Алматыны жер бетінен жойып жібере жаздаған жойқын 3 сел (фото)

Almatını jer betinen joyıp jibere jazdağan joyqın 3 sel (foto)

| Jul 28, 2015

Jaqında Almatıda bolğan selden, abıroy bolğanda, qaza bolğandar joq. Degenmen qalada bwğan deyin bolğan üş sel talaydıñ ömirin qiğanı qwpiya emes.

1921 jıldıñ jazında Kişi Almatı özeni tasıp, sel qalanıñ ortalığına deyin jetken bolatın. Selmen birge qwlağan iri tastardan Almatı qirandılarğa aynalıp, batpaqqa batıp qaldı. Bwl apattan 500-den astam adam qaza boldı.

Tak vıglyadela ulica K.Marksa (nıne — Kunaeva) posle selya 1921 goda… (Foto iz knigi V.Proskurina «Alma-Ata ot A do YA v kaleydoskope sobıtiy»

«1963, 1973 jäne 1977 jıldarı sel jürdi. Olardıñ joyqın küşi bwrınğı KSRO aymağında bolğan barlıq selderden asıp tüsti», — dep jazadı öziniñ «Oçerki istorii Almatı» attı kitabında Vladimir Proskurin.

Tağı bir jantürşigerlik sel Esik qalasında 1963 jılı boldı. Künniñ aptap ıstığı seldiñ jüruine äkelip soqtırğan.

5-6 sağattıñ işinde böget qirap, Esik köli batpaqtıñ astında qaldı. Onıñ jağajayında demalıp jürgen jüzdegen adamdardı da batpaq basıp qaldı.

«Apat jaylı KSRO basşılığı 1963 jıldıñ 15 şildesinde Mäskeude ötken KOKP OK plenumında apatqa kuäger bolğan Sayasi byuro ökili Dinmwhamed Qonaevtıñ sözderinen bir-aq bildi. Degenmen jiın barısında bwl mäseleniñ ornına Qıtay Kompartiyasımen qarım-qatınas mäselesi talqılandı», — dep esine aldı tanımal ölketanuşı Vladimir Proskurin.

Otkrıtka naçala 60-h godov HH veka s vidom ozera Issık

Alayda qalanı 1973 jılı bwdan da joyqın sel kütip twrdı. Bwl jolı da şilde ayında bolğan apatqa morenalıq Twyıqsu köliniñ tasuı sebep bolğan. Taulı aymaqtarda kün ısıp twrdı, al mausım ayı suıq äri jañbırlı boldı. Morenalıq kölder men mwzdıqtarda tolassız qar jaudı.

Oblomki protivoselevoy lovuşki na Gorel'nike (vışe plotinı Medeo).

Şildeniñ basında birden kün ısıp, taudağı qar men mwzdıqtar eri bastadı. Nätijesinde morenanıñ joğarğı qabatı aytarlıqtay dımqıldanıp ketti.

«Medeu» bögetine seldiñ legi sağat 18:17-de kelip, 3 sağat boyı tasıdı. Seldiñ ötui barısında 3-4 iri sel tolqını tirkeldi.

Eñ irisi alğaşqı tolqın boldı. Biiktigi 12–15 m jäne eni 40-50 metrge jetken tolqınnan su jinağış qwraldar birden tolıp, 3 sağat işinde seldi wstap twratın qoyma da tolıp ketti.

Sel jürip ötkennen keyin sel qoymasınıñ tek 30%-ı ğana bos edi. Bwl kelesi tolqındı wstap qalu üşin tım az bolatın.

-e1437638942109

Apattı jağdaydı joyu üşin jedel türde bögetti 40 metrge deyin joğarı etip qalau jäne 12,6 mln tekşe metrge deyin jetetin jaña sel qoymasın salu şeşimi qabıldandı.

Sol küni sel tasqını «Gorel'nik» turbazasın jermen-jeksen etti. Onda demalıp jürgen 100-den asa adam qaytıs boldı.

Derekter Vladimir Proskurinniñ «Oçerki istorii Almatı» attı kitabınan alındı

nur.kz

Tags sel

Serik Ahmetov eksklyuzivti swhbat berip, densaulığı turalı ayttı

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge
Oljas Süleymenov. Men bilem!..

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında