جاقىندا الماتىدا بولعان سەلدەن، ابىروي بولعاندا، قازا بولعاندار جوق. دەگەنمەن قالادا بۇعان دەيىن بولعان ءۇش سەل تالايدىڭ ءومىرىن قيعانى قۇپيا ەمەس.

1921 جىلدىڭ جازىندا كىشى الماتى وزەنى تاسىپ، سەل قالانىڭ ورتالىعىنا دەيىن جەتكەن بولاتىن. سەلمەن بىرگە قۇلاعان ءىرى تاستاردان الماتى قيراندىلارعا اينالىپ، باتپاققا باتىپ قالدى. بۇل اپاتتان 500-دەن استام ادام قازا بولدى.

«1963, 1973 جانە 1977 جىلدارى سەل ءجۇردى. ولاردىڭ جويقىن كۇشى بۇرىنعى كسرو ايماعىندا بولعان بارلىق سەلدەردەن اسىپ ءتۇستى»، — دەپ جازادى ءوزىنىڭ «وچەركي يستوري الماتى» اتتى كىتابىندا ۆلاديمير پروسكۋرين.

تاعى ءبىر جانتۇرشىگەرلىك سەل ەسىك قالاسىندا 1963 جىلى بولدى. كۇننىڭ اپتاپ ىستىعى سەلدىڭ جۇرۋىنە اكەلىپ سوقتىرعان.

5-6 ساعاتتىڭ ىشىندە بوگەت قيراپ، ەسىك كولى باتپاقتىڭ استىندا قالدى. ونىڭ جاعاجايىندا دەمالىپ جۇرگەن جۇزدەگەن ادامداردى دا باتپاق باسىپ قالدى.

«اپات جايلى كسرو باسشىلىعى 1963 جىلدىڭ 15 شىلدەسىندە ماسكەۋدە وتكەن كوكپ وك پلەنۋمىندا اپاتقا كۋاگەر بولعان ساياسي بيۋرو وكىلى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ سوزدەرىنەن ءبىر-اق ءبىلدى. دەگەنمەن جيىن بارىسىندا بۇل ماسەلەنىڭ ورنىنا قىتاي كومپارتياسىمەن قارىم-قاتىناس ماسەلەسى تالقىلاندى»، — دەپ ەسىنە الدى تانىمال ولكەتانۋشى ۆلاديمير پروسكۋرين.

الايدا قالانى 1973 جىلى بۇدان دا جويقىن سەل كۇتىپ تۇردى. بۇل جولى دا شىلدە ايىندا بولعان اپاتقا مورەنالىق تۇيىقسۋ كولىنىڭ تاسۋى سەبەپ بولعان. تاۋلى ايماقتاردا كۇن ىسىپ تۇردى، ال ماۋسىم ايى سۋىق ءارى جاڭبىرلى بولدى. مورەنالىق كولدەر مەن مۇزدىقتاردا تولاسسىز قار جاۋدى.

شىلدەنىڭ باسىندا بىردەن كۇن ىسىپ، تاۋداعى قار مەن مۇزدىقتار ەري باستادى. ناتيجەسىندە مورەنانىڭ جوعارعى قاباتى ايتارلىقتاي دىمقىلدانىپ كەتتى.

«مەدەۋ» بوگەتىنە سەلدىڭ لەگى ساعات 18:17-دە كەلىپ، 3 ساعات بويى تاسىدى. سەلدىڭ ءوتۋى بارىسىندا 3-4 ءىرى سەل تولقىنى تىركەلدى.

ەڭ ءىرىسى العاشقى تولقىن بولدى. بيىكتىگى 12–15 م جانە ەنى 40-50 مەترگە جەتكەن تولقىننان سۋ جيناعىش قۇرالدار بىردەن تولىپ، 3 ساعات ىشىندە سەلدى ۇستاپ تۇراتىن قويما دا تولىپ كەتتى.

سەل ءجۇرىپ وتكەننەن كەيىن سەل قويماسىنىڭ تەك 30%-ى عانا بوس ەدى. بۇل كەلەسى تولقىندى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن تىم از بولاتىن.

اپاتتى جاعدايدى جويۋ ءۇشىن جەدەل تۇردە بوگەتتى 40 مەترگە دەيىن جوعارى ەتىپ قالاۋ جانە 12,6 ملن تەكشە مەترگە دەيىن جەتەتىن جاڭا سەل قويماسىن سالۋ شەشىمى قابىلداندى.

سول كۇنى سەل تاسقىنى «گورەلنيك» تۋربازاسىن جەرمەن-جەكسەن ەتتى. وندا دەمالىپ جۇرگەن 100-دەن اسا ادام قايتىس بولدى.

دەرەكتەر ۆلاديمير پروسكۋريننىڭ «وچەركي يستوري الماتى» اتتى كىتابىنان الىندى

nur.kz