشا قۇيامىن دەپ شەشكەن كەزدە، نۇرجانعا جىلجۋعا تۋرا كەلدى، ال وعان دەيىن بانكىگە سونداي-اق ءىرى اكتسيونەر رەتىندە اراب حولدينگى قوسىلدى. ول قيراعان بتا-نى سبەربانك پەن «حالىقتىڭ» سىپايى باس تارتۋىنان كەيىن قازكوممەن بىرىكتىرەتىنىن جانە ءوز اكتيۆتەرىنىڭ ءبىر بولىگىن جاس اكتسيونەرگە ساتۋعا تۋرا كەلەتىنىن بولجامادى ما ەكەن. وعان دەيىن، بۇرىنعى پوزيتسيالاردى قايتارۋ ءۇشىن، ن. سۇبحانبەردين ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ اكتسيالارىن ساتىپ الا الدى. ول مەملەكەت بانكتەردى بىرىكتىرۋمەن سونشالىق كارتا ويناتاتىنى سول، بىراق سوقىر دەرلىك كۇيدە جانە كوزىرسىز وتىرىپ ويناۋ اۋىر بولدى دەپ كۇتتى. ارتىنشا وقيعالار دا ونىڭ پايداسىنا قاراي دامىمادى. ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعا لاۋازىمىن بەرۋگە تۋرا كەلدى، ال قىسقاشا ۋاقىتتان كەيىن – وسىماڭىزدى ورگانداعى مۇشەلىكتىڭ ءوزىن دە. ۇزاق ۋاقىت بويى وپەراتسيالىق مەنەجدمەنتتى باسقارىپ كەلگەن نينا ءجۇسىپوۆانىڭ كەتكەنىنەن سوڭ باسقارما توراعاسى لاۋازىمىنا ماعجان اۋەزوۆ وتىردى. ءسوز جوق، ول قازكوم تاربيەلەنۋشىسى، بىراق ادام ەندىگى باسقا فورماتسيادان جانە ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋ كەزىندە، ارينە، وزگە اكتسيونەرلەرگە قارايلايتىن بولادى. ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ جاڭا توراعاسى ەندى شەتەلدىك. ول ەسكى دوسى نۇرجانعا دوستىق پەن ماحابباتقا انت سۋىن ىشەدى، ونى باۋىرىم دەۋگە دەيىن بارادى. بىراق بۇل پوليتەستىڭ وسىنداي جاعدايىندا قابىلداۋدان شىعاتىن قوشتاسۋ كەزىندە ايتىلۋى قاجەت سوزدەن ءارى اسپايدى. ويىننىڭ ەرەجەسى وسى، ءومىر وسىنداي… ن. سۇبحانبەردين بانكير رەتىندە ءوزىنىڭ تۋعان ەلىندە قالىپتاستى جانە ءبىرىنشى تولقىن كاسىپكەرى رەتىندە بيلىكتىڭ ءار جىل سايىن وزگەرتىپ كەلگەن ەرەجەلەرىنە قاراماستان، بيزنەستى قۇراستىرۋعا بولاتىنىن دالەلدەدى، ول كۇمانسىز. جانە باسا ايتايىق – قايداعى ءبىر «ءجۇرىس- مۇرىستەرگە» قاراماستان. سونىمەن قاتار ونىڭ ازاماتتىق پوزيتسياسىن دا اتاپ وتەمىز. نۇرجاننىڭ تانىمال «ۆرەميا» گازەتىنىڭ جانە «ۆرەميا- پرينت» باسپاحاناسىنىڭ اكتسيونەرى رەتىندە ليبەرالدى ءباسپاسوزدىڭ دامۋىنا جاردەم كورسەتكىنىن، ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردىڭ قاجەتتىلىگىن جاريالاعان «قازاقستان دەموكراتيالىق تاڭداۋى» قوزعالىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولعانىن ءبىز ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. پىكىرلەستەرىمەن بىرگە «تارلان» تاۋەلسىز سىيلىعىن وتكىزۋگە باستاماشى بولدى، ونىڭ يەگەرلەرى مەملەكەتتىڭ نازارىنا ىلىكپەگەن ادەبيەت جانە ونەر، ءبىلىم جانە عىلىمنىڭ، باسقا دا قىزمەت سالالارىنىڭ ۇزدىك وكىلدەرى اتاندى. ن. سۇبحانبەرديندى ۇلكەن وتباسىنىڭ باسشىسى رەتىندە دە سىيلاۋعا بولادى. ونىڭ ەل دەموگرافياسىنا ۇلەسى باعاسىز: ول توعىز بالانىڭ اكەسى بولىپ تابىلادى. جانە سوڭعىسى. بىردە ەلدەگى بەلگىلى قارجىگەرمەن بولعان اڭگىمە بانكيرلەر تۋرالى ءسوز قوزعالدى. ول كەلەسىدەي ماندە بىردەڭە ايتتى: ولاردىڭ ءبارى ءبىپ-بىردەي، بارلىعى دا ساراڭ جانە ارقاشان پايدا جايلى ويلايدى. جاسىراتىن نەسى بار – نۇرجان دا سونداي، بىراق دەگەنمەن ول – ءسوزسىز، دانىشپان!

kaztag.info