ءيۋاننىڭ ارزانداۋى باسقا ەلدەرگە قالاي اسەر ەتەدى؟
kerey.kz
قىتاي اقشاسىنىڭ قۇنسىزدانۋى باسقا ۆاليۋتالارعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ازاتتىق ءتىلشىسى «يۋان ارزانداي بەرسە، ونىڭ سالدارى قانداي بولۋى مۇمكىن؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورگەن ەدى.
يۋان مەن دوللار. قىتاي، 21 قىركۇيەك 2010 جىل. (كورنەكى سۋرەت)
ازاتتىق ءتىلشىسى چارلز رەكناگەل يۋان قۇنسىزدانۋىنىڭ باسقا ەلدەرگە اسەرىن انىقتاۋ ءۇشىن ساراپشىلارعا ءۇش ساۋال قويدى.
باسقا ۆاليۋتالارعا قالاي اسەر ەتپەك؟
تامىزدىڭ 11-ءى كۇنى پەكيننىڭ ءيۋاندى اياقاستىنان ەكى پايىزعا قۇنسىزداندىرعانى (سوڭعى 20 جىلداعى ەڭ كوپ ارزانداۋ) قىتاي ەكونوميكاسى السىرەي باستاعانىنان بەلگى بەرگەندەي بولدى. دەمەك، الداعى ايلاردا مۇنايعا دەگەن سۇرانىس ازايۋى مۇمكىن.
بۇدان سوڭ، وپەك ەلدەرى باستاعان مۇناي وندىرۋشىلەر كومىرسۋتەگى شيكىزاتى باعاسىن ارزانداتىپ جىبەردى. اقش-تاعى باعانى دا ەسكەرسەك، مۇناي قۇنى باررەلىنە 43 دوللارعا ءتۇستى. بۇل – سوڭعى التى جىلداعى ەڭ تومەن باعا.
سوڭعى جىلدارى مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت قۇلدىراۋى مەن ۋكرايناداعى وقيعاعا بايلانىستى اقش پەن ەو سالعان سانكتسيالاردان جاعدايى ناشارلاپ كەتكەن رەسەي ءۇشىن بۇل جاعىمسىز جاڭالىق بولدى. مۇناي قۇنىنىڭ كەز كەلگەن باعاعا ارزانداۋى ءرۋبلدى السىرەتەدى، بۇل ەلدىڭ ەكونوميكاسى كومىرسۋتەگى شيكىزاتى ەكسپورتىمەن تىعىز بايلانىستى.
رۋبل ۇستاپ وتىرعان رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين. (كورنەكى سۋرەت)
رەسەي ۆاليۋتاسى تامىزدىڭ 12-ءسى كۇنى تاعى قۇنسىزدانىپ، دوللارعا شاققاندا 64 رۋبلگە قۇلدىرادى. شيكىزات ەكسپورتتايتىن باسقا ەلدەر دەۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ شاتقاياقتاپ تۇرعانىن بايقادى جانە شيكىزاتقا دەگەن سۇرانىس ازايا ما دەپ قورقادى.
دەگەنمەن قىتاي ارەكەتىنەن كوپ جاپا شەگەتىن شيكىزات ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەر ەمەس، الەمدىك نارىققا ونەركاسىپ تاۋارلارىن شىعارۋ بويىنشا قىتايمەن باسەكەلەس بولىپ كەلە جاتقان (كوبىنەسە شىعىس ازيا ەلدەرى) ەلدەر بولسا كەرەك. پەكين ۆاليۋتاسىنىڭ قۇنسىزدانۋى قىتايدىڭ ەكسپورت تاۋارلارىن ارزانداتادى، سوندىقتان باسەكەلەستەرى دە سولاي ىستەۋگە ءتيىس.
ارزان يۋان اسەرى قانشاعا سوزىلادى؟
تاۋار وندىرۋشىلەر «قىتاي ەكونوميكاسى وسىلاي السىرەي بەرە مە؟»، «الەمدىك سۇرانىستىڭ ازايۋى ساقتالا ما الدە قالپىنا كەلە مە؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى. ساراپشىلاردىڭ كوبى «پەكين وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توقسانىنداعى ءجىو-ءنىڭ (جالپى ىشكى ءونىم) جەتى پايىزدىق ءوسىمىن ودان ارى قولداۋ ماقساتىندا وسىنداي ارەكەتكە باردى» دەيدى. بۇل سوڭعى التى جىلداعى ەڭ باياۋ ءوسىم كورسەتكىشى بولىپ وتىر.
ءيۋاندى قۇنسىزداندىرىپ، ەكسپورتتىق تاۋارلاردى ارزانداتۋ قىتاي ەكسپورتىنىڭ سەگىز پايىزعا تومەندەۋىن (بىلتىرعى شىلدەمەن سالىستىرعانداعى كورسەتكىش) توقتاتۋى مۇمكىن. لوندونداعى Capital Economics-ءتىڭ دامۋشى ەلدەر ەكونوميكاسى بويىنشا ساراپشىسى ۋيليام دجەكسون «قىتاي تاراپىنان مۇنايعا سۇرانىستىڭ ازايۋى ۇزاققا بارمايدى» دەيدى.
قىتاي ءيۋانىن كوتەرىپ كەلە جاتقان بانك قىزمەتكەرى. قىتاي، 4 شىلدە 2013 جىل. (كورنەكى سۋرەت)
«قىتايدىڭ مۇنايعا دەگەن سۇرانىسى بۇرىنعىسىنان كۇرت تومەندەپ كەتەدى دەۋگە ەشقانداي نەگىز جوق. قىتاي ەكونوميكاسى الداعى بىرنەشە توقساندى جاقسى وتكەرمەك، بىراق مۇنايعا سۇرانىسى وزگەرەدى دەۋگە كەلمەيدى» دەيدى دجەكسون.
قىتايدىڭ ءوزى «دەۆالۆاتسيا السىرەگەن ەكونوميكانى قولداۋ ماقساتىندا جاسالدى» دەمەيدى، بۇل ارەكەتىن پەكين «ءيۋاندى نارىققا بەيىمدەۋ جانە ونىڭ مارتەبەسىن ناقتىلاۋ قادامى» دەپ تۇسىندىرەدى. دەمەك، قىتاي وسى جىلدىڭ سوڭىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (حۆق) يۋانعا الەمدىك رەزەرۆتىك ۆاليۋتا مارتەبەسىن بەرگەنىن قالايدى.
بۇرىن ۆاليۋتالار باعامىن بەلگىلەۋگە ۇنەمى ارالاسىپ وتىراتىن قىتايدىڭ ورتالىق بانكى «ەندى نارىقتىڭ رەتتەۋى باسىم بولادى» دەيدى. ياعني، پەكين وسىلايشا حۆق-عا «ءوز ۆاليۋتاسىنىڭ حالىقارالىق ساۋدادا اشىق ءارى سەنىمدى قۇرال بولا الاتىنىن» تۇسپالداپ وتىر.
تاعى نەنى ەسكەرۋ قاجەت؟
كەيبىر ساراپشىلار «ازيادان تىسقارى جاتقان دامۋشى ەلدەردىڭ كوبى ءيۋاننىڭ قۇلدىراۋى ۆاليۋتامىزعا ىقپال ەتەدى دەپ قورىقپاسا بولادى» دەيدى. سەبەبى، اقش دوللارىنىڭ كۇشەيۋى ونسىز دا تىكەلەي اسەر ەتىپ جاتىر، ال ءيۋاننىڭ دوللارعا شاققاندا ارزانداۋى سول اسەردىڭ ءبىر كورىنىسى عانا.
رەسەي سياقتى كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن حالىقارالىق قارىزدارىن تولەۋ قيىندادى، سەبەبى مۇنداي قارىزدار كوبىنە اقش ۆاليۋتاسىمەن قايتارىلادى. سوندىقتان دوللاردى ساتىپ الۋ باعاسى قىمباتتاپ بارادى.
اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ وتىرىسى. (كورنەكى سۋرەت)
لوندونداعى Renaissance Capital بانكىنىڭ عالامدىق باس ەكونوميسى چارلز روبەرتسون «شيكىزات قۇنى ارزانداعان كەزدە ۆاليۋتاسى ءالسىز دامۋشى ەلدەر كوبىرەك جاپا شەگەدى» دەيدى.
«ءۇش جاعداي بىردەن ورناسا، ماسەلەن، دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتاسى دوللارعا شاققاندا ارزانداسا، شيكىزات تاۋارلارىنىڭ باعاسى تۇسسە جانە سىرتقى قارىزدى تولەۋ قيىنداي تۇسسە – وسى ۇشەۋى دامۋشى ەلدەر ءۇشىن وتە قاۋىپتى، ونىڭ قاسىندا قىتاي ۆاليۋتاسىنىڭ ءبىر-ەكى پايىزعا قۇنسىزدانۋى تۇك تە ەمەس» دەيدى ول.
اقش دوللارى سوڭعى جىلدارى امەريكا ەكونوميكاسى ونىمدىلىگى ارتۋىنا بايلانىستى قىمباتتاپ بارادى، ەگەر فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسى بيىل پايىز مولشەرلەمەسىن ارتتىرماسا, ودان ءارى دە قىمباتتاي بەرەتىن ءتارىزدى. باسقا ۆاليۋتالار ءالسىز كەزەڭدە عالامدىق ينۆەستورلار دوللارعا عانا سۇيەنەدى، بۇل دوللاردى ودان ءارى تارتىمدى ەتە تۇسپەك.
چارلز رەكناگەل ماقالاسى اعىلشىن تىلىنەن اۋدارىلدى.
پىكىر قالدىرۋ