Qazkommercbank: Nwrjan ketti, biraq qayta oralu üşin…
kerey.kz
QazTAG-Nwrjan Swbhanberdinniñ Qazkommercbank qwrılımındağı basşılıqtan ketuimen täuelsiz Qazaqstannıñ bank sektorınıñ damu tarihınıñ bütindey bir däuiri ayaqtaldı. 1990-şı jıldar basında ol seriktesterimen şağın ğana jeke menşik «Medeu bank» aşıp, onı eldegi asa iri qarjılıq- kredittik wyımğa aynaldırdı. Cifrlar sözge qarağanda ädemi körsetedi – Qazkom şınımen de eldegi №1-şi bank. Bireuler Nwrjan Sälkenwlına kün bermedi deydi, bireuler aqırın ığıstırıp tastadı deydi, al üşinşileri taym-aut aldı deydi. Bizdiñ pikirimizşe, N. Swbhanberdinge oyın jinaqtap, bwrınğı poziciyasına qayta oraluı üşin uaqıt kerek. Birinşiden, ol asa iri akcioner, biraq basqa mañızdı närseler de bar: oğan bar bolğanı 50 jäne aldağı on jılda oğan jwmıs isteytin uaqıt bar. Biz onıñ köptegen dostarı men seriktesteri siyaqtı oğan ümit artamız.
Äkesi – därihanaşı, wlı – bankir
Onıñ äkesi, keñestik däuirde atağı şarıqtağan – qarapayım bilikti därihanaşıdan elimizdiñ eñ bastı därihana basqarmasınıñ bastığına deyin ösken Sälken, onıñ wlı Nwrjan kapitalist bolıp, milliardtağan aqşanı sapıradı dep oyladı ma eken? Äy, qaydam. Ärine, keñestik däuirde barlığın Mäskeu ayqındaytın, onıñ işinde onıñ därihanalıq isin de: byudjetin, qorların, kvotalardı. Ol kezde däri-därmek degen tapşı dünie edi ğoy. Olardı ülestiruge äkesi qatañ türde, kommunistşe qaraytın. Halıq osı künge aytatınday, oğan senip tapsırğan şaruaşılıqtı köptegen ay tekseruden soñ tük tabılmay, barlığı da därihanadağıday taza bolıptı. Onıñ eñ bastı kapitalı abroy-bedeli bolatın. Äkesi wlınıñ Mäskeude ekonomikalıq bilim alğısı keletinin qoldaptı. Al özi köñilinde romantik bolıp, qolı bos kezde kitap jazıp, öleñder şığarıp, Qazaqstannıñ şığarmaşılıq ziyalı qauım ökilderimen dos bolıptı. Köbi elimizdiñ bastı därihanaşısımen dos boluğa tırısqanımen olardıñ dostığı qonaqjay üy tabaldırığınıñ ar jağında tausılıp jatadı eken. Ömirdiñ osı zañın ol balalarına da miras etip, özinen soñ jaqsı söz ben qala ortasındağı narkomdıq üydiñ eñ soñğı qabatındağı şağın päterdi qaldırıptı. Ol Nwrjan men onıñ qarındastarı jäne bauırları üşin jaqsı bastamağa sebep bolğan. Qayta qwru qızu jürip jatqanda ol Mäskeu memlekettik universitetin «sayasi ekonomika» mamandığı boyınşa tämamdağan. Tağdır tälkegimen ol keyin basımen ekonomikağa ketip, jas kezinde azdap sayasatqa da wrınıp, kemel jasqa kelgende onısına jımiıp qaraytın. Elge qayta oralğan soñ ol Wlttıq ğılım akademiyasınıñ ekonomika institutınıñ aspirantı bolıp, odan soñ onı jeke biznes tartıp äketedi. Käsipkerler arasında biznespen aynalısu arifmetika, al bank isimen aynalısu – joğarğı matematika dep esepteledi. Ol öziniñ äriptesterimen şağın «Medeu banktiñ» atın özgertip, «Qazkommercbank» degende nar täuekelge barğan edi. Bwl bank nemisterdiñ Commerzbank AG bankimen attas qana bolmay, halıq üşin jaña qızmet körsetuimen el tanitın bankke aynaldı. Ärine, aqşa sanay bilu – qarjıgerdiñ mañızdı sapası, biraq payda körudiñ tiimdi nwsqaların esepteu odan da mañızdı. Birinşi jağdayda ol taktikalıq mindetteri ayqın jaqsı qoyılğan buhgalterlik jwmısqa äkelse, ekinşi jağdayda – strategiyalıq maqsattarı bar ideyalardı tudırğışqa aynalasız.
Är bank otbası ispettes, al baqıt joq
Aytpaqşı, Qazaqstanda tanımal är banktiñ qarjı alañındağı iri oyınşığa aynaluınıñ özindik tarihı bar. Kezinde keñestik jinaq jüyesiniñ esebinen «Halıq bank» («Qazaqstan halıq banki» – QazTAG) jaqsı bastap ketti. CentrKredit, BTA jäne Forte köptegen jwtılular men birigulerdiñ arqasında oğan qol jetkizdi. «Evraziyalıq» bay akcionerleriniñ arqasında ayağına twrdı, ATF – bas tartu mümkin emes şeteldikterdiñ wsınısınıñ arqasında köterildi. Basqaları turalı, onıñ işinde şeteldik bankter turalı aytpaymız, sebebi barlıq bank birdey baqıttı bolsa, ärqaysısı özinşe baqıtsız. Sebebi är bank – ol otbası degen söz ğoy. Bwl twrğıda Qazkommercbank soñına deyin dara twrdı. Eñ basında mwnda halıqpen jäne byudjettik mekemelermen jwmıs basımdıqqa ie boldı. Bank jeke twlğalardıñ depozitterin tartuda, plastikalıq kartalardı taratuda, onıñ işinde jalaqı kartaların taratuda alğaşqılardıñ biri bolıp, köş bastadı. Köptegen wlttıq jäne iri kompaniyalar Qazkomda wlttıq valyutada jäne şeteldik valyutada ağımdağı şottarı bolğanın märtebe sanaytın. Qanday da därejede konservativti Europalıq qayta qwru jäne damu banki tipti osı banktiñ akcionerleriniñ biri boludı qaladı. Biz Qazkomnıñ byudjet aqşasınan öz boyın aulaq salmağanın ayttıq, – nesine almaysıñ, eger berip twrsa. Osığan baylanıstı narıqtıñ basqa qatısuşıları onıñ bir mezgilde memlekettik qayta qwru jäne zañdastıru bağdarlamasınıñ ayasında mwnay sektorına qızmet körsetu operatorı atanğandığına narazılıq bildirgen edi. Şını sol, bwl wzaqqa sozılmadı, biraq degenmen mwnday qızmet täjiribesi biliktiñ jeke bankilik qwrılımğa beyimdelui degen söz edi. Bwl auıl şaruaşılıq, qwrılıs industriyası jäne halıq şaruaşılığınıñ özge de keleşekti salalarınıñ damuına arnalğan membyudjet qarajatın bölu kezinde basqa bankiler üşin de önege boldı. Negiz qalanuınıñ 20 jıldığına Qazkommercbank äjeptäuir nätijelermen keldi. Kapitaldıñ mölşeri boyınşa, depozittik baza jäne basqa negizgi körsetkişter boyınşa. Olar tamaşa bolar ma edi, eger özge qarjılıq wyımdarmen qatar bankterdi belsendi nesielep kelgen qwrılıs sektorındağı dağdarıs bolmasa. Onıñ enşiles qwrılımdarı ol kezde qarjı ortalığın salu üşin Almatınıñ üstiñgi böligindegi jer telimderin belsendi satıp alıp jattı, al tarihi böliginde – elitalı twrğın üy salu üşin. Sol kezde jerdiñ bir sotığı $100-120 mıñğa deyin jetetin, qazir ol alañqay bos jerler abattandırılıp, anda-mwnda gülzarlar men sayabaqtar jasalğan. Sol uçaskelerdiñ ielerine büginde oñtüstik astananı köriktendirgeni jäne jasıldandırğanı üşin madaqtamalar men diplomdar tabıstap jatır.
Jañsaqtıqtar boldı, biraq samğaular da boldı
Bwl banktiñ qateligi jäne N. Swbhanberdinniñ jeke jañsaqtığı boldı ma? Kibirtikteytin nesi bar, älbette – iä. Sebebi ol iri akcioner men qarjı qwrılımınıñ jetekşisi retinde birinşi kezekte qauip-qaterler turalı oylauı tiis emes pe. Sebebi oğan deyin salmaqtı dabıldar boldı emes pe – jıljımaytın mülik dağdarısınıñ saldarınan köptegen älemdik bankiler men ipotekalıq kompaniyalar bankrotqa wşıradı. Biraq köbi «wzaq» aqşanıñ artınan quıp, milliardtağan qarızdar jaylı quana mälimdep jatqanda, sirä, tejegişti uaqıtında qosa almadı. Şeteldik nesielerdiñ izine tüsip jürip narıqtıñ basqa qatısuşıları da tayıp jığıldı. Sebebi baqıt, sonıñ işinde bankilik, mäñgi bola almaydı. Memleket «Samwrıq-Qazına» qorınıñ twlğasımen aqşa qwyamın dep şeşken kezde, Nwrjanğa jıljuğa tura keldi, al oğan deyin bankige sonday-aq iri akcioner retinde arab holdingi qosıldı. Ol qirağan BTA-nı Sberbank pen «Halıqtıñ» sıpayı bas tartuınan keyin Qazkommen biriktiretinin jäne öz aktivteriniñ bir böligin jas akcionerge satuğa tura keletinin boljamadı ma eken. Oğan deyin, bwrınğı poziciyalardı qaytaru üşin, N. Swbhanberdin Europalıq qayta qwru jäne damu bankiniñ akciyaların satıp ala aldı. Ol memleket bankterdi biriktirumen sonşalıq karta oynatatını sol, biraq soqır derlik küyde jäne közirsiz otırıp oynau auır boldı dep kütti. Artınşa oqiğalar da onıñ paydasına qaray damımadı. Direktorlar keñesiniñ törağa lauazımın beruge tura keldi, al qısqaşa uaqıttan keyin – osımañızdı organdağı müşeliktiñ özin de. Wzaq uaqıt boyı operaciyalıq menejdmentti basqarıp kelgen Nina Jüsipovanıñ ketkeninen soñ basqarma törağası lauazımına Mağjan Äuezov otırdı. Söz joq, ol Qazkom tärbielenuşisi, biraq adam endigi basqa formaciyadan jäne mañızdı şeşimder qabıldau kezinde, ärine, özge akcionerlerge qaraylaytın boladı. Direktorlar keñesiniñ jaña törağası endi şeteldik. Ol eski dosı Nwrjanğa dostıq pen mahabbatqa ant suın işedi, onı bauırım deuge deyin baradı. Biraq bwl politestiñ osınday jağdayında qabıldaudan şığatın qoştasu kezinde aytıluı qajet sözden äri aspaydı. Oyınnıñ erejesi osı, ömir osınday… N. Swbhanberdin bankir retinde öziniñ tuğan elinde qalıptastı jäne birinşi tolqın käsipkeri retinde biliktiñ är jıl sayın özgertip kelgen erejelerine qaramastan, biznesti qwrastıruğa bolatının däleldedi, ol kümänsiz. Jäne basa aytayıq – qaydağı bir «jüris- müristerge» qaramastan. Sonımen qatar onıñ azamattıq poziciyasın da atap ötemiz. Nwrjannıñ tanımal «Vremya» gazetiniñ jäne «Vremya- print» baspahanasınıñ akcioneri retinde liberaldı baspasözdiñ damuına järdem körsetkinin, ekonomikalıq jäne sayasi reformalardıñ qajettiligin jariyalağan «Qazaqstan demokratiyalıq tañdauı» qozğalısınıñ wyımdastıruşısı bolğanın biz wmıtpauğa tiispiz. Pikirlesterimen birge «Tarlan» täuelsiz sıylığın ötkizuge bastamaşı boldı, onıñ iegerleri memlekettiñ nazarına ilikpegen ädebiet jäne öner, bilim jäne ğılımnıñ, basqa da qızmet salalarınıñ üzdik ökilderi atandı. N. Swbhanberdindi ülken otbasınıñ basşısı retinde de sıylauğa boladı. Onıñ el demografiyasına ülesi bağasız: ol toğız balanıñ äkesi bolıp tabıladı. Jäne soñğısı. Birde eldegi belgili qarjıgermen bolğan äñgime bankirler turalı söz qozğaldı. Ol kelesidey mände birdeñe ayttı: olardıñ bäri bip-birdey, barlığı da sarañ jäne ärqaşan payda jaylı oylaydı. Jasıratın nesi bar – Nwrjan da sonday, biraq degenmen ol – sözsiz, danışpan!
kaztag.info
Pikir qaldıru