Ақтөбедегi қанды оқиға бүкiл Қазақстан жұртын дүр сiлкiндiрдi. Өйткенi құрбан көп. Күдiктiлер толық ұсталып болмаған соң, атыс тоқтады деп те ешкiм айта алмайды. Қарулы қақтығыстан полиция қызметкерлерi мен бейбiт тұрғындарды қоспағанда үш сарбаз қаза тауып, алтауы жараланды. Атыстың алғашқы күнiнен-ақ Ақтөбе­дегi әскери бөлiмдер күшей­тiлген тәртiпке көшiрiлдi. Астанадан арнайы барған “Нұр Отан” төрағасының бiрiншi орынбасары Мұхтар Құл-Мұхаммед аймақ басшысы Бердiбек Сапар­баевқа iлесiп, қаза тапқандардың отбасына көңiл айтып шықты. Әскери борышын өтеп жүрiп 19 жасында мерт болған Оңтүстiк өңiрдiң тумасы Досбол Сапардың жерлеу рәсiмiне облыс әкiмi Бейбiт Атамқұлов пен ҚР Ұлттық ұланы бас қолбасшысының орынбасары Мұха­мет­қали Сатов қатысты. Ал әскери салада тосын жағдай бола қалса, оқиға орнына дереу жететiн Иманғали Тасмағамбетов тым-тырыс. Бұл жолы тiптi тәспiсiнен жаңылғандай.

Бiрер мысал келтiрейiк: 2015 жылы 18 қыркүйекте Ақ­таудағы оқу-жаттығу ке­зiнде БТР суға батып кетiп, 4 сарбаз қаза тапқан. Оқиға се­бе­бiн тексеруге шұғыл пәр­мен берген министр 19 қыркүйек күнi оқиға болған жерге өзi де келген. Сарбаз өлi­мiне соқтырған осы жағдайдан кейiн төрт бiрдей лауазымды әскери маман қызме­тiмен қош айтысқан едi.

21 мамыр күнi Сарыөзекте де бiр сарбаз мерт болды. Iле-шала әскери горнизонды тексеруге барған И.Тасмағамбетов: “Әдетте әскерилерде орын алатын қайғылы оқиғаларда қауiп­сiздiк шараларының бұзылуы, бақылаудың болмауы және лауазымды адамның немқұрайлығы себепкер болады. Аталған фактi бойынша қылмыстық iс қозғалғаны өте дұрыс және барлық кiнәлi адамдар лайықты жазаларын алуы тиiс” дегенi есiмiзде.

Әрине, Қорғаныс саласының тiзгiнiн ұстап отырған министрдiң әр сарбаздың өмiрiне жауапкершiлiкпен қарағаны заңды. Турасын айтқанда, бұл – Тасмағам­бетовтiң мiндетi.

Бiрақ бұл жолы министр Ақтөбеге аяқ баспақ түгiлi, қаза тапқан өрiмдей жастардың туыстарына көңiл айтуға да жарамады. Әйтпесе Құл-Мұхамедтiң барғанынан гөрi Тасмағамбетовтiң Астанада тұрып-ақ, “олар – нағыз батырлар едi” дейтiн бiр ауыз сөзi қайғы жұтқан халыққа күш берер едi ғой.

Бұл ендi адамгершiлiк, мемлекеттiк қызмет, әскери саланың жазылмаған заңдылығы тұрғысынан ойға оралатын дүниелер.

Келесi мәселе Тас­мағам­бетовтi “жоғалтып” алған жұрт үшiн де, Тасмағам­бе­товтiң өзi үшiн де өте өзектi. “Ақтөбедегi қанды қақ­тығыс­ты ұйымдастырды”, “Мем­ле­кеттiк төңкерiс жасамақ болды” деп айыпталған Т.Төлешовтiң сыбайластары ретiнде бiр топ адам қамау­ға алынды. Олардың iшiнде Iлияс Бақтыбаев, Хибратулла Досқалиев, Сәкен Айтбеков, Бекзат Жумин және Қайрат Пернебаев бар. Алдыңғы үшеуiнiң лауазымы жоғары болғанымен, олар қазiр қызметте емес. Сондықтан “бұрынғылардың” санатында. Ал Б.Жумин мен Қ.Пернебаев – әскери бөлiм ко­мандирлерi, полковниктер.

Мемлекеттiк төңкерiс жасауға ұмтылу былай тұрсын, егер әскери командирлер ұйымдасқан қылмыстық топпен ауыз жаласып жүрсе, таяқтың бiр ұшы мiндеттi түрде Қорғаныс министрiне тиедi. Өйткенi полковник шенiндегi адам әскери тәртiпке шыдамаса, үйiне қашып кететiн шикiөкпе бозбала емес. Олар әскери соғыс тәсiлiнiң қыр-сырын бiледi. Иелiгiнде айтқанын екi етпейтiн сарбаздар, қолында қару бар. Осындай iрi лауазымдағы әскерилердiң террористермен қатысы дәлелденсе, Қорғаныс саласында жедел “тазарту” жүруi мүмкiн. Ондай жағдайда министрлiктiң екi тiзгiн, бiр шылбырын ұстап отырған Тасмағамбетовке тықыр таянары анық.

Жағдай керiсiнше де өрбуi мүмкiн. Мәселен, басы бәлеге шатылған командирлер ақталады. Олардың қылмысы дә­лелденбейдi. Бiрақ қандай жағдайда да Тасмағамбетов өз пiкiрiн ресми түрде айтуы керек емес пе? Қажет деп санаса, ол өз қарамағындағы адамдарды қорғауға құқы бар. Айталық, “мен олардың бүлiкшi­лермен байланысқанына сен­беймiн. Бәрiн тергеу анықтайды” деуiне де болар едi. Немесе Мамытбеков құсап, “пол­ковниктердiң қылмысы дәлелденсе, мен қыз­метiмнен кете­мiн” десiн. Жоқ, Тасмағамбетов үнсiз. Жоғарыда айтқанымыздай, қаза тапқан сарбаздар туралы да ләм-мим демейдi. Iшкi iстер министрi Қ.Қасымов оқиғаның барысынан ара-тұра ақпар берiп қояды. Денсаулық сақтау министрi Т.Дүйсенова жұртты жаралылардың жайынан құлағдар қылады. Ал И.Тасмағамбетов үнсiз.

Бұл халықты ойландырады. Белгiсiздiк жұртты беймаза қылады.

Сондықтан оқырман кө­кейiн­дегi көп сауалды сығымдап, Қорғаныс министрiне бiрнеше сұрақ қойғанды жөн көрiп отырмыз:

1.             Iлгерiнi былай қойғанда, Ақтөбедегi қанды оқиғалар кезiндегi Сiздiң жым-жырт үнсiздiгiңiздi қалай түсiнуге болады? Нелiктен қаза болған сарбаздардың туыстарына көңiл айтпадыңыз?

2. Қамауға алынған қос полковник туралы пiкiрiңiз қандай? Оны ресми түрде мәлiмдеуге не кедергi?

3. Мамыр айындағы бүкiл­халықтық шеру мен Сiздiң “жоғалып” кетуiңiздiң тұспа-тұс келуiнде не мән бар? “Иманғали үйқамақта екен” деген әңгiмеге неге өз аузыңызбен тосқауыл қоймадыңыз?

zhasalash.kz