|  |  | 

كوز قاراس رۋحانيات

قازاق ساناسى قىرىق جاماۋ.

6ccea822f620a10c9b4c70ecd14bb7dc

قازىرگى قازاق ساناسى اپامنىڭ قۇراق كورپەسى سەكىلدى.قىزىل،سارى،كوك ت.س.س.ناقتىلاپ ايتساق ءداستۇرشىل قازاق،مۇسىلمان قازاق،حريستيان قازاق،بۋددا قازاق،كاتوليك قازاق،اۋىلباي قازاق،قالا قازاق ت.ت.ەندى وسىعان قازاقستاندا تۇراتىن از ۇلتتاردى قوسايىق. 18 ميلليونعا تاياۋ حالقى بار،الەمدەگى جەر كولەمى بويىنشا 9-شى ورىندا تۇرعان قازاقستاننىڭ قازىرگى احۋالى وسىنداي.ءبىرى باتىسقا،ەكىنشىسى شىعىسقا،ءۇشىنشىسى سولتۇستىككە،ءتورتىنشىسى وڭتۇستىككە قاراپ تۇرعان قازاقتا قانداي پاتريوتيزم بولۋى مۇمكىن؟ولاردى  قالاي ءبىر بىرىنە قاراتىپ جاقىنداستىرۋعا بولادى؟جالپى قازاقستان،حالقىن ءبىر تۋدىڭ استىندا ۇستاپ تۇرا الا ما؟وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.ەجەلگى تۇركى حالقىنىڭ اراسىنا ىرىتكى سالىپ بولشەكتەۋ اتتيللا زامانىنان باستالعان.سەبەب ول كەزدە تۇركى جۇرتىنىڭ الەۋەتى زور،ىقپالدى مەمىلەكەتكە اينالعان كەزى.اتتيللا ءريمدى جاۋلاپ العاندا،سول ەلدىڭ دانىشپاندارى قۇپيا كەڭەس قۇرادى.ورتاعا ءسوز تاستالدى «ءبىز وركەنيەتتى يمپەريا ەدىك. ازيادان كەلگەن الدەبىر جابايىلاردان جەڭىلدىك.بىزدەن اسىپ تۇسەتىندەي ولاردا قانداي قۇدىرەت بار؟» دەدى.سوندا،ءبىر دانىشپان ايتتى دەيدى «ولاردىڭ ءبىرىنشى قۇدىرەتى ۇندەرىندە.كۇركىرەگەن داۋىستارى كۇندى قالقالاپ،جەردى سىلكىنتەدى.ەكىنشى قۇدىرەتى بايراعىندا.بايراقتا ورنەكتەلگەن قوسىندى بار.ول كۇن قۇدايى ءتاڭىرىنىڭ بەينەسى» دەپتى.اتتيللا شابۋىلعا شىعار كەزدە جاۋىنگەرلەرىن رۋحتاندىرۋ ءۇشىن، باقسىلارعا قوبىز ويناتىپ  كومەيمەن زىكىر سالدىرادى ەكەن.رۋحى كوتەرىلگەن جاۋىنگەرلەر تاستى تالقانداپ،تاۋدى قوپارىپ تاستاۋعا بەكيدى ەكەن.تۇركىلەردىڭ ەكى كيەلى دۇنيەسىنە ەۆروپالىقتار باس ۇرىپ وزدەرىنە يەمدەنىپ كەتتى.قوبىزدان سكريپكانى تۋعىزدى.شاڭىراقتىڭ قوسىندىسىنا شوقىنىپ ءدىن جاساپ الدى.مىنە،سول كەزدە تۇركىلەردى جويۋ ءۇشىن ىشتەي ءىرىتۋ جوسپارى دا جاسالعانى ءسوزسىز.ول ءۇشىن ەۆروپالىقتار نە ىستەي الاتىن ەدى؟ ول زاماندا تۇركىلەرگە قارۋمەن قارسى تۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى.سوندىقتان ولار ايلاعا باسىپ تۇركىلەردىڭ اراسىنا ءارتۇرلى دىندەردى كىرگىزدى.كەيىننەن بۋددا،حريستيان،كاتوليك،مۇسىلمان. قازىر ءارتۇرلى سەكتالار.عاسىردان عاسىرعا ۇلاسقان ءارتۇرلى يدەالوگيا ءوزىنىڭ جەمىسىن بەردى.قۇراق كورپە كوزگە ادەمى كورىنەدى.ەرتەڭ بىرەۋ كەلىپ «ماعان قىزىلى ۇنايدى» دەپ قىرقىپ السا.تاعى بىرەۋ «كوك مەنىكى» دەپ جىرتىپ السا نە بولماق؟ يا بولماسا باسقىنشى بىرەۋ «كورپەڭ جاقسى ەكەن» دەپ  قولتىعىنا قىسىپ الىپ كەتسە قايتەسىڭ؟نە ىستەمەك كەرەك؟ قىرىق ءتۇرلى سانا قالىپتاسقان حالىققا ۇلتشىلدىقتى جالاۋلاتىپ بەرەكە تاپپايسىڭ.ۇلتشىلدىقتى «حالىق اراسىنا ىرىتكى سالۋشى» دەپ قابىلدايدى.يسلامنىڭ تۋىن كوتەرسەڭ ۋاحاب،سالاف،سۋفيس ت.ب.تەرروريست بولىپ شىعاسىڭ.ازيانىڭ تۋىن كوتەرسەڭ ءناسىلشىلدىڭ قالپاعىن كيەسىڭ.باعاناعى تورتەۋى ءتورت باعىتقا قاراپ تۇرعان قازاقتى ءبىر بىرىنە قاراتۋ ءۇشىن ورتاعا ءداستۇردىڭ وتىن جاعۋ كەرەك.ءداستۇردىڭ وتىنان جاندارىنا قۋات الىپ جۇزدەرىنە قان جۇرمەك.بويى جىلىنعان ادام ورتاعا قازان اسىپ جىلقىنىڭ جاس ەتىن بۇلكىلدەتىپ قايناتىپ ءبولىپ جەمەك.ءبىر قازاننان اس ىشكەن سوڭ قازاق، ءبىرىن ءبىرى باۋىر ەكەنىن سەزىنەر.ءداستۇر سالت ارقىلى جاقىنداسىپ،ەجەلگى اتا بابالىرىنىڭ ۇستانعان ءتاڭىرشىلدىڭ ۇعىمىن ساناسىنا قۇياتىن بولار.ءسويتىپ قازاق اراسىنداعى ءداستۇرلى يسلام ءوزىنىڭ ورنىن تابار.جارايدى،قازاقتى وسىلاي ۇيىستىردىق.بىراق قازاقتاردان بولەك از ۇلتتاردى سىرتقا تەپكەندەي بولامىز-اۋ.بۇل جەردە تاعىدا اتا بابالاردىڭ ەجەلگى ءپالسافاسى تاڭىرشىلدىككە جۇگىنەمىز.ونداعى ءبىرىنشى وسيەتتە «ادامدى دىنىنە،تىلىنە،ناسىلىنە قاراپ بولمە.ادامگەرشىلىك قاسيەتىنە قاراپ باعالا» دەگەن.قازاق بولىپ وسىعان توقتايىق.

 

سۇلتان قاعان

kerey.kz

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: