|  | 

رۋحانيات

قۇران كارىم باراعات كەشىندە تۇسكەن بە، الدە قادىر تۇنىندە دە تۇسكەن بە؟

قۇران كارىم باراعات كەشىندە تۇسكەن بە، الدە قادىر تۇنىندە دە تۇسكەن بە؟باراعات كەشىن يسلام عۇلامالارى «قاسيەتتى كەش»، «كەشىرىم كەشى»، «ۇكىم كەشى» دەپ اتايدى. رۋحاني شۋاعى مول بۇل قۇتتى كەشتە مۇسىلماندار ىنتى-شىنتىمەن ۇلى جاراتۋشىعا قۇلشىلىق ەتىپ، رۋحاني تازارۋعا قاتتى كوڭىل بولەدى. جاڭساق باسقان ءاربىر ارەكەتى ءۇشىن قۇداي تاعالادان كەشىرىم تىلەيدى. الداعى كۇندەرى ءۇشىن اللا تاعالاعا جالبارىنىپ مەدەت سۇرايدى. سەبەبى، ساليحالى دەرەككوزدەردە بۇل قاسيەتتى كەشتەگى تىلەكتەردى حاق تاعالانىڭ كەيىن قايتارمايتىندىعى ايتىلعان.

ۇلى جاراتۋشى قۇران كارىمنىڭ «دۇحان» سۇرەسىنىڭ ءبىرىنشى جانە ءتورتىنشى اياتتارىندا: «اشىق بايان ەتۋشى قۇرانعا سەرت. شىن مانىندە ونى قۇتتى ءبىر كەشتە تۇسىردىك. راسىندا ءبىز ەسكەرتۋشىمىز. ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايىرىلادى» دەپ بۇيىرادى.

بۇندا ايتىلعان «قۇتتى كەشتى» بازبىر عالىمدار; «قادىر ءتۇنى» دەسە، بازبىرەۋلەرى «باراعات ءتۇنى» دەپ جورامالدايدى. كەيبىر عالىمدار بۇل ەكى كوزقاراستى ساباقتاستىرىپ: «بۇل ءتۇننىڭ قۇتتى بولۋى قۇران كارىمنىڭ تۇسۋىمەن بايلانىستى. قۇران كارىم شاعبان ايىنىڭ ون بەسىنشى جۇلدىزىندا (باراعات كەشى) كوك جۇزىنە تۇسكەن. ال، قادىر تۇنىندە (رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىنشى كەشى) ۇلى جاراتۋشىنىڭ بۇيىرۋىمەن كوك جۇزىنەن جەبىرەيىل س.ع.ا ارقىلى مۇحاممەد س.ع.ا-عا بىرتىندەپ تۇسىرىلە باستاعان» دەگەن پىكىردى العا تارتادى. عۇلامالاردىڭ وسى تۇجىرىمىنىڭ نەگىزىندە مۇسىلمان جۇرتشىلىعى باراعات كەشىنىڭ رۋحاني سالماعىن قاسيەتتى قادىر كەشىنەن ءبىر مىسقال دا كەم سانامايدى.

مۇحان يساحان – زاڭگەر، شاريعات بويىنشا مامان، 1978 جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىنىڭ ورداباسى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2000 جىلى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءتامامدادى. 2002 جىلى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماگيستراتۋراسىن، ال 2006 جىلى اسپيرانتۋراسىن تابىستى اياقتاپ شىقتى. قازىرگى تاڭدا «نۇر» قازاق-ەگيپەت يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە «ءدىنتانۋ» ماماندىعى بويىنشا دوكتورانتۋرادا وقىپ جاتىر. بىرنەشە جىلدار بويى عىلىمي قىزمەتكەرلىكپەن، اۋدارماشىلىقپەن، «قازاقستان-زامان» گازەتىنىڭ ءدىن ىستەرى ءبولىمىن باسقارۋمەن اينالىسقان. 30 شاقتى عىلىمي، 60 شاقتى پۋبليتسيستيكالىق ماقالالاردىڭ جانە «يسلام جانە كالام مازحابتارى» اتتى مونوگرافيالىق ەڭبەكتىڭ اۆتورى. 15 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى «مەملەكەت پەن ءدىننىڭ قارىم-قاتىناسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ» اتتى تاقىرىپ بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلەدى. م.يساحان «قر ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ونداعان ۇسىنىستارىن ەنگىزگەن. «ساياسي مازحابتاردىڭ تاريحى» اتتى مونوگرافيالىق ەڭبەگى باسپادان شىعارۋعا دايىندالۋدا.

e-islam.kz

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: