افريكانىڭ AllAfrica.com جاڭالىقتار سايتى مالاۆي كولىنەن مۇناي وندىرۋگە 2014 جىلى سالىنعان تىيىم الىنىپ تاستالعانىن حابارلادى. بۇل تۋرالى مالاۆي استاناسى ليلونگۆا قالاسىندا وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجوردج چاپوندا مالىمدەگەن. ونىڭ ايتۋىنشا، مالاۆي كولىنەن مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدى قايتا باستاۋعا قازاقستان مەن گرۋزيا ماماندارى قاتىسپاق.

سايتتىڭ جازۋىنشا، دجوردج چاپوندا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ، گرۋزيا سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى داۆيد دجالاگانيا جانە ماروككو سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ورىنباسارى زالا حەددين مەزۋارمەن كەزدەسكەن. افريكا وداعىنا مۇشە ەلدەردىڭ ەفيوپياداعى 26-ءسامميتى كەزىندە وتكەن كەزدەسۋدەن كەيىن دجوردج چاپوندا «بۇل ەلدەر مۇناي ءوندىرۋ سالاسىندا جيناقتاعان تاجىريبە-بىلىمدەرىن مالاۆيمەن بولىسەدى» دەپ مالىمدەگەن.

ۇلىبريتانيانىڭ Financial Times گازەتى مۇناي نارىعىنداعى احۋالدى تالداعان «قىمبات مۇناي ءداۋىرى اياقتالىپ، ەسكى اكسيومالار زامانى ءوتىپ بارادى» اتتى ماقالاسىندا مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋىنىڭ ىقتيمال زارداپتارى تۋرالى جازادى.

باكۋ ىرگەسىندەگى مۇناي كەنىشى جانىندا ويناپ جۇرگەن بالالار. ازەربايجان، 8 قاراشا 2005 جىل.

«2014 جىلى ءبىر باررەل مۇناي باعاسىنىڭ 100 دوللاردان ءتۇسىپ كەتۋى [قازىر 30 دوللارعا دەيىن ارزانداعان] تۇتىنۋشى ەلدەردى زور قۋانىشقا بولەۋى ءتيىس ەدى. بىراق مۇنداي شاتتىق بايقالمايدى. ەكونوميكاسى توقىراپ، بوسقىندار ءنوپىرى باسىپ قالعان ەۋروپا باسقا شارۋالارمەن اۋرە. ال ءارى ءوندىرۋشى، ءارى تۇتىنۋشى ەل اقش ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى باياۋ قالپىندا تۇر. الەمدە ەكونوميكاسى ەڭ اشقاراق قىتاي بولسا قازىر ءوز پروبلەمالارىنا شىرمالعان. مۇناي باعاسى الەمدىك قور بيرجالارىن دۇربەلەڭگە سالىپ قويدى. گەوساياساتتىڭ بەتالىسى دا رەتتەلەر ءتۇرى جوق. مۇناي باعاسى ءتىپتى يراك، سيريا، يەمەن، ليۆياداعى ۇرىس-شايقاستار قىزعانىنا قاراماستان ءتۇسىپ بارادى. بۇرىن باعا تۇراقتىلىعىن قىراعىلىقپەن قاداعالاپ وتىراتىن ساۋد ارابياسى ەندى ءونىمىنىڭ جوعارى ساپاسىن يرانعا قارسى قارۋ رەتىندە پايدالانىپ جاتىر» دەپ جازادى Financial Times.

ماقالا اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل فاكتورلاردىڭ ءبارى «ويىن شارتتارى وزگەرگەنىن»، سوندىقتان «ساياساتكەرلەرگە گەوساياسات جايلى كوبىرەك ويلانۋ كەرەكتىگىن» كورسەتەدى. «تەوريالىق تۇرعىدان قانداي پايداسى بولماسىن، مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋ اۋقىمى مەن قارقىنى قاقتىعىس تۇتاندىرعان كۇشتەرگە تاعى ءبىر سوققى بولىپ قوسىلدى». ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق قيىندىققا تاپ بولعان رەسەي ودان ءارى السىرەي تۇسەدى. بۇل ءپۋتيننىڭ اشۋىن ۇدەتە ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەنىن سيرياداعى جاعداي كورسەتىپ وتىر» دەپ جازادى ماقالا اۆتورلارى.

تمد ەلدەرىندەگى تاماق ساپاسى

امەريكانىڭ كانزاس قالاسىندا شىعاتىن InfoZine گازەتىنىڭ جازۋىنشا، جۋىردا كليماتتىڭ وزگەرۋى، اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى تالقىلانعان كونفەرەنتسيادا تمد ەلدەرىندەگى تاماق ساپاسىنىڭ جايى دا ءسوز بولعان. كونفەرەنتسيادا حالىقارالىق ازىق-تۇلىك ساياساتىن زەرتتەۋ ينستيتۋتى، ەۋرازيا ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى ورتالىعى جانە دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارى ازىرلەگەن «2015 جىلعى الەمدەگى تاماقتانۋ احۋالى تۋرالى بايانداما» تالقىلانعان. بايانداما اۆتورلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە، تاعام ونىمدەرى وندىرىسىنە سالىناتىن ءار دوللاردىڭ ەكونوميكالىق قايتارىمى 16 دوللار كولەمىندە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دالەلدەيتىن دەرەكتەرگە قاراماستان، الەمدە تەڭگەرىمسىز تاماقتانۋمەن كۇرەس باياۋ جانە ول بىركەلكى ءجۇرىپ جاتقان جوق.

باياندامانىڭ تمد ەلدەرىنە قاتىستى بولىگىندە وداققا مۇشە ەلدەردىڭ كوبى تەڭگەرىمسىز تاماقتانۋ تۇرلەرىمەن بايلانىستى پروبلەمالارعا تاپ بولىپ وتىرعانى جازىلعان. مىسالى، ارمەنيا مەن تاجىكستاندا 5 جاسقا دەيىنگى بالالار اراسىندا بويى دۇرىس وسپەي قالعاندار، ارتىق سالماق پروبلەماسىنا دۋشار بولعان ەرەسەكتەر مەن قان ازدىعىنا (انەميا) شالدىققان رەپرودۋكتيۆتى جاستاعى ايەلدەر كوبەيىپ كەلەدى. ازەربايجان، قازاقستان، قىرعىزستان جانە وزبەكستان ايەلدەرى انەمياعا قوسا ارتىق سالماقتان زارداپ شەگەدى. تمد ەلدەرىنىڭ بارىندە (رەسەي مەن بەلارۋسپەن بىرگە) ەرەسەك ادامدار اراسىندا سەمىزدىككە شالدىققاندار سانى ءوسىپ بارا جاتقانى بايقالادى.

سوڭعى 20 جىل ىشىندە تمد ەلدەرىندە، مىسالى قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان مەن وزبەكستاندا بالانىڭ بويى وسپەي، تەجەلىپ قالۋ پروبلەماسىنىڭ كورسەتكىشى ءبىرشاما ازايعان ەدى. بىراق سوڭعى كەزدەرى وعان كەرىسىنشە ءۇردىس بايقالادى. مىسالى، بالالاردىڭ بويى وسپەي، تەجەلىپ قالۋ جاعىنان ارمەنيادا 1998 جىلى 15 پايىز بولعان كورسەتكىش 2010 جىلى 21 پايىزعا دەيىن كوبەيگەن.

اننا كلەۆتسوۆا