كوز قاراس ساياسات تاريح تۇلعالار
جاپونيا نەگە قىتايدىڭ وتارىنا اينالىپ كەتپەگەن…
kerey.kz
كەيىنگى كەزدە جاپونيا تاريحىنا قىزىعىپ ءجۇرمىن.گەنري كيسسيندجەر جازعان ءبىر دەرەكتى وقىپ، ايران-اسىر قالىپ، ءتانتى بولدىم.
اقش-تىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشىسى كيسسيندجەر كىپ-كىشكەنتاي جاپونيانىڭ نەگە ءدال جانىنداعى الىپ قىتايدىڭ وتارىنا اينالىپ كەتپەگەنىن بىلاي تۇسىندىرەدى.
كيسسيندجەر “ەجەلگى جاپون قوعامىنىڭ باسىندا، جاپون دۇنيەتانىمىنىڭ بيىگىندە يمپەراتور تۇردى. جاپون حالقى دا قىتاي ەلىندەگىدەي يمپەراتوردى “قۇدايدىڭ بالاسى”، “ادامدار الەمى مەن قۇدايلىق الەمنىڭ اراسىن جالعاۋشى” دەپ تانىعان. جاپون مەن قىتاي سارايلارى حات الماسقاندا (اۋەلى قىتاي جاعى باعىنىڭدار دەپ حات جازادى) جاپون پروتوكولىنىڭ ۇلى قىتايمەن قانداي دا ءبىر ديالوگقا مۇلدە سايكەس كەلمەيتىنى بەلگىلى بولادى. جاپون ساياسي تانىمىندا قۇداي العاشقى يمپەراتوردى تۋىپ، ونىڭ تۇقىمدارىنا جەر بەتىن باسقارۋدى بۇيىرعان. قىتاي ەلشىلەرى حاتتى تاپسىرا الماي قينالعان، ويتكەنى قۇدايدىڭ الدىندا تۇرعانداي يمپەراتوردىڭ الدىندا ساجدەدە جاتۋى ءتيىس بولعان” دەگەن سارىندا جازادى. اقش ساياساتكەرى “وسىنداي مەملەكەتتىلىك-ساياسي تانىمى ارقاسىندا جاپوندار ەشكىمگە بودان بولا الماي-اق كەتتى” دەپ تامسانادى. بىلاي قاراساڭىز، ءبىر عانا اڭىز.
ءبىز دە اقىرىن-اقىرىن جىلجىپ، مەملەكەتتىلىك ءداستۇرىمىزدى وسىنداي قالىپقا، ياعني شىڭعىس حانعا جالعايمىز. ودان باسقا جول دا جوق. ماعاۋين شىڭعىس حاننىڭ ارعى اتاسى بودانشار مەن ونىڭ اناسى الان-قۇبا تۋرالى مىناداي اڭىزدى كەلتىرەدى:
“ەرى ولگەن الان-قۇبا جەسىر قالىپتى. ارادا از با، كوپ پە، ۋاقىت وتكەندە تاڭعاجايىپ ءىس بولادى. بىردە ءتۇن ىشىندە الان-قۇبا ۇيىقتاپ جاتقاندا شاڭىراقتىڭ جابىعىنان اپپاق شاپاق شىعادى دا، ونىڭ نۇرى ايەلدىڭ قۇرساعىنا تۇسەدى. ەس پەن ءتۇستىڭ ورتاسىندا ءبارىن انىق اڭداعان الان-قۇبا بولعان جايدى ەشكىمگە ايتپايدى. كوپ ۇزاماي جەسىر ايەل ءوزىنىڭ جۇكتى ەكەنىن بىلەدى… ءسىرا، ءۇشىنشى مارتەدە، عاجايىپ ساۋلە ەلەستى كىسى بەينەسىندە كورىنىپتى. نۇرعا شومعان جيرەن شاشتى اقسارى ادام قاسىنا كەلىپ جاتىپ، قۇرساعىن سيپاپ نۇرىن سىڭىرەدى دە، تاڭعا جاقىن سابالاق سارى توبەت كەيپىندە ەسىكتەن شىعىپ كەتەدى. تۋعان بالانىڭ اتى بودانشار ەكەن… سايىپقىران شىڭعىس حان ماڭگى ءتاڭىرىنىڭ شاپاعى – نۇردان جارالعان!”.
جاپونداردىڭ قيسىنى – وزدەرىنە، ءوزىمىزدىڭ اڭىز بىزگە جەتىپ-ارتىلىپ-اق تۇر. نۇردان جارالعان ۇلى قاعان ۇرپاقتارى قۇرعان مەملەكەتتىڭ مۇراگەرى ەكەنىمىز راس. الايدا، مۇنداي مەملەكەتشىلدىك سانانى بيلىكتەگى بىرەۋلەر مەنشىكتەي المايدى، قازاقتا يمپەراتور جوق، بىراق التىن ۇرپاقتان قالعان ۇلىستى (قازاقستاندى) ءتاڭىردىڭ اماناتى دەپ ۇعىنۋ جاپپاي ازاماتتىق دارەجەدە بولعانى دۇرىس، البەتتە.
پىكىر قالدىرۋ