ايدا ۆيتاميندەر مەن ونىڭ ونىمدەرىن شىعاراتىن حالىقارالىق ماركەتينگ جەلىسىنىڭ بىشكەك قالاسىنداعى ديستريبيۋتەرى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىر مىڭ دوللاردىڭ ۆيتامين ونىمدەرىنىڭ باعاسى قىرعىزستان استاناسىندا 74-75 مىڭ سوم تۇرادى، ال الماتىدا قازاقستان تەڭگەسىمەن ەسەپتەگەندە ەكى ەسە ارزانعا تۇسەدى.

– باعاسىندا ونشا كوپ ايىرما بولماعان سوڭ بۇرىن ءونىمدى بىشكەكتەن ساتىپ الاتىنبىز. ال تەڭگەنى دەۆالۆاتسيالاي باستاعاننان كەيىن تاۋار ساتىپ الۋعا الماتىعا باراتىن بولدىق، ويتكەنى ول جاقتا ءونىمنىڭ باعاسى شامامەن 50 پايىزعا ارزانداپ كەتتى. 4-5 ادام جينالىپ، الماتىعا دەيىنگى جانە كەرى قايتار جولعا كولىك جالداپ، جانار-جاعارمايىنا تولەيمىز. قازاقستاندا بەنزين مەن گاز ارزان بولعاندىقتان، بۇدان ءوزىمىز ۇتامىز، – دەيدى ايدا.

الماتىداعى بازارلاردىڭ ءبىرى.

بىشكەك بازارلارىنداعى ساۋداگەرلەر دە ەندى وسى ادىسكە جۇگىنە باستاعان. مىسالى، كاسىپكەرلەر بۇرىن جۇمىرتقانى دەلدال ارقىلى كوتەرمە باعامەن ساتىپ الاتىن، ال باعا ەكى ەسە ارزانداعاننان كەيىن وزدەرى الماتىدان تاسيتىن بولدى، ولارعا سول ءتيىمدى. ونىڭ ۇستىنە، ەكى قالانىڭ اراسىندا ءوز كولىكتەرىمەن جۇرەدى، اقشا ۇنەمدەۋگە ول دا سەپ.

قازاقستاندا جانار-جاعارماي ارزان دەگەن ۋاجگە كەلسەك، مىسالى قوردايدا اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ ءبىر ءليترى 23-24 سوم، گازدىڭ 1 تەكشە مەترى 10-12 سوم تۇرادى. قىرعىزستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ كوبى جەكە مەنشىك كولىگىن پايدالانعانىمەن، بۇل الماتىعا دەيىنگى جول شىعىنىن ازايتادى.

«دوردوي» مەن «قاراسۋدا» ساۋدا سايابىرلادى

بىرەر جىل بۇرىن تاماق ونىمدەرى، كيىم-كەشەك پەن قىزمەت تۇرلەرى باعاسى جاعىنان قىرعىزستان ورتالىق ازياداعى ەڭ ارزان ەل سانالاتىن. قازاقستاندىقتاردىڭ كوبى ىستىقكولدە دەمالىپ، ەمدەلۋگە بىشكەككە كەلەتىن. ەندى، كەرىسىنشە قىرعىزستاندىقتار ازىق-تۇلىك، كيىم، تەحنيكا ساتىپ الۋ ءۇشىن الماتىعا اعىلىپ جاتىر.

بۇرىن استانادا بىشكەكتە تىگىلگەن كيىم-كەشەك ساتۋمەن اينالىسقان تەمىرجان ماتكەرىموۆ ەندى ارزان ءارى تەز بولعاندىقتان، تاۋاردى الماتىدان ساتىپ الىپ ءجۇر.

قىرعىزستانداعى «دوردوي» بازارىندا.

قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك استاناسىنداعى باعانىڭ ارزانداۋىنا تەڭگە دەۆالۆاتسياسىنان بولەك، قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى «قورعاس» كەدەن بەكەتىندە بازارلار كەشەنى اشىلۋى دا تۇرتكى بولعان. بازار قىتاي تاۋارلارىن يمپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەركىن ساۋدا-ساتتىق ايماعى بولىپ سانالادى.

«قورعاس» بازارى اشىلىپ، جۇمىسىن باستاعالى بەرى الماتى بازارلارى قىتاي تاۋارلارىنا تولىپ، ساۋدا جاندانعان. ساراپشىلار قازاقستاندا ساۋدا كولەمى ۇلعايىپ، قىرعىزستاننىڭ «دوردوي» جانە «قاراسۋ» بازارلارىندا ساۋدا مۇلدە توقتاۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتادى.

تەڭگە دەۆالۆاتسياسىنان كەيىن قازاقستان ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ كولەمى ءبىراز وسكەن، ءارى وعان سۇرانىس كوبەيىپ، ءوندىرىس كاسىپورىندارىنىڭ جۇكتەمەسى ارتقان. مۇنىڭ ءبارى قىرعىزستاننىڭ ساۋداسى مەن وندىرىسىنە جايسىز ءتيىپ تۇر.

ارزان يمپورتتىڭ زيانى

قازاقستاندىق ارزان تاۋارلار قىرعىزستان ءوندىرىسى مەن ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. قازاقستاننان يمپورتتالاتىن جۇمىرتقا كولەمى ۇلعايىپ، قىرعىزستانداعى تاۋىق فەرمالارى جابىلا باستاعان، ويتكەنى وتاندىق جۇمىرتقانىڭ وزىندىك قۇنى قازاقستانعا قاراعاندا ەكى ەسە قىمبات – 3,5-4 سوم.

جەرگىلىكتى «اققۋ» تاۋىق فەرماسى كۇنىنە 250-300 مىڭ جۇمىرتقا وندىرەدى، بىراق قازاقستاننىڭ ارزان ءونىم كەلىپ جاتقاندىقتان، ساتۋ كولەمى ازايعان.

كورنەكى سۋرەت.

– قازاقستاننان جۇمىرتقانى كوبىنەسە شاعىن اۆتوبۋس نەمەسە جەڭىل كولىكپەن 100-200 جاشىكتەن اكەلەدى. بۇل ءبىزدىڭ وندىرىسىمىزگە كەدەرگى كەلتىرىپ جاتىر. شەكاراداعى سانيتارلىق باقىلاۋ دۇرىستاپ جۇمىس ىستەگەندە، بۇلاي بولماس ەدى، – دەيدى فابريكا ديرەكتورى نۇرگۇل مالدىباەۆا.

قىرعىزستاننىڭ ۇن شىعاراتىن سالاسى دا وسىنداي قيىندىققا تاپ بولعان، ويتكەنى قازاقستاندىق ۇن 5-10 سومعا ارزان. بۇل سىرتتان كەلەتىن كۇرىش، ماي سياقتى ازىق-تۇلىك ونىمدەرى باعاسىنا دا قاتىستى پروبلەما.

قىرعىزستان ۇلتتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەگىنشە، 2015 جىلى رەسپۋبليكا 1,3 ميلليارد دوللاردىڭ ءونىمىن ەكسپورتقا شىعارىپ، 3,7 ميلليارد دوللاردىڭ ءونىمىن سىرتتان اكەلگەن. ال 2016 جىلى يمپورت كولەمى تاعى ارتادى دەگەن بولجام بار.

قازىر دوللار باعامى – 75,5 سوم. قىرعىزستان ۇلتتىق بانكى 64,3 ميلليون دوللارعا 17 ينتەرۆەنتسيا جاساعان. بىراق ەكونوميستەر مەن وندىرۋشىلەر سومنىڭ جاساندى باعامى وتاندىق ەكسپورت پەن وندىرىسكە زياندى دەپ سانايدى.

ەكونوميست ەلدار اباكيروۆتىڭ پىكىرىنشە، ەگەر قىرعىزستان سومى قۇنسىزدانسا، قازاقستان سياقتى ەكسپورتتى ۇلعايتۋعا بولادى.

– قازىر ۇكىمەت ءارى-ءسارى كۇيدە وتىر. دوللاردى ەركىنە جىبەرەيىن دەسە، بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرى قينالىپ، سىرتقى قارىز وسەدى. دوللار باعامىن ۇستايىن دەسە، ءوندىرىس زارداپ شەگەدى. ەگەر مىنا جاعداي وزگەرمەسە، قىرعىزستان ءوز وندىرىسىنەن ايىرىلىپ، ەاەو-داعى تۇتىنۋشى مەملەكەتكە اينالۋى مۇمكىن. قازاقستان مەن رەسەيدەن ميگرانتتارىمىز اقشا جىبەرەدى، ال ءبىز ول اقشاعا سول جاقتان تاۋار ساتىپ الامىز، – دەيدى ول.

قىرعىزستان ۇكىمەتى دوللارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ءۇشىن سوممەن ەسەپ ايىرىسۋعا كوشۋگە نيەتتى. قازىر ءتيىستى ورگاندار زاڭ جوباسىن ازىرلەپ جاتىر. بىراق بۇل شارا وتاندىق ەكسپورتقا ءتيىمدى بولا ما، ول جاعى ازىرشە بەلگىسىز.

(زاميرا قوجوباەۆانىڭ ماقالاسىن ورىسشادان اۋدارعان – ايجان ورالعازينا.)

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى