Алматыны жер бетінен жойып жібере жаздаған жойқын 3 сел (фото)

Almatını jer betinen joyıp jibere jazdağan joyqın 3 sel (foto)

| Jul 28, 2015

Jaqında Almatıda bolğan selden, abıroy bolğanda, qaza bolğandar joq. Degenmen qalada bwğan deyin bolğan üş sel talaydıñ ömirin qiğanı qwpiya emes.

1921 jıldıñ jazında Kişi Almatı özeni tasıp, sel qalanıñ ortalığına deyin jetken bolatın. Selmen birge qwlağan iri tastardan Almatı qirandılarğa aynalıp, batpaqqa batıp qaldı. Bwl apattan 500-den astam adam qaza boldı.

Tak vıglyadela ulica K.Marksa (nıne — Kunaeva) posle selya 1921 goda… (Foto iz knigi V.Proskurina «Alma-Ata ot A do YA v kaleydoskope sobıtiy»

«1963, 1973 jäne 1977 jıldarı sel jürdi. Olardıñ joyqın küşi bwrınğı KSRO aymağında bolğan barlıq selderden asıp tüsti», — dep jazadı öziniñ «Oçerki istorii Almatı» attı kitabında Vladimir Proskurin.

Tağı bir jantürşigerlik sel Esik qalasında 1963 jılı boldı. Künniñ aptap ıstığı seldiñ jüruine äkelip soqtırğan.

5-6 sağattıñ işinde böget qirap, Esik köli batpaqtıñ astında qaldı. Onıñ jağajayında demalıp jürgen jüzdegen adamdardı da batpaq basıp qaldı.

«Apat jaylı KSRO basşılığı 1963 jıldıñ 15 şildesinde Mäskeude ötken KOKP OK plenumında apatqa kuäger bolğan Sayasi byuro ökili Dinmwhamed Qonaevtıñ sözderinen bir-aq bildi. Degenmen jiın barısında bwl mäseleniñ ornına Qıtay Kompartiyasımen qarım-qatınas mäselesi talqılandı», — dep esine aldı tanımal ölketanuşı Vladimir Proskurin.

Otkrıtka naçala 60-h godov HH veka s vidom ozera Issık

Alayda qalanı 1973 jılı bwdan da joyqın sel kütip twrdı. Bwl jolı da şilde ayında bolğan apatqa morenalıq Twyıqsu köliniñ tasuı sebep bolğan. Taulı aymaqtarda kün ısıp twrdı, al mausım ayı suıq äri jañbırlı boldı. Morenalıq kölder men mwzdıqtarda tolassız qar jaudı.

Oblomki protivoselevoy lovuşki na Gorel'nike (vışe plotinı Medeo).

Şildeniñ basında birden kün ısıp, taudağı qar men mwzdıqtar eri bastadı. Nätijesinde morenanıñ joğarğı qabatı aytarlıqtay dımqıldanıp ketti.

«Medeu» bögetine seldiñ legi sağat 18:17-de kelip, 3 sağat boyı tasıdı. Seldiñ ötui barısında 3-4 iri sel tolqını tirkeldi.

Eñ irisi alğaşqı tolqın boldı. Biiktigi 12–15 m jäne eni 40-50 metrge jetken tolqınnan su jinağış qwraldar birden tolıp, 3 sağat işinde seldi wstap twratın qoyma da tolıp ketti.

Sel jürip ötkennen keyin sel qoymasınıñ tek 30%-ı ğana bos edi. Bwl kelesi tolqındı wstap qalu üşin tım az bolatın.

-e1437638942109

Apattı jağdaydı joyu üşin jedel türde bögetti 40 metrge deyin joğarı etip qalau jäne 12,6 mln tekşe metrge deyin jetetin jaña sel qoymasın salu şeşimi qabıldandı.

Sol küni sel tasqını «Gorel'nik» turbazasın jermen-jeksen etti. Onda demalıp jürgen 100-den asa adam qaytıs boldı.

Derekter Vladimir Proskurinniñ «Oçerki istorii Almatı» attı kitabınan alındı

nur.kz

Tags sel

Serik Ahmetov eksklyuzivti swhbat berip, densaulığı turalı ayttı

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,