|  |  | 

جاھان جاڭالىقتارى ساياسات

چەحيا قازاقستانعا قالاي ۇلگى بولماق؟ — Bloomberg ساراپشىسى

Chehya

قازاقستاننىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ ماسەلەسىنە كۇتپەگەن جەردەن Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ ساراپشىسى لەونيد بەرشيدسكي ءوزىنىڭ چەحيانىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ جونىندەگى ماقالاسىندا توقتالىپتى. بۇل ءۇردىستىڭ باستاۋى، ونىڭ نەگىزدەمەسى جانە سالدارلارى جايىندا اڭگىمەلەي وتىرىپ، ول چەح رەسپۋبليكاسىنىڭ جولىمەن جۇرۋگە بوولاتىن ەلدەرگە سىلتەمە جاساپتى. ولاردىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار.

«…چەح رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى چەحيا ەلىنىڭ اتاۋىنا رەبرەندينگ جاساۋدى ۇيعارىپتى… ەل ازاماتتارىنىڭ پىكىرىن سۇراماعان. چەح رەسپۋبليكاسىنىڭ قىسقارتىلعان نۇسقاسىن العان چەحيا جۇمساق رەبرەندينگتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. اتاۋ جاڭا ەمەس — ول سوناۋ 1634 جىلى پايدالانىلعان بولاتىن، بىراق ەلدىڭ تولىق اتاۋى ءالى دەقولدانىستا بولادى. چەحيا، مۇمكىن ەڭ جاقسى نۇسقا ەمەس شىعار. اعىلشىن تىلدىلەردى ونى دۇرىس ايتۋعا ۇيرەتۋ قاجەت بولادى. اتاپ ايتارلىعى، باسقا تىلدەردە ەلدىڭ اتاۋ چەحيانىڭ وزىندەگىدەن (Czechia) بولەك جازىلادى. ماسەلەن، يتاليان تىلىندە Cechia دەپ جازىلسا، يسپان تىلىندە ول Chequia بولادى. بىراق ولار باسقا نۇسقالار، ماسەلەن، چەحيانىڭ قۇرامىندا بوگەميانىڭ، موراۆيانىڭ جانە سيلەزيانىڭ ءبىر بولىگى بار ەكەنىن بىلدىرەتىن چەكلاندس (Czechlands) نەمەسە موراۆتىقتار قابىلداعىسى كەلمەيتىن بوگەميا سياقتى ناشار ەمەس…»

اۆتور

مۇمكىن، الەم ەلدىڭ جاڭا اتاۋىن بىلدىرەتىن چەحيا دەگەن سوزگە ۇيرەنىپ، ونى رەسەيدىڭ قۇرامىنداعى شەشەنستاننىڭ ورىسشا اتاۋى چەچنيامەن شاتاستىرماس

دەگەن ۇمىتتە.

ودان ارى قاراي بەرشيدسكي مىرزا رەبرەندينگكە نەگىزدەمە بەرىپتى – «…ويتكەنى ەل ەكى دۇنيەجۇزىلىك الاپات سوعىستان امان قالىپ، شەكاراسىن قايتا پىشكەن كەڭەس بلوگىنىڭ ىدىراۋىن جانە 1993 جىلى سلوۆاكيامەن اجىراۋدى باسىنان وتكەردى. مۇنداي وقيعالار ەلدىڭ ءوزىن ايقىنداۋىن جانە رامىزدەرىن بۇلىڭعىر ەتەدى. افريكا مەن ازيانىڭ كوپتەگەن حالىقتارى جاڭادان قالىپتاسىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىلىكتەرىنىڭ تەزىرەك اياعىنان تۇرىپ كەتۋى ءۇشىن ءوز ەلدەرىنىڭ اتاۋلارىن وزگەرتتى».

سودان سوڭ اۆتور چەحيانىڭ جولىمەن ءجۇرۋى مۇمكىن مەملەكەتتەردى تىزبەكتەگەن، ماسەلەن، ماكەدونيا جانە گرۋزيا، ال ءتىزىمنىڭ ەڭ سوڭىندا قازاقستاندى اتاپتى – «…ەكى جىل بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاماناۋي جانە قارقىندى دامۋ جولىنا تۇسكەن مۇنايعا باي ەلدى باسقا، تابىستىلىعى تومەن «ستان»-دارمەن شاتاستىرماۋ ءۇشىن قازاق ەلى دەپ اتاپ، ستان دەگەن جالعاۋدى الىپ تاستاۋدى ۇسىنعان بولاتىن. چەحتار سياقتى قازاقتار دا ماركەتينگتىڭ كەيبىر تۇسىنىكتەرىن ەسكەرگەن. سوعان قاراماستان، جاڭا اتاۋ سونشالىقتى ومىرشەڭ بولمادى، ال قازاق پرەزيدەنتى ودان كەيىن بۇل ماسەلەنى كوتەرگەن جوق…».

«…مىنە، 25 جىلدان بەرى ەۋروپادا سوعىس جانە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولعان جوق. كەيبىر ەلدەردىڭ وزدەرىنىڭ ەسكى اتاۋلارىن وزگەرتۋگە تالپىنىستارى جاي ماركەتينگتىك اكتسيا عانا ەمەس، ودان دا زور دۇنيە بولۋى مۇمكىن – ەۋروپاعا جانە بۇرىنعى كەڭەس ەلدەرىنە وزدەرىنىڭ زياندى كەشەگىسىنەن ارىلۋ ءۇشىن العا جىلجۋ كەرەك».

 

ورىسشادان اۋدارعان قايرات ماترەكوۆ

365info.kz

Related Articles

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: