|  |  | 

كوز قاراس سۋرەتتەر سويلەيدى

«رىجي الماز»: «ءبىز كىمبىز؟ قاراقشىمىز با، رەكەتپىز بە، الدە ەلىمىزدىڭ «روبين گۋدىمىز» با؟

Qazaq azamattari«رىجي الماز»: «ءبىز كىمبىز؟ قاراقشىمىز با، رەكەتپىز بە، الدە ەلىمىزدىڭ «روبين گۋدىمىز» با؟ ءبىز مىنا ومىردەن كەتكەن سوڭ ءبىز تۋرالى ويلاپ، ەستەرىنە الار ما ەكەن؟!

…مەن كوپ ويلانام، ءوزىمدى جانە جىگىتتەردى الدا نە كۇتىپ تۇر دەپ، ىشكى سەزىم بولاشاق جوق دەيدى، ونىڭ ءوزىڭ كورىپ تۇرعانداي بارلىق جەردە «ورىس ۇرىلارى».

ءبارى جەكە كاسىپكە كەتتى، بىراق ونى ەشكىم تۇسىنگىسى كەلمەيدى. ءاردايىم باسەكەلەستەرمەن قىرىلىسقانشا جەكە كاسىپپەن جۇمىس ىستەگەن وڭاي عوي. بىراق بىزگە ءوز ەلىمىز قازاقستاندا ءومىر سۇرگىزىپ، جۇمىس ىستەتپەيدى!

ءبىزدىڭ ارامىزدا كوبىسى كوپ نارسە بىلەدى، كوپ بيلىك باسىنداعى باسشىلارمەن سويلەستىك، سويلەسىپ تە ءجۇرمىز. ونداي تانىستىق بولاشاقتا ەشكىمدى دە قۋانتا قويمايدى. ماعان قالاي مۇمكىندىك تۋادى، مەن الىسقا – ەشكىمنىڭ قولى جەتپەيتىن جەرگە كەتەمىن».

1993 جىل.

سۋرەت ەرمەك قۇرمانعاليتەگىءنىڭ پاراقشاسىنان الىندى.

فوتوسۋرەتتەگى تۇلعالاردىڭ كىم ەكەنى ەرمەك، ايبەك جانە باۋىرجان ەسىمدى ازاماتتاردىڭ كومەگىمەن انىقتالدى.

سولدان وڭعا قاراي: 1. جانگەلدى ؟. 2. قايىرجان نۇرالين (1967 جىلى تۋعان). 3. تالعات اتاباەۆ (1967-2005). 4. نەسىپباي ناسەنوۆ (1961-1998). 5. اسقار ۇشكەەۆ (1964 جىلى تۋعان). 6. سەرىك ؟. 7. قۇرمانعالي ساتىبالديەۆ (1965-2015). 8. قايرات ءىزباساروۆ (1968 جىلى تۋعان).

زاڭعار كارىمحان

قىلمىس الەمى دە بەلگىلى ءبىر زاڭدىلىققا باعىنادى. مەملەكەت مىقتى بولۋى ءۇشىن، ونىڭ ىشكى كريمينالى دا كۇشتى بولۋى قاجەت ەكەن. ولاي بولماسا، وزگە ەلدىڭ «ۆور ۆ زاكونەلەرى» وسى بوس ۆاككۋمدى پايدالانىپ، ەلگە ءامىرىن جۇرگىزە باستايدى. «سارى الماس» باستاعان جىگىتتەر كەزىندە كەلىمسەكتەردىڭ وسىنداي جۇگەنسىزدىگىن توقتاتىپ، قازاق ەلىندە قازاقتىڭ عانا ءامىرى جۇرەتىنىن ولارعا توقپاقتاپ تۇرىپ تۇسىندىرگەن بولاتىن. اتتەڭ، بيلىككە دەيىن ءسوزى وتكەن مىقتى جىگىتتەردى اقىرىندا ماقساتىنا جەتكىزبەدى….

جولىمبەت ماكىش 

قازاعىمنىڭ نامىسى ءۇشىن جارالعان جىگىتتەر وسىلار بولاتىن.
پالتو، اق شارفى تاققان نەسىپباي ناسەنوۆ “سارى الماز”، قارا بىلعارى كۋرتكا كيگەن تالعاتبەك اتاباەۆ (اتابا), پيدجاك كيگەن قايىرجان. ” سارى المازدان” كەيىنگى ورنىندا مەيىرجان 23-24 جاستاعى جىگىت، جانە وسى قايىرجان قالعان. مەيىرجان 30 جاسقا جەتپەي ومىردەن وتكەن كورىنەدى.

“مەنىڭ جالعىز عانا دوسىم بار، ول- قايىرجان، ال قالعاندارى باۋىرلارىم”،- دەگەن ەكەن نەسىپباي.

ەرمەك قۇرمانعاليتەگى

وتكەندەردى مازالامايىقشى

كەشەگى ارىستارمەن وعىلانداردىڭ رۋحى ءۇشىن!
شوقتىعى بيىك شوقىر، مۇزبالاق مۇستافا جانە باسقادا دۇرلەردىڭ ۇلتىم دەپ سوققان جۇرەگى ءۇشىن، ءبىز قانشالىقتى قارىزدارمىز؟

از كۇندىك كرەزيسكە بولا جالىمىز جىعىلماسىن، نە ءبىر تارعالاڭداردان تايسالماي ءوتىپ ەدى عوي، تۇيەلى كوشپەن بابالارىمىز. ازات اسپان استىندا اسفالتتا جەڭىل كولىكپەن ءجۇرىپ، سارىارقاعا ەكى كۇن اياز تۇسسە ۇلارداي شۋلايمىز. سول ما ءبىزدىڭ ەرلىگىمىزبەن جەتكەن-باعىندىرعان بيىك شىڭىمىز.
بۇگىن ايتىلمايتىن ءبىر ءسوز” ولار ساتىپ كەتتى، جەپ قويدى، وتىرعىزدى، تۇرعىزدى.” وتكەن مارقۇمداردىڭ قۇلاعىن شۋلاتىپ، كۇناسىن كوتەرىپ زار قاقساپ، كوكدولىلانىپ، شاۋىلدەيتىن توبىر بار. سەن سول ءسوزىڭدى ولاردىڭ كوزى تىرىسىندە، قىلتاڭ دىرىلدەمەي قاسقايىپ ايتىپ، قاز تۇرا الاتىن با، ەدىڭ؟
ولار اقىماق بولعان جوق، ءوز باۋىرلارىنىڭ وزگەنىڭ ءبيتىن تاراپ كەتپەۋى ءۇشىن كەك كەرنەپ الدىعا شىقتى. بۇگىن تاس كەرپىشتەن قالانعان ءتورت تامىڭدا قۇرساعىڭدى تويدىرىپ الىپ، ارىستاردى بالاعاتتاۋ قاي تەڭىڭ؟ مىقتىسىڭ با، وندا كوپ دۇنيە سەنى كۇتىپ تۇر ال دالەلدە. ايتپەسە ونەر الدى……..

كوگەداي شامەرحان

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: