РЕСЕЙДІ ЖАСАҒАНДАР АНАБАСТАН ҚАЗАҚТЫҢ КІМ ЕКЕНІН БІЛГЕН.

RESEYDİ JASAĞANDAR ANABASTAN QAZAQTIÑ KİM EKENİN BİLGEN.

| Mar 25, 2016

QAZAQ ALASH-ULY·FRIDAY, MARCH 25, 2016

Tarihi Raşid – ad – Dinen bir üzik sır

——–

Äreñ degende gugldetip jürip 1300 – 1311 jj aralığında 11 jıl boyı Parsı elin bilegen Şıñğıs Hannıñ wlı Hulagudıñ şöberesi Qazan hanıñ bwirığımen bastalıp 1304 j ol dünieden ötken soñ inisi Öljeyit hanıñ tapsırmasımen 1311 jılğa deyin jazılıp tämamdalğan Tarihi Raşid – ad – Diniñ 1952 jılı L.A Hetagurov orıs tiliniñ söileu mänerine ikemdep audarğan Şıñğıs hannıñ halqımen onı rulıq erekşelikterin taldap jazğan şejiresimen tarihi kitabın taptım.

OQIP OTIRIP BOYIMDI IZA KERNEP OTIRDI nege deseñizder Reseydiñ tegi jebreyden zialı qauımımen jäne osı tarihi faktini oqığan orıstar bizdiñ kim ekenimizdi sol kezden bastap bilgen. Paraqşamda jaria etken derekti körseñizder Şıñğıs han TÜRKİ EKENİ TAYĞA TAÑBA BASQANDAY anıq jazılğan. Sonımen qatar onıñ Qiyat – Börijigit ruına (bastapqı kezde Şıñğıs hanıñ jetinşi atasınıñ 8 bauırımen jwbayın öltirip aqır soñı olarğa qwl bolğan ) Jalayır ruınıñ Şıñğıs hannıñ oñ qolı bolıp qalıñ äsker basqarğan tümen basıları bolğanı jaylı ap anıq ayqın jazılğan. Osığan qarap otırıp Şıñğıs handı qalayşa öz aldı araz bolğan türki ruların basın qosıp, sol zamanda alğaş Mugul dep, aitlğanmen bügin Qazaq eliniñ basın qosqan alğaşqı han dep, aytalmaysız. Mısalı sol zamanda iri Merkit, Nayman, Kerey t.t ruları jaq jaq bolıp öz aldı memleket bolğan emespe. Al bügin barlığımız Qazaqpız Ökinişke oray ortamızda Barlastar, Madiyarlardıñ joqtıñ qası sebebi olardanda köp darındı qolbasşılar şıqan eken.

MUGUL yağni TÜRKİLERDİÑ şejire degen ata babasın tizbektetip jatatın saltı bar yağni JETTİ ATA TURALI JAZILĞAN bügingi zamanda jetti atanı bizden basqa kim jattatadı.

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,