تاريحي راشيد – اد – دينەن ءبىر ۇزىك سىر

——–

ارەڭ دەگەندە گۋگلدەتىپ ءجۇرىپ 1300 – 1311 جج ارالىعىندا 11 جىل بويى پارسى ەلىن بيلەگەن شىڭعىس حاننىڭ ۇلى حۋلاگۋدىڭ شوبەرەسى قازان حانىڭ بۇيرىعىمەن باستالىپ 1304 ج ول دۇنيەدەن وتكەن سوڭ ءىنىسى ولجەيىت حانىڭ تاپسىرماسىمەن 1311 جىلعا دەيىن جازىلىپ تامامدالعان تاريحي راشيد – اد – ءدينىڭ 1952 جىلى ل.ا حەتاگۋروۆ ورىس ءتىلىنىڭ سويلەۋ مانەرىنە يكەمدەپ اۋدارعان شىڭعىس حاننىڭ حالقىمەن ونى رۋلىق ەرەكشەلىكتەرىن تالداپ جازعان شەجىرەسىمەن تاريحي كىتابىن تاپتىم.

وقىپ وتىرىپ بويىمدى ىزا كەرنەپ وتىردى نەگە دەسەڭىزدەر رەسەيدىڭ تەگى جەبرەيدەن زيالى قاۋىمىمەن جانە وسى تاريحي فاكتىنى وقىعان ورىستار ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى سول كەزدەن باستاپ بىلگەن. پاراقشامدا جاريا ەتكەن دەرەكتى كورسەڭىزدەر شىڭعىس حان تۇركى ەكەنى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق جازىلعان. سونىمەن قاتار ونىڭ قيات – بورىجىگىت رۋىنا (باستاپقى كەزدە شىڭعىس حانىڭ جەتىنشى اتاسىنىڭ 8 باۋىرىمەن جۇبايىن ءولتىرىپ اقىر سوڭى ولارعا قۇل بولعان ) جالايىر رۋىنىڭ شىڭعىس حاننىڭ وڭ قولى بولىپ قالىڭ اسكەر باسقارعان تۇمەن باسىلارى بولعانى جايلى اپ انىق ايقىن جازىلعان. وسىعان قاراپ وتىرىپ شىڭعىس حاندى قالايشا ءوز الدى اراز بولعان تۇركى رۋلارىن باسىن قوسىپ، سول زاماندا العاش مۋگۋل دەپ، ايتلعانمەن بۇگىن قازاق ەلىنىڭ باسىن قوسقان العاشقى حان دەپ، ايتالمايسىز. مىسالى سول زاماندا ءىرى مەركىت، نايمان، كەرەي ت.ت رۋلارى جاق جاق بولىپ ءوز الدى مەملەكەت بولعان ەمەسپە. ال بۇگىن بارلىعىمىز قازاقپىز وكىنىشكە وراي ورتامىزدا بارلاستار، ماديارلاردىڭ جوقتىڭ قاسى سەبەبى ولارداندا كوپ دارىندى قولباسشىلار شىقان ەكەن.

مۋگۋل ياعني تۇركىلەردىڭ شەجىرە دەگەن اتا باباسىن تىزبەكتەتىپ جاتاتىن سالتى بار ياعني جەتتى اتا تۋرالى جازىلعان بۇگىنگى زاماندا جەتتى اتانى بىزدەن باسقا كىم جاتتاتادى.

© قازاق الاشۇلى