پوستسوۆەتتىك قازاقستانمەن بىرگە جەتىلىپ جاتقان باتىستاعى جاس قازاقستانتانۋ سالاسىن رەسەيتانۋ، سينولوگيا، يا يرانتانۋ سياقتى ارناسى كەڭ زەرتتەۋ باعىتتارىمەن سالىستىرۋ قيسىنسىز. بىراق از ۋاقىت ىشىندە باتىس ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكاداعى قازاقستانتانۋشىلار ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ەلدىڭ اكادەميالىق پورترەتىن نوبايلاپ شىعاردى. ون شاقتى جىل بۇرىن لوندون ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن قازاقستانعا قاتىستى ءبىر جاڭا زەرتتەۋدى تانىستىرۋ شاراسىنا قاتىستىم. زەرتتەگەن ەلىندە بىرنەشە جىل تۇرعان، الەۋمەتتانۋ مەن انتروپولوگيانىڭ توقايلاسار تۇسىندا ەڭبەك ەتكەن عالىمنىڭ تاڭداپ العان تاقىرىبىنا قايران قالدىم. قازاقستاندىق قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ «ءتيىمدى تەندەر مەن ءىرى جوبا يەلەنۋ جولىنداعى اكىمدىكتەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ تاسىلدەرىن» تىڭعىلىقتى تۇردە تانىپ بىلۋگە تىرىسىپتى. ونداعان قۇرىلىس جانە قارجى ماماندارىمەن، اكىمدىك وكىلدەرىمەن، زاڭگەرلەرمەن سۇحباتتاسقان. قازاقستاننىڭ بەيرەسمي ساياسي-الەۋمەتتىك ومىرىندە كۇندەلىكتى سوزدىك قورعا ەنسە دە، رەسمي قۇجاتتاردا، زەرتتەۋلەر مەن باق-تا كوپ كورىنە بەرمەيتىن «تەندەر»، «وتكات»، «شاپكا»، «پروتسەنت»، ت.ب. سياقتى تۇسىنىكتەردى جاڭاعى زەرتتەۋشى تىڭعىلىقتى تۇردە تاپسىرلەگەن. جەمقورلىق پەن پاراقورلىقتىڭ كەيبىر جەكەلەگەن جاعدايلاردا بيزنەس قاۋىمداستىق پەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك مىنەز-قۇلىق نورمالارىن قالاي وزگەرتكەنى جان-جاقتى كورسەتىلگەن. ون شاقتى جىل بۇرىنعى «ستاۆكالار» كولەمى، كەيبىر اكىمدىك، يا مينيسترلىك وكىلدەرىمەن «كەلىسسوز» جۇرگىزۋ تەحنيكاسى قۇرىلىس كومپانيالارى جەتەكشىلەرىنىڭ، بۋحگالتەرلەرى مەن زاڭگەرلەرىنىڭ اۋزىمەن تاراتىلىپ ايتىلعان.

مارتا ولكوتت، ورتالىق ازيا مەن قازاقستاندى زەرتتەۋشى

مىسالداردىڭ بىرىندە پالەن دەگەن قالادا ءتيىمدى «سترويتەلنوە پياتنو» الۋ ءۇشىن تۇگەن دەگەن اكىمنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنا قانشا «وتكات» بەرىلگەنى، ۇستەمە اقى رەتىندە قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ الگى شەنەۋنىككە قىزىنىڭ ۇزاتۋ تويىن قالاداعى ەڭ ءىرى قوناق ۇيدە جاساپ بەرۋگە قالاي ءماجبۇر بولعانى تاپتىشتەي باياندالادى. پرەزەنتاتسيا سوڭىندا «قازاقستاننىڭ شىنايى الەۋمەتتىك تاريحى شەتتە جازىلىپ جاتىر-اۋ» دەگەن ويعا قالدىم. دجەيكوب ريگي ەسىمدى زەرتتەۋشىنىڭ بۇل جازباسىنىڭ ءبىر بولىگىن وقىرمان «مورال مەن زاڭ ورتاسىندا: جەمقورلىق، انتروپولوگيا جانە قوعامدى سالىستىرا زەرتتەۋ»اتتى جيناق كىتاپتان تابا الادى. البەتتە، قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمەن سالىستىرعاندا باتىستاعى قازاقستانتانۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ەركىندىكتى پايدالانۋ مۇمكىندىگى زور، سول سەبەپتى تاقىرىپ اياسى مەن زەرتتەۋ تەرەڭدىگى دە وزگەشە.

ساياسات پەن ەكونوميكا

قازاقستاننىڭ ساياسي رەجيمى مەن ەليتاسى تۋرالى جازىلعان نەگىزگى زەرتتەۋ ەڭبەكتەردىڭ ءبىرى ۇلىبريتانيالىق سەللي كاممينگسكە تيەسىلى. «قازاقستان: بيلىك پەن ەليتا» اتتى كىتابىندا زەرتتەۋشى پوستسوۆەتتىك ەلدىڭ العاشقى ون جىلدىق كەزەڭىن زەردەلەي وتىرىپ، ساياسي رەجيمگە «جوعارىدان تومەنگە كۇشپەن تاڭۋدان گورى قازىرگى ەليتانىڭ ىشكى ساۋدالاسۋى مەن ىمىرالاسۋىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە قۇرىلعان اۆتوريتاريزم» دەگەن باعا بەرگەن. ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت، قازاقستاندى جەكە الىپ زەرتتەمەسە دە، باسقا ءبىر باتىس عالىمى ونىڭ ساياسي رەجيمى تۋرالى وسىعان ۇقساس تۇجىرىم جاسايدى. ۆەللينگتونداعى ۆيكتوريا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (جاڭا زەلانديا) بۇرىنعى زەرتتەۋشىسى پول برۋكەر «دەموكراتيالىق ەمەس رەجيمدەر: تەوريا، باسقارۋ جانە ساياسات» دەگەن كىتابىندا رەسەي مەن ورتالىق ازياداعى ەلدەردى «پروتودەموكراتيا» دەپ سيپاتتايدى. زەرتتەۋشى «پروتودەموكراتيا» تەرمينىن «ديكتاتۋرانى جويىپ، جارتىلاي دەموكراتيا نەمەسە جارتىلاي ديكتاتۋرا جولىنا تۇسكەلى تۇرعان رەجيم» دەپ تۇسىندىرەدى. برۋكەردىڭ ويىنشا، ورتالىق ازياداعى كەيبىر كورشىلەرى سياقتى قازاقستانداعى «پروتودەموكراتياعا دا جارتىلاي ديكتاتۋراعا اينالۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر».

باۆنا داۆە، رەسەي، ورتالىق ازيا مەن قازاقستاندى زەرتتەۋشى

​

«قازاقستان: ەتنوس، ءتىل جانە ساياسات» اتتى كىتابىندا لوندونداعى شىعىستانۋ مەن افريكاتانۋ مەكتەبىنىڭ عالىمى، باتىستاعى نەگىزگى قازاقستانتانۋشىلاردىڭ ءبىرى باۆنا داۆە: «[پرەزيدەنت نۇرسۇلتان] نازارباەۆتىڭ پاتروناجعا نەگىزدەلگەن جەكە باس بيلىگى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردى رەتتەۋدە كۇشكە سالۋ مەن كووپتاتسياعا سۇيەنەدى» دەپ جازادى. بۇل – پوستسوۆەتتىك قازاقستانداعى نەگىزىنەن مەملەكەتقۇرۋشى ەتنوس وكىلدەرىنەن تۇراتىن بيلىك جۇيەسىنىڭ جاڭا «ۇلتتىق دارالىق» سيمۆولدارىن قولدانۋ ارقىلى قايتا قۇرىلىمدالۋى مەن ەلدەگى ەتنيكالىق ازشىلىقتاردىڭ ساياسي ومىرگە قاتىسۋ جولدارىنىڭ تارىلۋى جايلى باتىس اۆتورى جازعان ىرگەلى ەڭبەك.

تورونتو ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقيتىن ورتالىق ازيا زەرتتەۋشىسى ەدۋارد شاتتس «قازىرگى كلان ساياساتى: قازاقستانداعى جانە ونىڭ تىسىنداعى «قانىنا تارتۋ» كۇشى» اتتى كىتابىندا رەجيمدەگى بيلىك ءبولىسىنىڭ كلاندىق ەرەكشەلىكتەرىن جان-جاقتى سۋرەتتەيدى. مىسالداردىڭ بىرىندە اۆتور كەيبىر ايماقتارداعى وبلىس ورتالىعىنان باستاپ اۋىلعا دەيىنگى ارالىقتاعى اكىم-قارانىڭ رۋلىق-كلاندىق نەگىزدە سۇرىپتالۋ مەحانيزمىن اشىپ كورسەتەدى.

باتىستاعى قازىرگى قازاقستانتانۋدىڭ ىرگەتاسىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى – امەريكالىق تاريحشى ءارى ساياساتتانۋشى مارتا ولكوتت. ونىڭ «قازاقتار» دەگەن تاريحي شولۋ كىتابى اقش-تا 1987 جىلى باسىلىپ شىققان. زەرتتەۋشى كەيىنگى «قازاقستان: ورىندالماعان ۋادە مە؟» دەگەن ەڭبەگىندە بۇل ەلدەگى رەجيمگە «باسقارۋشى ەليتاسى باستاپقىدا دەموكراتيا ءترانزيتى يدەياسىنا قىزىققانسىپ، ماكروەكونوميكالىق رەفورمانى قولداعانسىپ، كەيىن ونىڭ بارىنەن باس تارتقان، ءبىر وتباسى بيلەپ وتىرعان مەملەكەت» دەپ انىقتاما بەرەدى. لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورتالىق ازيانى زەرتتەۋشى عالىمى شيرين اكينەردىڭ «قازاق بىرەگەيلىگىنىڭ قالىپتاسۋى: رۋ-تايپادان ۇلت-ۇلىسقا» اتتى شاعىن كىتابى قازاق حاندىعى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىن 1990 جىلداردىڭ باسىندا باتىستاعى اكادەميالىق ورتا مەن ستۋدەنتتەرگە تانىستىرعان العاشقى زەرتتەۋلەردىڭ ءبىرى بولدى.

ەدۋارد شاتتس، قازاقستانداعى كلان ساياساتىن زەرتتەۋشى

ۇلىبريتانياداعى كەنت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى رودجەر ماكدەرموتت «قازاقستاننىڭ قورعانىس ساياساتى: ترەندتەردى باعالاۋ» اتتى كىتابىندا استانانىڭ نە سەبەپتى «جۇيەلى اسكەري رەفورما جاساي الماي ءھام بۇل تاراپتا ماسكەۋدىڭ ىقپالىنان شىعا الماي وتىرعانىن» تۇسىندىرۋگە تالاپتانادى. زەرتتەۋشى اقش-تىڭ بەدەلدى اسكەري اكادەميالارىندا وقىپ كەلگەن قازاقستاندىق جاس وفيتسەرلەردىڭ ەلىنە قايتقان سوڭ تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن پايداعا جاراتپاق تۇگىلى، كەرىسىنشە سەنىمسىزدىككە ۇشىراپ، شەتتەتىلىپ، كوپ جاعدايدا مۇلدەم اسكەر ساپىنان كەتىپ تىناتىنى تۋرالى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر كەلتىرەدى.

قازاقستاننىڭ 1990 جىلدارداعى الەۋمەتتىك بەينەسى – رەكەت پەن جابايى بازار، جاپپاي قالاعا كوشۋ مەن ەتنوسارالىق شيەلەنىس، پاراقورلىق پەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق، جۇمىسسىز جاستار مەن قورعانسىز جەزوكشەلەر دجوما ءنازپاريدىڭ «پوستسوۆەتتىك حاوس: قازاقستانداعى قاتىگەزدىك پەن الىمجەتتىك»اتتى كىتابىندا سۋرەتتەلگەن. باراحولكانىڭ قازاقستانداعى شاعىن جانە ورتا كاسپكەرلىكتىڭ دامۋى ءۇشىن قانداي ءرول اتقارعانى لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى گۇل بەرنا ءوزجاننىڭ «مەملەكەت پەن بازار قۇرىلىمى: ورتالىق ازياداعى كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى» اتتى كىتابىندا باياندالادى. اۆتوردىڭ پايىمداۋىنشا، «بازارلار – كاپيتاليزمنىڭ وزىنشە ءبىر قالىبىندا قىزمەت ىستەپ تۇرعان زاماناۋي ينستيتۋتتار».

ستيۆ لەۆين، كاسپي ايماعى ەلدەرىندەگى جانە الەمدىك ەنەرگەتيكا ماسەلەلەرىن زەرتتەۋشى جۋرناليست، پۋبليتسيست

قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى، قارجى رەفورمالارى مەن مونەتارلىق ساياساتى تۋرالى باتىستاعى اكادەميالىق جيناقتاردا تاراۋ، يا ماقالا بولىپ شىعىپ جاتقان جان-جاقتى تالداۋلار جەتكىلىكتى. ال تۇتاس كىتاپتاردان ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى ەنن پەكتىڭ «قازاقستانداعى ەكونوميكالىق دامۋ: ءىرى كورپوراتسيالار مەن شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ ءرولى» اتتى ەڭبەگى ەرەكشە اتاۋعا لايىق. بۇل ەڭبەكتە 1990 جىلداردىڭ ورتاسىندا جەكەشەلەندىرىلگەن ءىرى ءوندىرىس ورىندارى مەن تاۋەلسىز قازاقستانعا تارتىلعان العاشقى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار، ەلدىڭ مۇناي-گاز ينفراقۇرىلىمىنىڭ باستاپقى كەزەڭى، قارجىلىق-يندۋستريالىق توپتار مەن بيلىكتىڭ قارىم-قاتىناسىنداعى ەرەكشەلىكتەر جان-جاقتى قامتىلعان. اۆتور قازاقستانداعى جەكەشەلەندىرۋ مەن ينۆەستيتسيا تارتۋ تۋرالى دەرەك جيناپ ءجۇرىپ ءىرى كومپانيالارداعى جەكە مەنەدجمەنت پەن ساتۋ شارتتارىنا قاتىستى كوپشىلىككە جاريا بولۋى ءتيىس قۇجاتتارعا قول جەتكىزۋى وتە قيىنعا سوققانىن اتاپ وتكەن.

كاسپي ايماعىنداعى تابيعي رەسۋرستار مەن شيكىزات ەكونوميكاسىنا ماماندانعان امەريكالىق جۋرناليست ستيۆ لەۆيننىڭ «مۇناي مەن داڭق: يمپەريانىڭ كوز سۇعى مەن كاسپي تەڭىزىنىڭ باعى» اتتى كىتابى زەرتتەۋ تەرەڭدىگى مەن بايقاعىشتىعى جاعىنان اكادەميالىق ەڭبەكتەن كەم تۇسپەيدى. كىتاپتىڭ قازاقستانعا قاتىستى تاراۋلارىندا اتىشۋلى «مۇناي ءلوببيسى» دجەيمس گيففەن مەن قازاقستاننىڭ ساياسي ەليتاسىنىڭ كەزىندەگى قارىم-قاتىناسى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن سۋرەتتەلەدى. پوستسوۆەتتىك ورتالىق ازيا مەن قازاقستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك-مادەني ءومىرىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىن قالت جىبەرمەي جازىپ وتىرعان جانە ءبىر باتىس ءجۋرناليسى – «ازات ەۋروپا/ازاتتىق راديوسىنىڭ» اعا ءتىلشىسى بريۋس پاننيەر.

تاريح پەن مادەنيەت

سوڭعى 25 جىلدا باتىس عالىمدارى قازاقستاننىڭ تاريحىنا قاتىستى دا بىرنەشە ماڭىزدى زەرتتەۋ جاريالادى. سولاردىڭ بىرىندە – «دارا بيلەۋشىسىز مەملەكەت: اريستوكراتيالىق قۇرىلىمدار، رۋلىق قوعام مەن كوشپەندى ىشكى ازيا تۋرالى قاتە تۇجىرىمدار» اتتى كىتابىندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى دەۆيد سنيس موڭعول ۇلىستارى مەن قازاق حاندىعىنىڭ تايپالار وداعى ەمەس، ءوز ەرەكشەلىكتەرى بار ورتاعاسىرلىق مەملەكەت بولعانىن دالەلدەۋگە تىرىسادى. ءسنيستىڭ تۇجىرىمداۋىنشا، جەكە دارا بيلەۋشى مەن ءبىرتۇتاس بيۋروكراتيالىق اپپاراتى بولماسا دا، بىرنەشە اقسۇيەك توپ قاتار بيلەگەن كوشپەندىلەر ۇلىسىندا ەگاليتارلىق قوعامنىڭ جانە ءتيىمدى الىم-سالىق جۇيەسى مەن ورتاق اسكەر جيناۋ ءتارتىبى سياقتى مەملەكەتتىڭ نەگىزگى نىشاندارى بار. قازاقستاندىق كەيبىر تاريحشىلار ءۇشىن اكسيوما سياقتى كورىنسە دە، قازاق حاندىعىن «ورتاعاسىرلىق مەملەكەت» دەپ تانۋ باتىس تاريحشىلارىنا قيىنعا سوعىپ كەلگەن. سول سەبەپتى دە بولار ورتاعاسىرلىق جانە ەرتە جاڭا زامانعى شىعىس ەلدەرى مەن مۇسىلمان ديناستيالارى تۋرالى انىقتاما كىتاپتاردا استراحان حاندىعى مەن قۇيتاقانداي قاسىم حاندىعىنا دەيىن كورسەتىلگەنمەن ولاردىڭ ىرگەسىندەگى الماعايىپ تەرريتوريانى جايلاعان قازاق حاندىعى اتالماي قالىپ جاتادى. ال سنيس مۇنداي كوزقاراستى وتارلىق كوزقاراس سارقىنشاعى دەپ سىناپ، باتىستا از زەرتتەلگەن، ءوزى «ىشكى ازيا» دەپ قاراستىرعان موڭعوليا مەن قازاقستان اۋماعىنداعى كوشپەندى ۇلىستاردىڭ مەملەكەت تاريحىن جاڭا قىرىنان تانۋعا شاقىرادى.

دەۆين دەۆيز، ورتاعاسىرلىق مۇسىلمان ورتالىق ازياداعى ءدىني داستۇرلەردى زەرتتەۋشى

ورتالىق ازيا مەن قازاق حاندىعىنىڭ تاريحىنا قاتىستى سوڭعى جىلدارى باتىستا جاريالانعان جانە ءبىر ماڭىزدى ەڭبەك – سكوتت كەمەرون لەۆي مەن رون سەلا قۇراستىرىپ شىعارعان «مۇسىلمان ورتالىق ازيا: تاريحي دەرەك كوزدەرىنىڭ انتولوگياسى». بۇل – وسى ايماقتىڭ ورتاعاسىرلىق جانە ەرتە جاڭا زامانعى تاريحىن زەرتتەۋشىلەرگە ارنالعان اعىلشىن تىلىندەگى العاشقى دەرەكناما.

قازاق حاندىعىنداعى ءدىني داستۇرلەر مەن مۇسىلماندىق ميستيتسيزم تاقىرىبى ورتالىق ازياداعى ءدىن تاريحىنىڭ كورنەكتى زەرتتەۋشىسى، ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى دەۆين دەۆيزدىڭ بىرنەشە جازباسىنا ارقاۋ بولعان.ال قازىرگى قازاقتاردىڭ ءدىني دۇنيەتانىمى بريۋس پريۆراتسكيدىڭ «مۇسىلمان تۇركىستان: قازاقتىڭ ءدىنى مەن ۇجىمدىق جادى» اتتى كىتابىندا تەرەڭ زەردەلەنگەن. وڭتۇستىك قازاقستاندا بىرنەشە جىل تۇرىپ، قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن اۆتور جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ «يسلام» دەگەن تەرميننىڭ ءوزىن قازاقىلاندىرىپ «مۇسىلماندىق جول»، يا «تۋرا جول» دەپ اتايتىنىن ءدال اڭعارعان. سوڭعى ون شاقتى جىل ىشىندەگى قازاقستانداعى ءدىني احۋال ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپالىق بىرنەشە زەرتتەۋشىنىڭ جەكە ماقالالارىندا كورىنىس تاپقان.

شارلوتتاعى سولتۇستىك كارولينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى ستيۆ سابول «رەسەيدىڭ وتارشىلدىعى مەن قازاقتىڭ ۇلتتىق ساناسىنىڭ گەنەزيسى» اتتى كىتابىندا «الاش» قوزعالىسى مەن 20-عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ «ۇلتتىق جاڭعىرۋ» جولىنداعى اعارتۋشىلىق قىزمەتىنە جاڭاشا باعا بەرگەن. سابول الاش وردانىڭ ءرولى مەن ماڭىزىن ازايتىپ كورسەتۋگە تىرىسقان بۇرىنعى كەيبىر باتىس زەرتتەۋشىلەرىنىڭ تۇجىرىمدارىنا قارسى شىعادى. بۇل قوزعالىس جەتەكشىلەرىنىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن مەن اشارشىلىق سياقتى قيىن-قىستاۋ زاماندا قىزمەت ەتكەنىنە، بولشەۆيكتەر «كونتررەۆوليۋتسيالىق اسا قاۋىپتى كۇش» رەتىندە ىزدەرىنە شام الىپ تۇسكەنىنە نازار اۋدارتادى. سابولدىڭ ويىنشا، الاشورداشىلار چەح تاريحشىسى ميروسلاۆ گروح ۇسىنعان «ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ ءۇش كەزەڭىنىڭ» (عىلىمي قىزىعۋشىلىق، پاتريوتتىق ۇگىت-ناسيحات جانە جاپپاي ۇلتتىق قوزعالىس) العاشقى ەكەۋىنەن وتە بەرگەندە ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس پەن بولشەۆيكتەردىڭ رەۆوليۋتسياسى جولدارىن قيىپ كەتكەن.

ۋيليام فيەرمان، ينديانا ۋنيۆەرسيتەتى (اقش) ساياساتتانۋ فاكۋلتەتى ورتالىق ەۋرازيانى زەرتتەۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى

1930 جىلدارداعى ءستاليننىڭ ۇلت ۇيىستىرۋ ساياساتى كەزىندە زاماناۋي قازاق ۇلتىنىڭ پايدا بولۋى مەن 20-عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىنداعى قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ بەلسەندىلىگى تۋرالى تىڭعىلىقتى زەرتتەۋدى فرانتسيالىق شىعىستانۋشى-ساياساتتانۋشى وليۆە رۋانىڭ «جاڭا ورتالىق ازيا: گەوساياسات پەن ۇلتتاردىڭ تۋى» اتتى ەڭبەگىنەن تابۋعا بولادى.

ۋيليام فيەرمان سياقتى امەريكالىق ارداگەر عالىمنىڭ ىزىنە ەرىپ، قازاقستان قوعامى مەن مادەنيەتىن ورىس تىلىمەن قاتار قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ارقىلى دا تەرەڭىرەك تانۋعا تىرىسىپ جاتقان باتىستىق جاس زەرتتەۋشىلەردىڭ جاڭا ءبىر شوعىرى قالىپتاسىپ كەلەدى.

تاقىرىپ اياسى تىم كەڭ بولعاندىقتان ورتالىق ازيا مەن ەۋرازيا وداعى تۋرالى سوڭعى ۋاقىتتا جازىلعان كوپتەگەن ىرگەلى اكادەميالىق زەرتتەۋلەردى شولۋىما قوسپادىم.

سوڭعى 25 جىلدا ورتالىق ازيا مەن قازاقستاندى زەرتتەۋ بەلسەندىلىگىنە وراي ەۋروپادا العا شىققان اكادەميالىق ورتالىق رەتىندە لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنە تيەسىلى شىعىستانۋ مەن افريكاتانۋ مەكتەبىن (SOAS) ايتۋعا بولار ەدى. ال سولتۇستىك امەريكادا بۇل سالادا اقش استاناسىنداعى دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراستى ەۋروپا، رەسەي مەن ەۋرازيانى زەرتتەۋ ينستيتۋتى جانە بلۋمينگتونداعى ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورتالىق ەۋرازيانى زەرتتەۋ فاكۋلتەتى ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. وسى اتالعان ورتالىقتاردان بولەك جەكەلەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە ساياق قازاقستانتانۋشى رەتىندە تانىلعان عالىمدار دا بار. الدى باتىستاعى ۋنيۆەرسيتەتتەردە عىلىمي دارەجە قورعاي باستاعان، يا باتىستىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسە زەرتتەۋ جاساپ جۇرگەن قازاقستاندىق عالىمدار دا كوبەيدى. بۇل قۇبىلىس – بولاشاقتاعى بولەك ءبىر شولۋدىڭ تاقىرىبى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى