|  |  | 

كوز قاراس رۋحانيات

قازاق ساناسى قىرىق جاماۋ.

6ccea822f620a10c9b4c70ecd14bb7dc

قازىرگى قازاق ساناسى اپامنىڭ قۇراق كورپەسى سەكىلدى.قىزىل،سارى،كوك ت.س.س.ناقتىلاپ ايتساق ءداستۇرشىل قازاق،مۇسىلمان قازاق،حريستيان قازاق،بۋددا قازاق،كاتوليك قازاق،اۋىلباي قازاق،قالا قازاق ت.ت.ەندى وسىعان قازاقستاندا تۇراتىن از ۇلتتاردى قوسايىق. 18 ميلليونعا تاياۋ حالقى بار،الەمدەگى جەر كولەمى بويىنشا 9-شى ورىندا تۇرعان قازاقستاننىڭ قازىرگى احۋالى وسىنداي.ءبىرى باتىسقا،ەكىنشىسى شىعىسقا،ءۇشىنشىسى سولتۇستىككە،ءتورتىنشىسى وڭتۇستىككە قاراپ تۇرعان قازاقتا قانداي پاتريوتيزم بولۋى مۇمكىن؟ولاردى  قالاي ءبىر بىرىنە قاراتىپ جاقىنداستىرۋعا بولادى؟جالپى قازاقستان،حالقىن ءبىر تۋدىڭ استىندا ۇستاپ تۇرا الا ما؟وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.ەجەلگى تۇركى حالقىنىڭ اراسىنا ىرىتكى سالىپ بولشەكتەۋ اتتيللا زامانىنان باستالعان.سەبەب ول كەزدە تۇركى جۇرتىنىڭ الەۋەتى زور،ىقپالدى مەمىلەكەتكە اينالعان كەزى.اتتيللا ءريمدى جاۋلاپ العاندا،سول ەلدىڭ دانىشپاندارى قۇپيا كەڭەس قۇرادى.ورتاعا ءسوز تاستالدى «ءبىز وركەنيەتتى يمپەريا ەدىك. ازيادان كەلگەن الدەبىر جابايىلاردان جەڭىلدىك.بىزدەن اسىپ تۇسەتىندەي ولاردا قانداي قۇدىرەت بار؟» دەدى.سوندا،ءبىر دانىشپان ايتتى دەيدى «ولاردىڭ ءبىرىنشى قۇدىرەتى ۇندەرىندە.كۇركىرەگەن داۋىستارى كۇندى قالقالاپ،جەردى سىلكىنتەدى.ەكىنشى قۇدىرەتى بايراعىندا.بايراقتا ورنەكتەلگەن قوسىندى بار.ول كۇن قۇدايى ءتاڭىرىنىڭ بەينەسى» دەپتى.اتتيللا شابۋىلعا شىعار كەزدە جاۋىنگەرلەرىن رۋحتاندىرۋ ءۇشىن، باقسىلارعا قوبىز ويناتىپ  كومەيمەن زىكىر سالدىرادى ەكەن.رۋحى كوتەرىلگەن جاۋىنگەرلەر تاستى تالقانداپ،تاۋدى قوپارىپ تاستاۋعا بەكيدى ەكەن.تۇركىلەردىڭ ەكى كيەلى دۇنيەسىنە ەۆروپالىقتار باس ۇرىپ وزدەرىنە يەمدەنىپ كەتتى.قوبىزدان سكريپكانى تۋعىزدى.شاڭىراقتىڭ قوسىندىسىنا شوقىنىپ ءدىن جاساپ الدى.مىنە،سول كەزدە تۇركىلەردى جويۋ ءۇشىن ىشتەي ءىرىتۋ جوسپارى دا جاسالعانى ءسوزسىز.ول ءۇشىن ەۆروپالىقتار نە ىستەي الاتىن ەدى؟ ول زاماندا تۇركىلەرگە قارۋمەن قارسى تۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى.سوندىقتان ولار ايلاعا باسىپ تۇركىلەردىڭ اراسىنا ءارتۇرلى دىندەردى كىرگىزدى.كەيىننەن بۋددا،حريستيان،كاتوليك،مۇسىلمان. قازىر ءارتۇرلى سەكتالار.عاسىردان عاسىرعا ۇلاسقان ءارتۇرلى يدەالوگيا ءوزىنىڭ جەمىسىن بەردى.قۇراق كورپە كوزگە ادەمى كورىنەدى.ەرتەڭ بىرەۋ كەلىپ «ماعان قىزىلى ۇنايدى» دەپ قىرقىپ السا.تاعى بىرەۋ «كوك مەنىكى» دەپ جىرتىپ السا نە بولماق؟ يا بولماسا باسقىنشى بىرەۋ «كورپەڭ جاقسى ەكەن» دەپ  قولتىعىنا قىسىپ الىپ كەتسە قايتەسىڭ؟نە ىستەمەك كەرەك؟ قىرىق ءتۇرلى سانا قالىپتاسقان حالىققا ۇلتشىلدىقتى جالاۋلاتىپ بەرەكە تاپپايسىڭ.ۇلتشىلدىقتى «حالىق اراسىنا ىرىتكى سالۋشى» دەپ قابىلدايدى.يسلامنىڭ تۋىن كوتەرسەڭ ۋاحاب،سالاف،سۋفيس ت.ب.تەرروريست بولىپ شىعاسىڭ.ازيانىڭ تۋىن كوتەرسەڭ ءناسىلشىلدىڭ قالپاعىن كيەسىڭ.باعاناعى تورتەۋى ءتورت باعىتقا قاراپ تۇرعان قازاقتى ءبىر بىرىنە قاراتۋ ءۇشىن ورتاعا ءداستۇردىڭ وتىن جاعۋ كەرەك.ءداستۇردىڭ وتىنان جاندارىنا قۋات الىپ جۇزدەرىنە قان جۇرمەك.بويى جىلىنعان ادام ورتاعا قازان اسىپ جىلقىنىڭ جاس ەتىن بۇلكىلدەتىپ قايناتىپ ءبولىپ جەمەك.ءبىر قازاننان اس ىشكەن سوڭ قازاق، ءبىرىن ءبىرى باۋىر ەكەنىن سەزىنەر.ءداستۇر سالت ارقىلى جاقىنداسىپ،ەجەلگى اتا بابالىرىنىڭ ۇستانعان ءتاڭىرشىلدىڭ ۇعىمىن ساناسىنا قۇياتىن بولار.ءسويتىپ قازاق اراسىنداعى ءداستۇرلى يسلام ءوزىنىڭ ورنىن تابار.جارايدى،قازاقتى وسىلاي ۇيىستىردىق.بىراق قازاقتاردان بولەك از ۇلتتاردى سىرتقا تەپكەندەي بولامىز-اۋ.بۇل جەردە تاعىدا اتا بابالاردىڭ ەجەلگى ءپالسافاسى تاڭىرشىلدىككە جۇگىنەمىز.ونداعى ءبىرىنشى وسيەتتە «ادامدى دىنىنە،تىلىنە،ناسىلىنە قاراپ بولمە.ادامگەرشىلىك قاسيەتىنە قاراپ باعالا» دەگەن.قازاق بولىپ وسىعان توقتايىق.

 

سۇلتان قاعان

kerey.kz

Related Articles

  • جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: