“بiز رەسەي باسشىلىعىنان بايسالدى ارەكەت كۇتەمiز. بۇل جەردە بiزدiڭ ەكونوميكالىق مۇددەگە عانا ەمەس، رەسەيدiڭ دە تۇركياعا قاتىستى ەكونوميكالىق مۇددەسiنە نۇقسان كەلدi”، – دەدi تۇركيانىڭ پرەمەر-مينيسترi احمەت داۋiتوعلى. ول تۇركيا ءار ۋاقىتتا دا رەسەيمەن اشىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ، سيرياداعى iس-قيمىلدى ۇيلەس­تi­رۋ­دi الدىڭعى ورىنعا قويعانىن ايتتى. “سۋ-24-تiڭ اپاتى بiر اۋە كەڭiستiگiندەگi ءارتۇرلi ەكi كواليتسيانىڭ وپەراتسياسى وسىنداي جاعدايعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكiن ەكەنiن انىق كورسەتتi”، – دەدi ول.

كرەملدiڭ قاھارىنا قاراماستان، تۇركيا پرەزيدەنتi ەرەجەپ تايىپ ەردوعان ۇشاقتى اتىپ تۇسiرگەنi ءۇشiن ەلi كەشiرiم سۇرامايتىنىن، مەملەكەت تەك ءوز اۋە كەڭiستiگiن قورعاعانىن قاداپ ايت­تى. تۇركيانىڭ بۇل ۇستانىمىن ناتو قولدادى. ال رەسەيدiڭ بوتەن ەلدiڭ اۋە كەڭiستiگiنە كiرiپ كەتكەن ارەكەتiن بiردە-بiر ەل اقتامادى. تiپتi ءوزiنiڭ ەۋرازيالىق وداق بويىنشا ارiپتەستەرi “ۇستامدىلىق پەن تاتۋلىققا شاقىرعان” ءمالiم­دە­مەلە­رiنەن ارى اسپادى. وسىنىڭ ءوزi “قىرىق كiسi بiر جاق، قىڭىر كiسi بiر جاق” دەگەننiڭ كەرiن كورسە­تەدi. قىڭىر دەمەكشi, تۇركيا پرەزيدەنتi ەرەجەپ تايىپ ەردوعان پۋتيننiڭ بiربەتكەيلiگiن بەتiنە باسقانداي بولدى. ايتۋىنشا، ۇشاق اپاتىنان كەيiن ونىڭ ءوزi پۋتينگە تەلەفون شالعان. بiراق پۋتينمەن سول بويى سويلەسە الماپتى.

ۆ.پۋتيننiڭ كومەكشiسi يۋري ۋشاكوۆ ەردوعاننان ەكi كۇن بويى پۋتينمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسۋگە ءوتiنiش تۇسكەنiن راستادى. بiراق تۇرiك تاراپى ەڭ بولماسا ۇشاقتى اتىپ ءتۇسiر­گەن­نەن كەيiن كەشiرiم سۇراماعاندىقتان، بۇل اڭگiمەگە تۇركيانىڭ ءوزi دايىن ەمەس دەپ قورىتتى كومەكشi.

ەردوعان 30 قاراشا كۇنi پاريجدە وتەتiن كليمات ماسەلەسi قارالاتىن سامميتتە پۋتينمەن كەزدەسۋگە پەيiل بiلدiردi. بiراق رەسەي پرەزيدەنتiنiڭ ءباسپاسوز حاتشىسى د.پەسكوۆ ۆ.پۋتين پاريجدە ەردوعانمەن كەزدەسپەيتiنiن كەشە كەسiپ ايتتى. دەمەك، كەلiسسوزدi ماسكەۋدiڭ ءوزi قالاماي وتىر.

انكارا مەن ماسكەۋ اراسىنداعى تەكەتiرەس لاڭكەس­تەردi شىن مانiندە قولداپ وتىرعان دەگەن ماسەلەگە ويىستى. پۋتين ءاۋ باستان-اق ۇشاقتى اتىپ ءتۇسiرۋ ارقىلى تۇركيا لاڭكەستەرگە بولىسىپ وتىر دەپ اشىق ايىپتادى. مۇنىمەن قويماي، تۇركيا “يسلام مەم­لەكەتiنەن” مۇناي ساتىپ الىپ وتىر” دەپ سالعان.

تۇركيا نە سەبەپتi رە­سەيلiك ۇشاقتى اتىپ ءتۇسiردi دەگەندi جان-جاقتى تالقىلاپ جاتقان رەسەيلiك ۇگiت-ناسيحات “انكارا قارا التىندى مۇناي قورلارىن باسىپ الىپ، ونى زاڭسىز جولمەن ساتىپ جاتقان لاڭكەستەردەن ساتىپ الىپ جاتىر. سيرياداعى اۋە وپەراتسياسىن جۇرگiزiپ جاتقان ءماس­كەۋ نەگiزiنەن، مۇناي قويمالارىن بومبالاۋدا. انكاراعا بۇل ۇناماي قالدى” دەگەن سىڭايداعى اقپارات تاراتۋدا. وكiنiشتiسi, قازاق ەلiنە تارايتىن پۋتيندiك تەلەارنالار قازاقستاندىقتارعا وسى اقپاراتتى سiڭiرiپ، سانانى ۋلاۋعا كوش­تi.

ەردوعاننىڭ بۇعان دا ايتارى بار بولىپ شىقتى. ول اساد رەجيمiن قولداپ وتىرعان ەلدەردiڭ ءوزi “يسلام مەملەكەتiن” قارجىلاندىرىپ جاتقانىن ايتىپ، رەسەي جاقتى ەمەۋرiنمەن نۇسقادى. “تۇركيا لاڭكەستەردەن مۇ­ناي ساتىپ الىپ جاتىر دەۋگە قالاي ۇيالمايسىڭدار! تۇركيانىڭ مۇناي مەن گازدى قايدان ساتىپ الاتىنى بارiنە بەلگiلi. ال بiز ونى “يسلام مەملە­كەتiنەن” ساتىپ الامىز دەگەندەر دالەلدەرiن كورسە­تسiن. ال “يسلام مەملەكەتi” قارۋ-جاراق پەن قارجىنى كiمنەن الىپ وتىرعانىن iزدەسەڭiزدەر، مۇنى ەڭ الدىمەن اساد رەجيمi مەن ونى قولداپ وتىرعان ەلدەردەن iزدەگەن ءجون”، – دەپ ءتۇيدi ەردوعان.

قازiر تۇركيا مەن رەسەي اراسىنداعى ماسەلە كiم كiنالi دەگەن سۇراققا ەمەس، ەكi ەلدiڭ قارىم-قاتىناسى الداعى ۋاقىتتا قالاي ءوربيدi, بۇل سيرياداعى احۋالعا قالاي اسەر ەتەدi دەگەنگە كەلiپ تiرەلەدi.

بiر بەلگiلiسi, پاريجدەگi تەراكتi­لەردەن كەيiن “يسلام مەملەكەتiنە” قارسى الەم­دiك دەرجاۆالاردان تۇراتىن كواليتسيا قۇرامىن دەگەن دامەسi كوككە ۇشتى. ۇشاق اپاتىنا دەيiن دە اساد رەجيمiن قولدامايتىن تۇركيا ەندiگi جەردە سيريا پرەزيدەنتiن قولدايتىن رەسەيمەن مۇلدە تiزە قوسپايتىنى انىق.

وسىنى تۇسiنگەن الەم ەلدەرi دە الاڭداۋلى. قاي­سىبiرەۋلەر انكارا مەن ماسكەۋدi تاتۋلاستىرۋ جول­دارىن iزدەپ، ارا­اعايىن­دىق اتقارۋعا دايىن ەكەندiكتەرiن بiلدiردi. ءازiر­بايجان پرەزيدەنتi يلحام اليەۆ مينسكiگە ۇشىپ بارىپ، بەلارۋس پرە­زيدەن­تi الەكساندر لۋكاشەنكومەن كەزدەستi. ءازiر­بايجان – تۇركيامەن جاقسى قارىم-قاتىناس ۇستاۋعا تىرىساتىن ەلدەردiڭ بiرi. ال بەلارۋس – ۋكراينا داعدارىسىن شەشۋ كەزiندە ارا­اعايىندىق جاساپ، مينسكiنi كەلiسسوز الاڭىنا اينال­دىر­عان ەل. سوندىقتان بiرi رەسەيمەن، بiرi تۇركيامەن تاتۋ-ءتاتتi مەملەكەتتەر ەردوعان مەن پۋتيندi كەلiسiم­گە شاقىرۋعا كۇش سالاتىن ءتۇرi بار.

بۇل رەتتە قازاقستان دا سىرت قالماۋى مۇمكiن. وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا تۇركيا پرەزيدەنتiمەن تەلەفون ارقىلى اڭگiلەسكەن نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ەكi ەل اراسىنداعى قا­رىم-قاتىناس­تىڭ ناشارلاۋىنا الاڭداۋ­شىلىق بiلدiرگەن. ال كەشە حالىققا ارناعان كەزەكتi جولداۋىن جاريالاعان كەزدە پرەزيدەنت: “بiز رەسەي مەن تۇركيا اراسىندا بولعان وقيعاعا قاتىستى وكiنiش بiلدiرەمiز. رەسەي بومبالاۋشى ۇشاعى تۇركياعا شابۋىلداعان جوق، ول تەررورشىلارمەن سوعىسۋعا بار­عان. بiز ازiرگە وقيعانىڭ انىق-قانىعىن بiلمەيمiز. قانداي قيىندىق بولسا دا، تەز ارادا مەملەكەتارالىق كوميسسيا قۇرۋ كەرەك. تەز ارادا كiنالiلەردi انىقتاپ، جازالاپ، كەتكەن قاتەلiكتi مويىنداپ، قاتىناستى قالپىنا كەلتiرۋ كەرەك. رەسەي­دەگi, تۇركياداعى دوستارىمىزدى وسىعان شاقىرامىن”، – دەدi.

قازاقستان ءوزiنiڭ قۇ­دايى كورشiسi رەسەي مەن تاۋەلسiزدiگiن العاشقى بولىپ مويىنداعان، تۇركi الەمiندەگi دوسى تۇركيانى تاتۋلاستىرۋعا كۇش سالا ما، الدە مينسك بۇل جولى دا الدىمىزدى وراپ كەتە مە؟ بۇل جولى دا دەگەنiمiز، ن.نازارباەۆ نورمانديالىق تورتتiك – رەسەي، ۋكراينا، گەرمانيا جانە فرانتسياعا كەلiسسوز الاڭى رە­تiندە استانانى ۇسىنعاندا، بەلارۋس باسشىسى ا.لۋكاشەنكو ولاردى مينسكiگە شاقىرتىپ، بەي­بiتشiلiككە شاقىرعان بiتiمگەر رەتiندە ابىروي-بەدەلگە يە بولعانى بار. ەندi بiتiمگەرلiك تiزگiندi كiم قولعا الار ەكەن…

zhasalash.kz