جالپى، وسى تۇستا “جۇرت ۇكi­مەت باسشىسىن “كەتiرۋگە” نە­گە قۇمار؟” دەگەن ساۋالعا جاۋاپ iزدەپ كورگەن ءجون سەكiلدi. ءيا، ول – قازاقستان تاريحىنداعى ەڭ ۇزاق وتىرعان پرەمەر-مينيستر. وسى ورىنعا قايتا اينالىپ سوققانى جانە كەلگەن جەرiندە تابانداپ قالىپ قويعانى جانە بار. ەندi بiرەر جىلدىڭ باسىن قايىرسا، جۇمساق ورىندىقتا وتىرعانىنىڭ ون جىلدىعىن تويلاۋىنا ابدەن بولادى. بiراق بiزدە پرەزيدەنتتiككە “جاراماسا” دا، پرەمەرلiككە ابدەن لايىق وزگە شەنەۋنiكتەر بار ەمەس پە ەدi? ماسەلەن، ۇكiمەت با­سىندا 2 جىل عانا وتىرىپ، ءوز­گە قىزمەتكە اۋىس­قان ي.تاسماعامبەتوۆ. كە­شە عانا پرەمەر­­لiك لاۋازىمنىڭ بوساعاسىنا كەلiپ تۇرىپ، ورىنىن د.نازارباەۆاعا بەرiپ، اقتوبەگە كەتكەن ب.ساپارباەۆ. ق.كو­شەرباەۆ كiمنەن كەم؟ ا.باتالوۆتىڭ ۇكiمەت باسقارۋىنا نەگە بولمايدى؟

دەگەنمەن مويىنداۋعا تۇراتىن بiر ماسەلە، ءماسiموۆتiڭ تابيعاتىنىڭ ءوزi پرەزيدەنتتiڭ ماڭىنان شىقپاۋ ءۇشiن جارالعانداي. ويتكەنi ول پرەمەرلiككە دەيiن جانە وسى ورىنعا كەلiپ-كەتiپ جۇرگەن كەزەڭدەردە ۇكiمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى، پرە­زيدەنتتiڭ كومەكشiسi, پرەزيدەنت اكiمشiلiگiنiڭ باسشىسى سەكiلدi قىزمەتتەردi اتقارعان. سوندىقتان انا وبلىستان مىنا وبلىس­قا، انا مينيسترلiكتەن مىنا مينيسترلiككە اۋىستىرساڭ، ار­قالاتقان جۇكتi اۋىرسىنباي الىپ جۇرە بەرەتiن شەندiلەرگە ەش ۇقسامايدى. ايتالىق كەشەگi ۇكiمەت باسشىسى – بۇگiن قورعانىس مينيسترi. ەندi وسى ورىنعا ويشا بولسا دا، ءماسiموۆتi قويىپ كورiڭiزشi. كوزiڭiزگە اسكەري كيiمدەگi كارiمنiڭ ساربازدارمەن بiرگە ساپ تۇزەي ادىمداپ بارا جاتقانىن ەلەستەتiڭiز. پوشىمى كەلە مە؟ بولماسا، ءماسi­موۆتi وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكiمi ەكەن، بايدiبەك بابا كەسەنەسiنە جيىلعان ءدۇيiم جۇرت­تىڭ الدىندا كوسiلە سويلەپ تۇر ەكەن دەپ ويلاڭىز. قالاي؟ الدە Iشكi iستەر مينيسترi جاساپ، قاراقشى قۋعىزىپ كورەسiز بە؟

مiنە، وسىنداي سەبەپتەر ء“ما­سiموۆ پرەزيدەنتتiڭ قاسىندا جۇرمەگەندە ەندi قايدا ءجۇرۋi كەرەك” دەيتiن جانە بiر وي تۋعىزاتىنى راس. الايدا وزگە قىزمەتكە ءتۇر-تۇلعاسى ۇيلەسپەگەن سوڭ نەمەسە “ماڭگiلiك كومەكشiلiگi” ءۇشiن ۇكiمەتتەن كەتپەي ءجۇر دەۋ قاتە بولار ەدi. سەبەبi ونىڭ قۇلاي بە­رiلگەن ادالدىعىنىڭ وزiنە كۇمانمەن قارايتىن تۇستار بار. ماسەلەن، باياعىدا پرەزيدەنت ونىڭ قولىنا ۇكiمەت تiزگiنiن ۇستاتىپ تۇرىپ، ەكi تاپسىرما جۇكتەگەن. سونىڭ بiرi – مەملەكەتتiك تiل­دi مەڭگەرۋ ەدi. سول كەزدە قۇلدىق ۇرىپ، باس يزەگەن پرەمەر كەيiن ۋادەسiن ۇمىتىپ كەتتi. مۇنداي ادامدى ادال كومەكشi دەپ ايتۋعا اۋىز بارا ما؟ كەرiسiنشە، پرەزيدەنتتiڭ ءوزi قازiر ورىسشا ساۋالعا قازاقشا جاۋاپ بەرگەن مەملەكەتتiك قىزمەتكەردi جۇمىستان قۋعا پارمەن بەرiپ، الەك بوپ ءجۇر. سوندا بۇل جەردەگi ناعىز كومەكشiگە كiم كوبiرەك ۇقساپ تۇر ءوزi?

2011 جىلى ن.نازارباەۆ “بiز­دiڭ مiندەتiمiز – مەملەكەتتiك تiلدi مەڭگەرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى 2017 جىلى 80 پايىزدان، ال 2020 جىلعا قاراي 95 پايىزدان كەم بولماۋىنا قول جەتكiزۋ” دەگەن بولاتىن. الدىنا وسىنداي ماقسات قويعان قازاقستان ەندi سول بەلەسكە قازاقشانى تۇرتپەي­تiن ۇكiمەت باسشىسىمەن بiرگە بارا ما؟

قاراپايىم حالىقتىڭ قا­زiرگi ۇكiمەت باسشىسىنا وسى ءۇشiن دە iشi جىلىمايدى. باقانداي بiر مەملەكەتتiڭ ۇكi­مەتiن باسقارۋدى بiر ادامعا كومەكشiلiك دەپ قانا تۇسiنەتiنi ءۇشiن جازعىرادى. “نۇرلى كوش­تi” سورلى كوشكە اينالدىرعانى ءۇشiن ناليدى. ءماسiموۆ 2007 جىلى پرەمەر بولدى، 2008 جىلدان باستاپ بەلارۋس، قازاقستان جانە رەسەي ۇكiمەت باسشىلارى كەدەندiك وداقتى قۇرۋ جونiندەگi قۇجاتتارعا قول قويا باستادى. پرەزيدەنت اكiم­شiلiگiن 2 جىل باسقارعان ءما­سiموۆ 2014 جىلدىڭ ساۋiرiندە ۇكiمەتكە قايتا كەلدi, مامىر ايىندا ەۋرازيالىق-ەكونوميكالىق وداققا قول قويىلدى. قىسقاسى، قازاقستاندى رەسەيمەن قوساقتاۋعا ءماسiموۆتiڭ سiڭiرگەن ەڭبەگi ۇشان-تەڭiز. مۇمكiن، ول ءدال وسى قىزمەتiندە پرەزيدەنتكە ادال كومەكشiلiك جاساعان شىعار، بالكiم، ن.نازارباەۆتىڭ ءوزi جاۋاپتى ساناعان كەزەڭدە قاسىنداعى ەڭ سەنiمدi سەرiگi رەتiندە ءماسi­موۆتi تاڭداعان شىعار، بiراق قازiر قىمباتشىلىقتان قىسىلعان، ايدالاداعى رەسەيگە سالىنعان سانكتسيانىڭ زاردابىن تارتقان حالىق ماسiموۆكە وسى “ەڭبەگi” ءۇشiن دە وكپەلi.

ەسەسiنە قوجايىنىنا ەرەكشە جاعاتىن ارتىقشىلىعى دا بار. رەسەي مەن قىتاي ماسە­لەسiندە شاۋىپكەلگە جارايتىن ودان ارتىق ادامدى تابۋ قيىن. ماسكەۋ مەن بەيجiڭدە بiلiم ۇشتاپ، قىتايتانۋشى دارە­جەسiنە دەيiن كوتەرiلگەن ءما­سiموۆ قوس كورشiگە سوناۋ كە­ڭەستiك كەزەڭنەن بەلگiلi. قى­تايدان اعىلعان قىرۋار قارىز­عا دا ونىڭ قوسقان ۇلەسi از ەمەس. بiراق سونشا اقشانى قايتارۋ ماسەلەسi قوجايىن مەن كومەكشiنiڭ كەزەڭiنەن كەيiنگi كۇنگە ارتىلاتىنىن ويلاسا، قاراشانىڭ ازا بويى قازا بولادى.

بiراق وعان قارايتىن، بiر ادامعا قۇلدىق ۇرۋدان قاجيتىن ادام ءماسiموۆ ەمەس قوي. وعان وزiنە قولايلى، ءوزiنiڭ قولىنان كەلەتiن iستi اتقارعانى تيiمدi. بiر كەلسە، ءماسiموۆتiڭ قولىنان كەلەدi-اۋ دەيتiن تاعى بiر شارۋانى ساياساتتىڭ “سۇيە­گiن مۇجىعاندار” باياعىدا ايتىپ تاستاعان. ولاردىڭ سوزiنە سەنسەك، ء“ماسiموۆ – وتكەل”، ياعني، نازارباەۆتان كەيiن تاققا وتىرىپ، ونى قوجايىنىنىڭ ۇرپاعىنا ادالدىقپەن وتكiزiپ بەرەتiن بۇدان ارتىق كiسiنi جەر الەمدi شىر اينالساڭ دا تاپپايسىڭ دەگەن ءسوز. ەگەر بۇل بولجام راسقا اينالسا، كەلەسi پرەزيدەنتتiك سايلاۋعا ءماسiموۆ بiر بۇيiردەن كەپ قوسىلۋى ابدەن مۇمكiن.

ال سiز ۇكiمەتتi ايتاسىز…

zhasalash.kz