قازاقستاندا سيرەك بولاتىن جاپپاي قارسىلىقتاردان كەيىن قۇرىلعان جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسى 14 مامىردا استاناداعى ۇلتتىق مۇراجايدا ءوتتى. جۋرناليستەردى جيىن ءوتىپ جاتقان جەرگە كىرگىزبەدى. ءباسپاسوز وكىلدەرى كوميسسيا وتىرىسىنىڭ بارىسىن ۇلتتىق مۇراجاي عيماراتىندا وزدەرى ءۇشىن ارنايى بولىنگەن بولمەدەگى مونيتوردان باقىلادى.

ازاتتىق سايتى جەتى ساعات بويى ءۇزىلىسسىز جالعاسقان كوميسسيا وتىرىسىنان تىكەلەي ۆيدەوترانسلياتسيانى وسى مونيتار الدىنان جۇرگىزدى. ازاتتىقتىڭ ۆيدەوترانسلياتسياسىن Facebook-تەگى پاراقشامىز ارقىلى دا مىڭداعان ادام كوردى.

جيىندى اشقان كوميسسيا توراعاسى، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ كوميسسيا قۇرامىنا بارلىق ايماقتاردىڭ وكىلدەرى، پارلامەنت دەپۋتاتتارى، ۇكىمەت مۇشەلەرى، عالىمدار، اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى قىزمەتكەرلەرى مەن ازاماتتىق بەلسەندىلەر قاتىسىپ وتىرعانىن حابارلادى.

«كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ بارلىعىنان كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنى تالقىلاۋعا بەلسەندى قاتىسۋلارىن سۇرايمىن. اشىق فورماتتا ءوتىپ وتىرعان كوميسسيا جۇمىسىندا اركىمنىڭ پىكىرى ماڭىزدى» دەدى ساعىنتاەۆ.

قوعام قايراتكەرى زاۋرەش باتتالوۆا.

كوميسسيا وتىرىسى رەگلامەنتكە بايلانىستى پىكىرتالاستان باستالدى. قوعام قايرەتكەرى زاۋرەش باتتالوۆا كوميسسيا شەشىمى كەلىسىم (كونسەنسۋس) بويىنشا قابىلدانسىن دەگەن ۇسىنىس ءبىلدىردى.

– ءبىز پارلامەنت دەپۋتاتتارى ەمەسپىز. سوندىقتان كوميسسيادا قارالاتىن ماسەلەلەر بويىنشا شەشىمدى داۋىس بەرۋ ارقىلى ەمەس، كەلىسىم ارقىلى قابىلداعان دۇرىس دەپ سانايمىن. ءبىر-ەكى ادام شەشىمگە قارسى بولسا، ول ادامدارمەن كەلىسىپ، كوندىرۋگە تىرىسۋ كەرەك، – دەدى باتتالوۆا.

بىراق كوميسسيا مۇشەلەرى اراسىندا بۇل ۇسىنىسپەن كەلىسپەي، «دەموكراتيالىق جۇيە بويىنشا كوپشىلىك ۇستانىمى جەڭۋى ءتيىس، ايتپەسە داۋدىڭ ءتۇبى كورىنبەيدى» دەگەن ءۋاج ايتقاندار بولدى.

بەلسەندى جانۇزاق اكىم.

ارى قاراي وتىرىس بارىسىنداعى پىكىر الماسۋ كوميسسياعا «كۇمان كەلتىرگەندەر» مەن «وعان نامىستانعاندار» اراسىنداعى داۋعا جالعاستى.

– قوعامدىق ۇيىمداردان قاتىسىپ وتىرعاندار 10-15 پايىز عانا. قالعانىنىڭ ءبارى قالاي قابىلداندى [جەر كودەكسىندەگى وزگەرىستەردى – رەد.]، سونى جالعاستىرايىن دەپ وتىرعاندار. اڭگىمەنىڭ اشىعى كەرەك. سوندىقتان بۇل كوميسسياعا ەل كوپ سەنىپ وتىرعان جوق، – دەدى ازاماتتىق بەلسەندى جانۇزاق اكىم.

بىراق بۇل ايتىلعاندى ورىنسىز سوزگە بالاعان كەيبىر دەپۋتاتتار «جەر دەگەندە جۇرەگى سوعاتىنى» جايلى قارسى ءۋاج ءبىلدىردى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان.

– باۋىرلار، اعايىن، جەر، ءتىل دەگەندە سىزدەردىڭ عانا جۇرەكتەرىڭىز قوزعالادى دا، باسقالار وعان قارسى وتىرعانداي كورمەڭىزدەر. تۇيتكىل ماسەلەلەر كوپ. سونى ەڭسەرۋ ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. حالىق قارسى شىققاننان كەيىن سەندەر كەلىپ وتىرسىڭدار دەگەن ءسوز دە ءبىزدىڭ نامىسىمىزعا تيەدى، – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان.

باستالماي جاتىپ، داۋعا ۇلاسقان جيىنعا كەلگەندەردى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ سابىرعا شاقىرىپ، «جەرگە قاتىستى داۋلاسۋ ءۇشىن ەمەس، بىرلەسىپ شەشىم قابىلداۋ» ءۇشىن جينالىپ وتىرعانىن ايتتى.

ار مىرزاحمەتوۆ «1995 جىلعى زاڭ قازاقستاندىقتارمەن بىرگە شەتەلدىكتەرگە دە جەردى 99 جىلعا جالعا بەرۋگە قۇقىق بەرسە دە، التى جىل ىشىندە ونداي مەرزىمگە جەردى جىلعا الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ءبىر دە ءبىر شەتەلدىك بولماعانىن» مىسالعا كەلتىرسە، ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ جەرگە مەنشىك قۇقىعى وعان سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋعا، جەر رەسۋرستارىن جاقسارتۋعا، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدىلىگى مەن جۇمىس قامتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا وڭ اسەر ەتەتىنى تۋرالى ايتتى.

بىراق، كوميسسيا قۇرامىنداعى كەيبىر ماماندار مەن ازاماتتىق بەلسەندىلەر شەتەلدىكتەردىڭ كەز-كەلگەن مولشەردەگى ۇلەسى بار بىرلەسكەن كومپانياعا جەر ساتۋعا تىيىم سالاتىن نورمانى زاڭعا ەنگىزۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىس ايتتى. قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس، بىرلەسكەن كومپانياداعى شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى ەلۋ پايىزدان اسپاعان جاعدايدا ونىڭ جەردى جەكە مەنشىككە ساتىپ الۋعا قۇقىعى بار.

سەنبى كۇنى كوميسسيا وتىرىسىندا بىرقاتار ازاماتتىق بەلسەندىلەر تەك جەر ماسەلەسىمەن شەكتەلىپ قالماي، ازاماتتاردىڭ بەيبىت جيىن وتكىزۋ بوستاندىعىن شەكتەمەۋ، سىندارلى پوزيتسياداعى بەلسەندىلەردى قۋدالاۋدى توقتاتۋ، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قوعامداعى ماڭىزدى وقيعالاردى جۇرتقا جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن دە كوتەردى.

كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىنا ونىڭ قۇرامىنداعى 75 ادامنىڭ بەسەۋى قاتىسقان جوق. ءتورت ادام ىسساپارعا كەتۋىنە نەمەسە دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى كەلمەدى. ال اتىراۋدا 24 ساۋىردە جەر ماسەلەسى بويىنشا وتكەنقارسىلىق اكتسياسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بەلسەندى ماكس بوقاەۆ بىرقاتار تالاپتارى ورىندالمايىنشا بۇل كوميسسيانىڭ وتىرىسۋىنا قاتىسۋدان باس تارتقان. ول ەڭ اۋەلى جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەرگە قارسىلىق بىلدىرگەن ازاماتتارعا قىسىم جاساماۋدى تالاپ ەتكەن.

كوميسسيا توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ الداعى ۋاقىتتا ءار سەنبىدە كوميسسيا وتىرىسى وتەتىنى تۋرالى حابارلادى. كوميسسيانىڭ كەلەسى وتىرىسى 21 مامىرعا بەلگىلەندى.

جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن بىرنەشە وزگەرىستىڭ كۇشىنە ەنۋىنە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 5 مامىر كۇنى موراتوري جاريالاعان سوڭ قۇرىلعان. موراتوري قازاقستاننىڭ بىرنەشە ايماعىندا اۋىلشارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردى ساتۋ جانە شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا قارسى شەرۋلەر وتكەننەن كەيىن ەنگىزىلگەن.

ءمادي بەكماعانبەت

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى