Qazaqstanda sirek bolatın jappay qarsılıqtardan keyin qwrılğan jer reforması jönindegi komissiyanıñ alğaşqı otırısı 14 mamırda Astanadağı wlttıq mwrajayda ötti. Jurnalisterdi jiın ötip jatqan jerge kirgizbedi. Baspasöz ökilderi komissiya otırısınıñ barısın wlttıq mwrajay ğimaratında özderi üşin arnayı bölingen bölmedegi monitordan baqıladı.

Azattıq saytı jeti sağat boyı üzilissiz jalğasqan komissiya otırısınan tikeley videotranslyaciyanı osı monitar aldınan jürgizdi. Azattıqtıñ videotranslyaciyasın Facebook-tegi paraqşamız arqılı da mıñdağan adam kördi.

Jiındı aşqan komissiya törağası, prem'er-ministrdiñ birinşi orınbasarı Baqıtjan Sağıntaev komissiya qwramına barlıq aymaqtardıñ ökilderi, parlament deputattarı, ükimet müşeleri, ğalımdar, auıl şaruaşılığı salası qızmetkerleri men azamattıq belsendiler qatısıp otırğanın habarladı.

«Komissiya müşeleriniñ barlığınan kün tärtibindegi mäseleni talqılauğa belsendi qatısuların swraymın. Aşıq formatta ötip otırğan komissiya jwmısında ärkimniñ pikiri mañızdı» dedi Sağıntaev.

Qoğam qayratkeri Zäureş Battalova.

Komissiya otırısı reglamentke baylanıstı pikirtalastan bastaldı. Qoğam qayretkeri Zäureş Battalova komissiya şeşimi kelisim (konsensus) boyınşa qabıldansın degen wsınıs bildirdi.

– Biz parlament deputattarı emespiz. Sondıqtan komissiyada qaralatın mäseleler boyınşa şeşimdi dauıs beru arqılı emes, kelisim arqılı qabıldağan dwrıs dep sanaymın. Bir-eki adam şeşimge qarsı bolsa, ol adamdarmen kelisip, köndiruge tırısu kerek, – dedi Battalova.

Biraq komissiya müşeleri arasında bwl wsınıspen kelispey, «demokratiyalıq jüye boyınşa köpşilik wstanımı jeñui tiis, äytpese daudıñ tübi körinbeydi» degen uäj aytqandar boldı.

Belsendi Janwzaq Äkim.

Arı qaray otırıs barısındağı pikir almasu komissiyağa «kümän keltirgender» men «oğan namıstanğandar» arasındağı dauğa jalğastı.

– Qoğamdıq wyımdardan qatısıp otırğandar 10-15 payız ğana. Qalğanınıñ bäri qalay qabıldandı [jer kodeksindegi özgeristerdi – red.], sonı jalğastırayın dep otırğandar. Äñgimeniñ aşığı kerek. Sondıqtan bwl komissiyağa el köp senip otırğan joq, – dedi azamattıq belsendi Janwzaq Äkim.

Biraq bwl aytılğandı orınsız sözge balağan keybir deputattar «jer degende jüregi soğatını» jaylı qarsı uäj bildirdi.

Mäjilis deputatı Bekbolat Tileuhan.

– Bauırlar, ağayın, jer, til degende sizderdiñ ğana jürekteriñiz qozğaladı da, basqalar oğan qarsı otırğanday körmeñizder. Tüytkil mäseleler köp. Sonı eñseru üşin jinalıp otırmız. Halıq qarsı şıqqannan keyin sender kelip otırsıñdar degen söz de bizdiñ namısımızğa tiedi, – dedi mäjilis deputatı Bekbolat Tileuhan.

Bastalmay jatıp, dauğa wlasqan jiınğa kelgenderdi prem'er-ministrdiñ birinşi orınbasarı Baqıtjan Sağıntaev sabırğa şaqırıp, «jerge qatıstı daulasu üşin emes, birlesip şeşim qabıldau» üşin jinalıp otırğanın ayttı.

ar Mırzahmetov «1995 jılğı zañ qazaqstandıqtarmen birge şeteldikterge de jerdi 99 jılğa jalğa beruge qwqıq berse de, altı jıl işinde onday merzimge jerdi jılğa aluğa tilek bildirgen bir de bir şeteldik bolmağanın» mısalğa keltirse, wlttıq ekonomika ministri Quandıq Bişimbaev jerge menşik qwqığı oğan salınatın investiciya kölemin wlğaytuğa, jer resurstarın jaqsartuğa, auıl şaruaşılığı önimdiligi men jwmıs qamtu deñgeyin arttıruğa oñ äser etetini turalı ayttı.

Biraq, komissiya qwramındağı keybir mamandar men azamattıq belsendiler şeteldikterdiñ kez-kelgen mölşerdegi ülesi bar birlesken kompaniyağa jer satuğa tıyım salatın normanı zañğa engizu qajet degen wsınıs ayttı. Qoldanıstağı zañğa säykes, birlesken kompaniyadağı şeteldikterdiñ ülesi elu payızdan aspağan jağdayda onıñ jerdi jeke menşikke satıp aluğa qwqığı bar.

Senbi küni komissiya otırısında birqatar azamattıq belsendiler tek jer mäselesimen şektelip qalmay, azamattardıñ beybit jiın ötkizu bostandığın şektemeu, sındarlı poziciyadağı belsendilerdi qudalaudı toqtatu, bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ qoğamdağı mañızdı oqiğalardı jwrtqa jetkizuin qamtamasız etu mäselelerin de köterdi.

Komissiyanıñ alğaşqı otırısına onıñ qwramındağı 75 adamnıñ beseui qatısqan joq. Tört adam issaparğa ketuine nemese densaulıq jağdayına baylanıstı kelmedi. Al Atırauda 24 säuirde jer mäselesi boyınşa ötkenqarsılıq akciyasın wyımdastıruşılardıñ biri belsendi Maks Boqaev birqatar talaptarı orındalmayınşa bwl komissiyanıñ otırısuına qatısudan bas tartqan. Ol eñ äueli jer kodeksine engizilgen özgertulerge qarsılıq bildirgen azamattarğa qısım jasamaudı talap etken.

Komissiya törağası Baqıtjan Sağıntaev aldağı uaqıtta är senbide komissiya otırısı ötetini turalı habarladı. Komissiyanıñ kelesi otırısı 21 mamırğa belgilendi.

Jer reforması jönindegi komissiya jer kodeksine engizilgen birneşe özgeristiñ küşine enuine Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev 5 mamır küni moratoriy jariyalağan soñ qwrılğan. Moratoriy Qazaqstannıñ birneşe aymağında auılşaruaşılığı maqsatındağı jerdi satu jäne şeteldikterge jalğa beru merzimin wzartuğa qarsı şeruler ötkennen keyin engizilgen.

Mädi BEKMAĞANBET

Azat Europa / Azattıq radiosı