YUan'niñ arzandauı basqa elderge qalay äser etedi?
kerey.kz
Qıtay aqşasınıñ qwnsızdanuı basqa valyutalarğa tikeley äser etedi. Azattıq tilşisi «YUan' arzanday berse, onıñ saldarı qanday boluı mümkin?» degen saualğa jauap izdep körgen edi.
YUan' men dollar. Qıtay, 21 qırküyek 2010 jıl. (Körneki suret)
Azattıq tilşisi Çarl'z Reknagel' yuan' qwnsızdanuınıñ basqa elderge äserin anıqtau üşin sarapşılarğa üş saual qoydı.
BASQA VALYUTALARĞA QALAY ÄSER ETPEK?
Tamızdıñ 11-i küni Pekinniñ yuan'di ayaqastınan eki payızğa qwnsızdandırğanı (soñğı 20 jıldağı eñ köp arzandau) Qıtay ekonomikası älsirey bastağanınan belgi bergendey boldı. Demek, aldağı aylarda mwnayğa degen swranıs azayuı mümkin.
Bwdan soñ, OPEK elderi bastağan mwnay öndiruşiler kömirsutegi şikizatı bağasın arzandatıp jiberdi. AQŞ-tağı bağanı da eskersek, mwnay qwnı barreline 43 dollarğa tüsti. Bwl – soñğı altı jıldağı eñ tömen bağa.
Soñğı jıldarı mwnay bağasınıñ kürt qwldırauı men Ukrainadağı oqiğağa baylanıstı AQŞ pen EO salğan sankciyalardan jağdayı naşarlap ketken Resey üşin bwl jağımsız jañalıq boldı. Mwnay qwnınıñ kez kelgen bağağa arzandauı rubl'di älsiretedi, bwl eldiñ ekonomikası kömirsutegi şikizatı eksportımen tığız baylanıstı.
Rubl' wstap otırğan Resey prezidenti Vladimir Putin. (Körneki suret)
Resey valyutası tamızdıñ 12-si küni tağı qwnsızdanıp, dollarğa şaqqanda 64 rubl'ge qwldıradı. Şikizat eksporttaytın basqa elder dewlttıq valyutalarınıñ şatqayaqtap twrğanın bayqadı jäne şikizatqa degen swranıs azaya ma dep qorqadı.
Degenmen Qıtay äreketinen köp japa şegetin şikizat eksporttauşı memleketter emes, älemdik narıqqa önerkäsip tauarların şığaru boyınşa Qıtaymen bäsekeles bolıp kele jatqan (köbinese Şığıs Aziya elderi) elder bolsa kerek. Pekin valyutasınıñ qwnsızdanuı Qıtaydıñ eksport tauarların arzandatadı, sondıqtan bäsekelesteri de solay isteuge tiis.
ARZAN YUAN' ÄSERİ QANŞAĞA SOZILADI?
Tauar öndiruşiler «Qıtay ekonomikası osılay älsirey bere me?», «Älemdik swranıstıñ azayuı saqtala ma älde qalpına kele me?» degen swraqtarğa jauap izdeydi. Sarapşılardıñ köbi «Pekin osı jıldıñ birinşi jäne ekinşi toqsanındağı JİÖ-niñ (jalpı işki önim) jeti payızdıq ösimin odan arı qoldau maqsatında osınday äreketke bardı» deydi. Bwl soñğı altı jıldağı eñ bayau ösim körsetkişi bolıp otır.
YUan'di qwnsızdandırıp, eksporttıq tauarlardı arzandatu Qıtay eksportınıñ segiz payızğa tömendeuin (bıltırğı şildemen salıstırğandağı körsetkiş) toqtatuı mümkin. Londondağı Capital Economics-tiñ damuşı elder ekonomikası boyınşa sarapşısı Uil'yam Djekson «Qıtay tarapınan mwnayğa swranıstıñ azayuı wzaqqa barmaydı» deydi.
Qıtay yuanin köterip kele jatqan bank qızmetkeri. Qıtay, 4 şilde 2013 jıl. (Körneki suret)
«Qıtaydıñ mwnayğa degen swranısı bwrınğısınan kürt tömendep ketedi deuge eşqanday negiz joq. Qıtay ekonomikası aldağı birneşe toqsandı jaqsı ötkermek, biraq mwnayğa swranısı özgeredi deuge kelmeydi» deydi Djekson.
Qıtaydıñ özi «deval'vaciya älsiregen ekonomikanı qoldau maqsatında jasaldı» demeydi, bwl äreketin Pekin «yuan'di narıqqa beyimdeu jäne onıñ märtebesin naqtılau qadamı» dep tüsindiredi. Demek, Qıtay osı jıldıñ soñında Halıqaralıq valyuta qorınıñ (HVQ) yuan'ğa älemdik rezervtik valyuta märtebesin bergenin qalaydı.
Bwrın valyutalar bağamın belgileuge ünemi aralasıp otıratın Qıtaydıñ ortalıq banki «endi narıqtıñ retteui basım boladı» deydi. YAğni, Pekin osılayşa HVQ-ğa «öz valyutasınıñ halıqaralıq saudada aşıq äri senimdi qwral bola alatının» twspaldap otır.
TAĞI NENİ ESKERU QAJET?
Keybir sarapşılar «Aziyadan tısqarı jatqan damuşı elderdiñ köbi yuan'niñ qwldırauı valyutamızğa ıqpal etedi dep qorıqpasa boladı» deydi. Sebebi, AQŞ dollarınıñ küşeyui onsız da tikeley äser etip jatır, al yuan'niñ dollarğa şaqqanda arzandauı sol äserdiñ bir körinisi ğana.
Resey siyaqtı köptegen elder üşin halıqaralıq qarızdarın töleu qiındadı, sebebi mwnday qarızdar köbine AQŞ valyutasımen qaytarıladı. Sondıqtan dollardı satıp alu bağası qımbattap baradı.
AQŞ Federaldıq rezerv jüyesiniñ otırısı. (Körneki suret)
Londondağı Renaissance Capital bankiniñ ğalamdıq bas ekonomisi Çarl'z Robertson «şikizat qwnı arzandağan kezde valyutası älsiz damuşı elder köbirek japa şegedi» deydi.
«Üş jağday birden ornasa, mäselen, damuşı elderdiñ valyutası dollarğa şaqqanda arzandasa, şikizat tauarlarınıñ bağası tüsse jäne sırtqı qarızdı töleu qiınday tüsse – osı üşeui damuşı elder üşin öte qauipti, onıñ qasında Qıtay valyutasınıñ bir-eki payızğa qwnsızdanuı tük te emes» deydi ol.
AQŞ dolları soñğı jıldarı Amerika ekonomikası önimdiligi artuına baylanıstı qımbattap baradı, eger Federaldıq rezerv jüyesi biıl payız mölşerlemesin arttırmasa, odan äri de qımbattay beretin tärizdi. Basqa valyutalar älsiz kezeñde ğalamdıq investorlar dollarğa ğana süyenedi, bwl dollardı odan äri tartımdı ete tüspek.
Çarl'z Reknagel' maqalası ağılşın tilinen audarıldı.
Pikir qaldıru