Jaqında Almatıda bolğan selden, abıroy bolğanda, qaza bolğandar joq. Degenmen qalada bwğan deyin bolğan üş sel talaydıñ ömirin qiğanı qwpiya emes.

1921 jıldıñ jazında Kişi Almatı özeni tasıp, sel qalanıñ ortalığına deyin jetken bolatın. Selmen birge qwlağan iri tastardan Almatı qirandılarğa aynalıp, batpaqqa batıp qaldı. Bwl apattan 500-den astam adam qaza boldı.

«1963, 1973 jäne 1977 jıldarı sel jürdi. Olardıñ joyqın küşi bwrınğı KSRO aymağında bolğan barlıq selderden asıp tüsti», — dep jazadı öziniñ «Oçerki istorii Almatı» attı kitabında Vladimir Proskurin.

Tağı bir jantürşigerlik sel Esik qalasında 1963 jılı boldı. Künniñ aptap ıstığı seldiñ jüruine äkelip soqtırğan.

5-6 sağattıñ işinde böget qirap, Esik köli batpaqtıñ astında qaldı. Onıñ jağajayında demalıp jürgen jüzdegen adamdardı da batpaq basıp qaldı.

«Apat jaylı KSRO basşılığı 1963 jıldıñ 15 şildesinde Mäskeude ötken KOKP OK plenumında apatqa kuäger bolğan Sayasi byuro ökili Dinmwhamed Qonaevtıñ sözderinen bir-aq bildi. Degenmen jiın barısında bwl mäseleniñ ornına Qıtay Kompartiyasımen qarım-qatınas mäselesi talqılandı», — dep esine aldı tanımal ölketanuşı Vladimir Proskurin.

Alayda qalanı 1973 jılı bwdan da joyqın sel kütip twrdı. Bwl jolı da şilde ayında bolğan apatqa morenalıq Twyıqsu köliniñ tasuı sebep bolğan. Taulı aymaqtarda kün ısıp twrdı, al mausım ayı suıq äri jañbırlı boldı. Morenalıq kölder men mwzdıqtarda tolassız qar jaudı.

Şildeniñ basında birden kün ısıp, taudağı qar men mwzdıqtar eri bastadı. Nätijesinde morenanıñ joğarğı qabatı aytarlıqtay dımqıldanıp ketti.

«Medeu» bögetine seldiñ legi sağat 18:17-de kelip, 3 sağat boyı tasıdı. Seldiñ ötui barısında 3-4 iri sel tolqını tirkeldi.

Eñ irisi alğaşqı tolqın boldı. Biiktigi 12–15 m jäne eni 40-50 metrge jetken tolqınnan su jinağış qwraldar birden tolıp, 3 sağat işinde seldi wstap twratın qoyma da tolıp ketti.

Sel jürip ötkennen keyin sel qoymasınıñ tek 30%-ı ğana bos edi. Bwl kelesi tolqındı wstap qalu üşin tım az bolatın.

Apattı jağdaydı joyu üşin jedel türde bögetti 40 metrge deyin joğarı etip qalau jäne 12,6 mln tekşe metrge deyin jetetin jaña sel qoymasın salu şeşimi qabıldandı.

Sol küni sel tasqını «Gorel'nik» turbazasın jermen-jeksen etti. Onda demalıp jürgen 100-den asa adam qaytıs boldı.

Derekter Vladimir Proskurinniñ «Oçerki istorii Almatı» attı kitabınan alındı

nur.kz