|  |  | 

سۋرەتتەر سويلەيدى الەۋمەت

سىرگەلى قازاقتارى

وسىدان 50 جىل بۇرىن 1966 جىلعى ءساۋىردىڭ 26-سىندا تاشكەنت ايماق تاريحىنداعى كۇشتى جەر سىلكىنىسىن باستان كەشتى. توعىز بالدىق ءزىلزالادان قالانىڭ ورتالىق بولىگى تۇگەلگە جۋىق قيراپ قالدى. تابيعي اپات كەزىندە ونشاقتى ادام ءولىپ، ەكى ميلليون شارشى مەتر تۇرعىنجاي تالقان بولىپ، 300 مىڭ تۇرعىن باسپانادان ايىرىلدى. وزبەكستان استاناسىن قالپىنا كەلتىرۋگە سسسر-ءدىڭ بارلىق رەسپۋبليكالارى قاتىستى. سول كەزەڭدە قايتا سالىنعان تاشكەنتتەگى سىرگەلى شاعىن اۋدانىندا نەگىزىنەن ەتنيكالىق قازاقتار تۇرىپ جاتىر. ازاتتىقتىڭ ءفوتوتىلشىسى جۋىردا ولاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن كورىپ قايتتى.
تۇگەلىن وقىڭىز

1966 جىلدان كەيىن سىرگەلىدە كوپتەگەن ۇيلەر قايتا سالىنىپ، جاڭا كوشەلەر پايدا بولدى. قىپشاق كوشەسىندە تۇرعان مىنا ءۇي سول كەزدە سالىنعان.
1

1966 جىلدان كەيىن سىرگەلىدە كوپتەگەن ۇيلەر قايتا سالىنىپ، جاڭا كوشەلەر پايدا بولدى. قىپشاق كوشەسىندە تۇرعان مىنا ءۇي سول كەزدە سالىنعان.

2

ءۇي قۇرىلىسىنا اسكەر دە تارتىلىپتى. جەرگىلىكتى حالىق باسپانانىڭ شۇعىل تۇردە بەس جىل مەرزىمگە دەپ سالىنعانىن، بىراق سودان بەرى 50 جىل وتكەنىن ايتادى.

قىپشاق كوشەسىن بويلاي اققان سۋ. تۇرعىنداردىڭ سوزىنشە، سىرگەلى دە، باسقا دا اۋىلدار سۋلى جەرلەردە ىرگە كوتەرگەن.
3

قىپشاق كوشەسىن بويلاي اققان سۋ. تۇرعىنداردىڭ سوزىنشە، سىرگەلى دە، باسقا دا اۋىلدار سۋلى جەرلەردە ىرگە كوتەرگەن.

سىرگەلى جۇرتى اۋليە سانايتىن ءاشىرمات ورازوۆ اتتى شايقىنىڭ قابىرى. 1961 جىلى قايتىس بولعان شايقىنى اۋىل حالقى يشان دەپ بىلگەن. بۇل زيرات قازىر سىرگەلىنىڭ ورتاسىندا شاعىن ارال قۇساپ قالعان.
4

سىرگەلى جۇرتى اۋليە سانايتىن ءاشىرمات ورازوۆ اتتى شايقىنىڭ قابىرى. 1961 جىلى قايتىس بولعان شايقىنى اۋىل حالقى يشان دەپ بىلگەن. بۇل زيرات قازىر سىرگەلىنىڭ ورتاسىندا شاعىن ارال قۇساپ قالعان.


سىرگەلىنىڭ قىپشاق كوشەسىندە تۇرعان ارالاس مەكتەپ. وقۋشىلار وزبەك جانە قازاق تىلدەرىندە وقيدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار بۇل كوشەنىڭ ورنىندا بۇرىندارى قىپشاق اۋىلى بولعانىن ايتادى.
5

سىرگەلىنىڭ قىپشاق كوشەسىندە تۇرعان ارالاس مەكتەپ. وقۋشىلار وزبەك جانە قازاق تىلدەرىندە وقيدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار بۇل كوشەنىڭ ورنىندا بۇرىندارى قىپشاق اۋىلى بولعانىن ايتادى.

سىرگەلى اۋىلىنداعى مەكتەپ اۋلاسىندا ويناپ جۇرگەن وقۋشى قىزدار.
6

سىرگەلى اۋىلىنداعى مەكتەپ اۋلاسىندا ويناپ جۇرگەن وقۋشى قىزدار.

سىرگەلىدەگى ارالاس مەكتەپتىڭ وقۋ ءىسى بويىنشا مەڭگەرۋشىسى گۇلسارا تۇردىمۇراتوۆا فيزيكا جانە ەڭبەك پاندەرىنەن ساباق بەرەدى. سىنىپ بولمەسى ونىڭ وقۋشىلارى جاساعان بۇيىمدارعا تولى.
7

سىرگەلىدەگى ارالاس مەكتەپتىڭ وقۋ ءىسى بويىنشا مەڭگەرۋشىسى گۇلسارا تۇردىمۇراتوۆا فيزيكا جانە ەڭبەك پاندەرىنەن ساباق بەرەدى. سىنىپ بولمەسى ونىڭ وقۋشىلارى جاساعان بۇيىمدارعا تولى.

7-سىنىپ وقۋشىسى ارىستان ساتتاروۆ.
8

7-سىنىپ وقۋشىسى ارىستان ساتتاروۆ.


قازاق تىلىندە وقيتىن 7-سىنىپ وقۋشىلارى اسليددين ساليباەۆ پەن اسقار قاپپاروۆ
9

قازاق تىلىندە وقيتىن 7-سىنىپ وقۋشىلارى اسليددين ساليباەۆ پەن اسقار قاپپاروۆ

7-سىنىپتىڭ جانە ءبىر وقۋشىسى ءازيز اكىمبەكوۆ
10

7-سىنىپتىڭ جانە ءبىر وقۋشىسى ءازيز اكىمبەكوۆ

11

ءابيبۋللا ورازوۆ سوڭعى 10 جىل بويى قىپشاق ماحاللاسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان.

اۋەلى سىرگەلى دەپ تۇتاس شاعىن اۋداندى ەمەس، تەمىر جول ستانتسياسىن اتاعان. بۇل اۋدان ارقىلى تەمىر جول وتەدى. 
12

اۋەلى سىرگەلى دەپ تۇتاس شاعىن اۋداندى ەمەس، تەمىر جول ستانتسياسىن اتاعان. بۇل اۋدان ارقىلى تەمىر جول وتەدى.


سىرگەلى شاعىن اۋدانىنداعى سپۋتنيك قالاشىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
13

سىرگەلى شاعىن اۋدانىنداعى سپۋتنيك قالاشىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى.

سپۋتنيك قالاشىعى تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى رافيك (سول جاقتا) ء"بارىمىز ءبىر اتانىڭ بالاسىمىز" دەپ ازىلدەپ قويادى. مۇندا دا ەتنيكالىق قازاقتار از تۇرمايدى.
14

سپۋتنيك قالاشىعى تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى رافيك (سول جاقتا) ء“بارىمىز ءبىر اتانىڭ بالاسىمىز” دەپ ازىلدەپ قويادى. مۇندا دا ەتنيكالىق قازاقتار از تۇرمايدى.

سپۋتنيككە كەلگەنىمىزدە قايتىس بولعان وتاعاسىنىڭ جىلىن بەرىپ جاتقان ءۇيدىڭ ۇستىنەن تۇستىك. ءتۇرلى ءتۇستى رەڭكپەن بويالعان ءۇيدىڭ اۋلاسىندا تۇرعىندار قوي سويىپ، اس ازىرلەپ جاتتى.
15

سپۋتنيككە كەلگەنىمىزدە قايتىس بولعان وتاعاسىنىڭ جىلىن بەرىپ جاتقان ءۇيدىڭ ۇستىنەن تۇستىك. ءتۇرلى ءتۇستى رەڭكپەن بويالعان ءۇيدىڭ اۋلاسىندا تۇرعىندار قوي سويىپ، اس ازىرلەپ جاتتى.

سىرگەلىنىڭ جاستارى اس بەرىپ جاتقان ءبىر ۇيگە قازان اكەلىپ، جاردەم قىلىپ جاتىر. "ۇلتقا بولىنبەيمىز" دەيدى سول جاقتاعى جىگىت.
16

سىرگەلىنىڭ جاستارى اس بەرىپ جاتقان ءبىر ۇيگە قازان اكەلىپ، جاردەم قىلىپ جاتىر. “ۇلتقا بولىنبەيمىز” دەيدى سول جاقتاعى جىگىت.

1966 جىلعى جەر سىلكىنىسىنەن سوڭ سىرگەلى اۋدانىندا سالىنعان جاڭا ۇيگە كوشىرىلگەن وزبەك وتباسىلاردىڭ ءبىرى سۋمالياك اتتى ۇلتىق اسىن ءپىسىرىپ جاتىر.
17

1966 جىلعى جەر سىلكىنىسىنەن سوڭ سىرگەلى اۋدانىندا سالىنعان جاڭا ۇيگە كوشىرىلگەن وزبەك وتباسىلاردىڭ ءبىرى سۋمالياك اتتى ۇلتىق اسىن ءپىسىرىپ جاتىر.

سىرگەلىدە قازاقتاردان بولەك بىرنەشە ەتنيكالىق ازشىلىق وكىلدەرى تۇرادى. 
18

سىرگەلىدە قازاقتاردان بولەك بىرنەشە ەتنيكالىق ازشىلىق وكىلدەرى تۇرادى.

قازاق وتباسى تۇراتىن پاتەردىڭ تەرەزەسى.
19

قازاق وتباسى تۇراتىن پاتەردىڭ تەرەزەسى.

شاعىن اۋدانداعى اعاشتان سالىنعان ۇيلەر "سپۋتنيك" دەپ اتالىپ كەتكەن. اتاۋ سول كۇيى وزگەرمەي قالىپتى.
20

شاعىن اۋدانداعى اعاشتان سالىنعان ۇيلەر “سپۋتنيك” دەپ اتالىپ كەتكەن. اتاۋ سول كۇيى وزگەرمەي قالىپتى.

تىپ-تىنىش اۋلالاردىڭ ار جاعىندا قالا ءومىرى قايناپ جاتقانىنا سەنۋ قيىن.
21

تىپ-تىنىش اۋلالاردىڭ ار جاعىندا قالا ءومىرى قايناپ جاتقانىنا سەنۋ قيىن.

22

ءزىلزالادان كەيىنگى باسپانا ماسەلەسى ارادا 50 جىل وتسە دە، ءالى وزەكتى كۇيىندە قالعان. اسىرەسە ورىس ءتىلدى تاشكەنت تۇرعىندارى ءجيى قونىس اۋىستىرىپ، پاتەر ىزدەۋمەن جۇرەدى. مىناداي حابارلاندىرۋ قابىرعالارى ءجيى كەزدەسەدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى.

    ارمان المەنبەت ەكى-ءۇش كۇن ۋايىمعا سالىنىپ كەتتىم. وسى سوڭعى جازعانىم بولسىن. ءارى قاراي قۇدايعا تاپسىرىپ، جۇمىسىمدى ىستەيىن. 6 اقپان كۇنگى ويىم: ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى. كوۆيد كەزىندە وكپەسى جۇمىس ىستەمەي قالعان ادامدارعا تۇركيادان يۆل دەگەن اپپارات اكەلگەنى ەستەرىڭىزدە مە؟ يۆل بولماي، قانشا ادام ءولىپ قالدى. ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، ماڭگىلىك ەل مەن ەسىل وزەنىنىڭ ورتاسىنداعى بەس-التى عيمارات بوساپ قالادى. تەك ورىسشا ويلاناتىن ادامدار جينالىپ اپ، وزدەرى ادەمى وتىر و جەردە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ورىس ءتىلىن كونستيتتسيادان الىپ تاستاۋ ءۇشىن وعان الدىن الا دايىندالۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جارىم جىلدا وسىنى قاتتى ويلانىپ ءجۇرمىن. ۇسىنايىن دەپ ەدىم، قىزىعاتىن ادام تابا المادىم. ءسويتىپ «انا ءتىل

  • سي ءتسزينپيننىڭ قىتاي اسكەري باسشىلىعىن “تازالاۋى” نەنى بىلدىرەدى؟

    سي ءتسزينپيننىڭ قىتاي اسكەري باسشىلىعىن “تازالاۋى” نەنى بىلدىرەدى؟

    ريد ستەنديش رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (وڭ جاقتا) ەلگە ساپارمەن كەلگەن قىتاي گەنەرالى چجان يۋسيامەن قول الىسىپ تۇر. 2017 جىل. وتكەن اپتانىڭ اياعىندا قىتايدىڭ ورتالىق اسكەري كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنەن ءارى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەلىگىنەن بوساتىلدى. اسكەري باسشىلىقتاعى مۇنداي جوعارى شەندى تۇلعانىڭ ورنىنان الىنۋى پەكيننىڭ تايۆانعا قاتىستى جوسپارىنا، اقش-پەن باسەكەسىنە جانە ايماقتاعى تۇراقتى ويىنشى رەتىندەگى رولىنە قاتىستى بىرقاتار سۇراق تۋعىزىپ وتىر. 24 قاڭتار كۇنى پەكين قىزمەتتەن بوساتىلعان گەنەرال چجان يۋسيا (قىتاي باسشىسى سي ءتسزينپيننىڭ كوپ جىلدان بەرگى سەنىمدى سەرىگى بولعان) تەرگەۋگە الىندى دەپ حابارلادى. توسىن شەشىمنەن كەيىن سي تسزينپين اسكەري باسشىلىق شىڭىندا جالعىز ءوزى قالدى. قىتايدى زەرتتەۋشى ساراپشىلار مۇنىڭ بيلىك ساباقتاستىعىنا ەلەۋلى سالدارى بولادى دەيدى. ال پەكيننىڭ سەرىكتەستەرى

  • تەك تىلگە بايلانىستى…

    تەك تىلگە بايلانىستى…

    قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،

  • “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن. “جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ” 9-باپ 2-تارماعى تۇرعاندا قۇجاتتار ەشقاشان قازاقشا جاسالمايدى. تەك اۋدارما ءتىلى بولىپ قالادى. سەبەبى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيا 9-باپتىڭ 2-تارماعىنا سۇيەنىپ، ءىس-قاعازداردى ورىسشا جاساپ ۇيرەنگەن. سول سەبەپتى ءىس-قاعازدىڭ ءبارى الدىمەن ورىسشا جاسالادى، كەيىن قازاقشاعا قالاي بولسا سولاي اۋدارىلادى. سول سەبەپتى 1-تارماقتىڭ بولعانى قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىندە بولۋىنا ەش كومەكتەسە المايدى. ءبىر عانا جولى بار: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل دە، رەسمي ءتىل دە – قازاق ءتىلى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ عانا زاڭدى كۇشى بولۋى ءتيىس. سول كەزدە باسقا تىلدەردەگى نۇسقاسى جاي اۋدارماسى بولادى. سول كەزدە عانا قازاق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: