اقتوبەدەگi قاندى وقيعا بۇكiل قازاقستان جۇرتىن ءدۇر سiلكiندiردi. ويتكەنi قۇربان كوپ. كۇدiكتiلەر تولىق ۇستالىپ بولماعان سوڭ، اتىس توقتادى دەپ تە ەشكiم ايتا المايدى. قارۋلى قاقتىعىستان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرi مەن بەيبiت تۇرعىنداردى قوسپاعاندا ءۇش سارباز قازا تاۋىپ، التاۋى جارالاندى. اتىستىڭ العاشقى كۇنiنەن-اق اقتوبە­دەگi اسكەري بولiمدەر كۇشەي­تiلگەن تارتiپكە كوشiرiلدi. استانادان ارنايى بارعان “نۇر وتان” توراعاسىنىڭ بiرiنشi ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ايماق باسشىسى بەردiبەك ساپار­باەۆقا iلەسiپ، قازا تاپقانداردىڭ وتباسىنا كوڭiل ايتىپ شىقتى. اسكەري بورىشىن وتەپ ءجۇرiپ 19 جاسىندا مەرت بولعان وڭتۇستiك ءوڭiردiڭ تۋماسى دوسبول ساپاردىڭ جەرلەۋ راسiمiنە وبلىس اكiمi بەيبiت اتامقۇلوۆ پەن قر ۇلتتىق ۇلانى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇحا­مەت­قالي ساتوۆ قاتىستى. ال اسكەري سالادا توسىن جاعداي بولا قالسا، وقيعا ورنىنا دەرەۋ جەتەتiن يمانعالي تاسماعامبەتوۆ تىم-تىرىس. بۇل جولى تiپتi تاسپiسiنەن جاڭىلعانداي.

بiرەر مىسال كەلتiرەيiك: 2015 جىلى 18 قىركۇيەكتە اق­تاۋداعى وقۋ-جاتتىعۋ كە­زiندە بتر سۋعا باتىپ كەتiپ، 4 سارباز قازا تاپقان. وقيعا سە­بە­بiن تەكسەرۋگە شۇعىل ءپار­مەن بەرگەن مينيستر 19 قىركۇيەك كۇنi وقيعا بولعان جەرگە ءوزi دە كەلگەن. سارباز ءولi­مiنە سوقتىرعان وسى جاعدايدان كەيiن ءتورت بiردەي لاۋازىمدى اسكەري مامان قىزمە­تiمەن قوش ايتىسقان ەدi.

21 مامىر كۇنi سارىوزەكتە دە بiر سارباز مەرت بولدى. Iلە-شالا اسكەري گورنيزوندى تەكسەرۋگە بارعان ي.تاسماعامبەتوۆ: “ادەتتە اسكەريلەردە ورىن الاتىن قايعىلى وقيعالاردا قاۋiپ­سiزدiك شارالارىنىڭ بۇزىلۋى، باقىلاۋدىڭ بولماۋى جانە لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمقۇرايلىعى سەبەپكەر بولادى. اتالعان فاكتi بويىنشا قىلمىستىق iس قوزعالعانى وتە دۇرىس جانە بارلىق كiنالi ادامدار لايىقتى جازالارىن الۋى تيiس” دەگەنi ەسiمiزدە.

ارينە، قورعانىس سالاسىنىڭ تiزگiنiن ۇستاپ وتىرعان مينيستردiڭ ءار ساربازدىڭ ومiرiنە جاۋاپكەرشiلiكپەن قاراعانى زاڭدى. تۋراسىن ايتقاندا، بۇل – تاسماعام­بەتوۆتiڭ مiندەتi.

بiراق بۇل جولى مينيستر اقتوبەگە اياق باسپاق تۇگiلi, قازا تاپقان ورiمدەي جاستاردىڭ تۋىستارىنا كوڭiل ايتۋعا دا جارامادى. ايتپەسە قۇل-مۇحامەدتiڭ بارعانىنان گورi تاسماعامبەتوۆتiڭ استانادا تۇرىپ-اق، “ولار – ناعىز باتىرلار ەدi” دەيتiن بiر اۋىز ءسوزi قايعى جۇتقان حالىققا كۇش بەرەر ەدi عوي.

بۇل ەندi ادامگەرشiلiك، مەملەكەتتiك قىزمەت، اسكەري سالانىڭ جازىلماعان زاڭدىلىعى تۇرعىسىنان ويعا ورالاتىن دۇنيەلەر.

كەلەسi ماسەلە تاس­ماعام­بەتوۆتi “جوعالتىپ” العان جۇرت ءۇشiن دە، تاسماعام­بە­توۆتiڭ ءوزi ءۇشiن دە وتە وزەكتi. “اقتوبەدەگi قاندى قاق­تىعىس­تى ۇيىمداستىردى”، “مەم­لە­كەتتiك توڭكەرiس جاساماق بولدى” دەپ ايىپتالعان ت.تولەشوۆتiڭ سىبايلاستارى رەتiندە بiر توپ ادام قاماۋ­عا الىندى. ولاردىڭ iشiندە Iلياس باقتىباەۆ، حيبراتۋللا دوسقاليەۆ، ساكەن ايتبەكوۆ، بەكزات جۋمين جانە قايرات پەرنەباەۆ بار. الدىڭعى ۇشەۋiنiڭ لاۋازىمى جوعارى بولعانىمەن، ولار قازiر قىزمەتتە ەمەس. سوندىقتان “بۇرىنعىلاردىڭ” ساناتىندا. ال ب.جۋمين مەن ق.پەرنەباەۆ – اسكەري ءبولiم كو­مانديرلەرi, پولكوۆنيكتەر.

مەملەكەتتiك توڭكەرiس جاساۋعا ۇمتىلۋ بىلاي تۇرسىن، ەگەر اسكەري كومانديرلەر ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپپەن اۋىز جالاسىپ جۇرسە، تاياقتىڭ بiر ۇشى مiندەتتi تۇردە قورعانىس مينيسترiنە تيەدi. ويتكەنi پولكوۆنيك شەنiندەگi ادام اسكەري تارتiپكە شىداماسا، ۇيiنە قاشىپ كەتەتiن شيكiوكپە بوزبالا ەمەس. ولار اسكەري سوعىس ءتاسiلiنiڭ قىر-سىرىن بiلەدi. يەلiگiندە ايتقانىن ەكi ەتپەيتiن ساربازدار، قولىندا قارۋ بار. وسىنداي iرi لاۋازىمداعى اسكەريلەردiڭ تەرروريستەرمەن قاتىسى دالەلدەنسە، قورعانىس سالاسىندا جەدەل “تازارتۋ” ءجۇرۋi مۇمكiن. ونداي جاعدايدا مينيسترلiكتiڭ ەكi تiزگiن، بiر شىلبىرىن ۇستاپ وتىرعان تاسماعامبەتوۆكە تىقىر تايانارى انىق.

جاعداي كەرiسiنشە دە ءوربۋi مۇمكiن. ماسەلەن، باسى بالەگە شاتىلعان كومانديرلەر اقتالادى. ولاردىڭ قىلمىسى ءدا­لەلدەنبەيدi. بiراق قانداي جاعدايدا دا تاسماعامبەتوۆ ءوز پiكiرiن رەسمي تۇردە ايتۋى كەرەك ەمەس پە؟ قاجەت دەپ ساناسا، ول ءوز قاراماعىنداعى ادامداردى قورعاۋعا قۇقى بار. ايتالىق، “مەن ولاردىڭ بۇلiكشi­لەرمەن بايلانىسقانىنا سەن­بەيمiن. ءبارiن تەرگەۋ انىقتايدى” دەۋiنە دە بولار ەدi. نەمەسە مامىتبەكوۆ قۇساپ، “پول­كوۆنيكتەردiڭ قىلمىسى دالەلدەنسە، مەن قىز­مەتiمنەن كەتە­مiن” دەسiن. جوق، تاسماعامبەتوۆ ءۇنسiز. جوعارىدا ايتقانىمىزداي، قازا تاپقان ساربازدار تۋرالى دا ءلام-ميم دەمەيدi. Iشكi iستەر مينيسترi ق.قاسىموۆ وقيعانىڭ بارىسىنان ارا-تۇرا اقپار بەرiپ قويادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترi ت.دۇيسەنوۆا جۇرتتى جارالىلاردىڭ جايىنان قۇلاعدار قىلادى. ال ي.تاسماعامبەتوۆ ءۇنسiز.

بۇل حالىقتى ويلاندىرادى. بەلگiسiزدiك جۇرتتى بەيمازا قىلادى.

سوندىقتان وقىرمان كو­كەيiن­دەگi كوپ ساۋالدى سىعىمداپ، قورعانىس مينيسترiنە بiرنەشە سۇراق قويعاندى ءجون كورiپ وتىرمىز:

1.             Iلگەرiنi بىلاي قويعاندا، اقتوبەدەگi قاندى وقيعالار كەزiندەگi سiزدiڭ جىم-جىرت ۇنسiزدiگiڭiزدi قالاي تۇسiنۋگە بولادى؟ نەلiكتەن قازا بولعان ساربازداردىڭ تۋىستارىنا كوڭiل ايتپادىڭىز؟

2. قاماۋعا الىنعان قوس پولكوۆنيك تۋرالى پiكiرiڭiز قانداي؟ ونى رەسمي تۇردە مالiمدەۋگە نە كەدەرگi?

3. مامىر ايىنداعى بۇكiل­حالىقتىق شەرۋ مەن سiزدiڭ “جوعالىپ” كەتۋiڭiزدiڭ تۇسپا-تۇس كەلۋiندە نە ءمان بار؟ “يمانعالي ۇيقاماقتا ەكەن” دەگەن اڭگiمەگە نەگە ءوز اۋزىڭىزبەن توسقاۋىل قويمادىڭىز؟

zhasalash.kz