|  | 

رۋحانيات

قۇران كارىم باراعات كەشىندە تۇسكەن بە، الدە قادىر تۇنىندە دە تۇسكەن بە؟

قۇران كارىم باراعات كەشىندە تۇسكەن بە، الدە قادىر تۇنىندە دە تۇسكەن بە؟باراعات كەشىن يسلام عۇلامالارى «قاسيەتتى كەش»، «كەشىرىم كەشى»، «ۇكىم كەشى» دەپ اتايدى. رۋحاني شۋاعى مول بۇل قۇتتى كەشتە مۇسىلماندار ىنتى-شىنتىمەن ۇلى جاراتۋشىعا قۇلشىلىق ەتىپ، رۋحاني تازارۋعا قاتتى كوڭىل بولەدى. جاڭساق باسقان ءاربىر ارەكەتى ءۇشىن قۇداي تاعالادان كەشىرىم تىلەيدى. الداعى كۇندەرى ءۇشىن اللا تاعالاعا جالبارىنىپ مەدەت سۇرايدى. سەبەبى، ساليحالى دەرەككوزدەردە بۇل قاسيەتتى كەشتەگى تىلەكتەردى حاق تاعالانىڭ كەيىن قايتارمايتىندىعى ايتىلعان.

ۇلى جاراتۋشى قۇران كارىمنىڭ «دۇحان» سۇرەسىنىڭ ءبىرىنشى جانە ءتورتىنشى اياتتارىندا: «اشىق بايان ەتۋشى قۇرانعا سەرت. شىن مانىندە ونى قۇتتى ءبىر كەشتە تۇسىردىك. راسىندا ءبىز ەسكەرتۋشىمىز. ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايىرىلادى» دەپ بۇيىرادى.

بۇندا ايتىلعان «قۇتتى كەشتى» بازبىر عالىمدار; «قادىر ءتۇنى» دەسە، بازبىرەۋلەرى «باراعات ءتۇنى» دەپ جورامالدايدى. كەيبىر عالىمدار بۇل ەكى كوزقاراستى ساباقتاستىرىپ: «بۇل ءتۇننىڭ قۇتتى بولۋى قۇران كارىمنىڭ تۇسۋىمەن بايلانىستى. قۇران كارىم شاعبان ايىنىڭ ون بەسىنشى جۇلدىزىندا (باراعات كەشى) كوك جۇزىنە تۇسكەن. ال، قادىر تۇنىندە (رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىنشى كەشى) ۇلى جاراتۋشىنىڭ بۇيىرۋىمەن كوك جۇزىنەن جەبىرەيىل س.ع.ا ارقىلى مۇحاممەد س.ع.ا-عا بىرتىندەپ تۇسىرىلە باستاعان» دەگەن پىكىردى العا تارتادى. عۇلامالاردىڭ وسى تۇجىرىمىنىڭ نەگىزىندە مۇسىلمان جۇرتشىلىعى باراعات كەشىنىڭ رۋحاني سالماعىن قاسيەتتى قادىر كەشىنەن ءبىر مىسقال دا كەم سانامايدى.

مۇحان يساحان – زاڭگەر، شاريعات بويىنشا مامان، 1978 جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىنىڭ ورداباسى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2000 جىلى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءتامامدادى. 2002 جىلى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماگيستراتۋراسىن، ال 2006 جىلى اسپيرانتۋراسىن تابىستى اياقتاپ شىقتى. قازىرگى تاڭدا «نۇر» قازاق-ەگيپەت يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە «ءدىنتانۋ» ماماندىعى بويىنشا دوكتورانتۋرادا وقىپ جاتىر. بىرنەشە جىلدار بويى عىلىمي قىزمەتكەرلىكپەن، اۋدارماشىلىقپەن، «قازاقستان-زامان» گازەتىنىڭ ءدىن ىستەرى ءبولىمىن باسقارۋمەن اينالىسقان. 30 شاقتى عىلىمي، 60 شاقتى پۋبليتسيستيكالىق ماقالالاردىڭ جانە «يسلام جانە كالام مازحابتارى» اتتى مونوگرافيالىق ەڭبەكتىڭ اۆتورى. 15 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى «مەملەكەت پەن ءدىننىڭ قارىم-قاتىناسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ» اتتى تاقىرىپ بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلەدى. م.يساحان «قر ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ونداعان ۇسىنىستارىن ەنگىزگەن. «ساياسي مازحابتاردىڭ تاريحى» اتتى مونوگرافيالىق ەڭبەگى باسپادان شىعارۋعا دايىندالۋدا.

e-islam.kz

Related Articles

  • جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: