|  |  | 

Köz qaras Ruhaniyat

Qazaq sanası qırıq jamau.

6ccea822f620a10c9b4c70ecd14bb7dc

Qazirgi qazaq sanası apamnıñ qwraq körpesi sekildi.Qızıl,sarı,kök t.s.s.Naqtılap aytsaq dästürşil qazaq,mwsılman qazaq,hristian qazaq,budda qazaq,katolik qazaq,auılbay qazaq,qala qazaq t.t.Endi osığan Qazaqstanda twratın az wlttardı qosayıq. 18 millionğa tayau halqı bar,älemdegi jer kölemi boyınşa 9-şı orında twrğan Qazaqstannıñ qazirgi ahualı osınday.Biri batısqa,ekinşisi şığısqa,üşinşisi soltüstikke,törtinşisi oñtüstikke qarap twrğan qazaqta qanday patriotizm boluı mümkin?Olardı  qalay bir birine qaratıp jaqındastıruğa boladı?Jalpı Qazaqstan,halqın bir tudıñ astında wstap twra ala ma?Osı saualdarğa jauap izdep köreyik.Ejelgi türki halqınıñ arasına iritki salıp bölşekteu Attilla zamanınan bastalğan.Sebeb ol kezde türki jwrtınıñ äleueti zor,ıqpaldı memileketke aynalğan kezi.Attilla Rimdi jaulap alğanda,sol eldiñ danışpandarı qwpiya keñes qwradı.Ortağa söz tastaldı «Biz örkenietti imperiya edik. Aziyadan kelgen äldebir jabayılardan jeñildik.Bizden asıp tüsetindey olarda qanday qwdıret bar?» dedi.Sonda,bir danışpan ayttı deydi «Olardıñ birinşi qwdıreti ünderinde.Kürkiregen dauıstarı kündi qalqalap,jerdi silkintedi.Ekinşi qwdıreti bayrağında.Bayraqta örnektelgen qosındı bar.Ol kün qwdayı Täñiriniñ beynesi» depti.Attilla şabuılğa şığar kezde jauıngerlerin ruhtandıru üşin, baqsılarğa qobız oynatıp  kömeymen zikir saldıradı eken.Ruhı köterilgen jauıngerler tastı talqandap,taudı qoparıp tastauğa bekidi eken.Türkilerdiñ eki kieli düniesine evropalıqtar bas wrıp özderine iemdenip ketti.Qobızdan skripkanı tuğızdı.Şañıraqtıñ qosındısına şoqınıp din jasap aldı.Mine,sol kezde türkilerdi joyu üşin iştey iritu josparı da jasalğanı sözsiz.Ol üşin evropalıqtar ne istey alatın edi? Ol zamanda türkilerge qarumen qarsı twru mümkin emes edi.Sondıqtan olar aylağa basıp türkilerdiñ arasına ärtürli dinderdi kirgizdi.Keyinnen budda,hristian,katolik,mwsılman. Qazir ärtürli sektalar.Ğasırdan ğasırğa wlasqan ärtürli idealogiya öziniñ jemisin berdi.Qwraq körpe közge ädemi körinedi.Erteñ bireu kelip «mağan qızılı wnaydı» dep qırqıp alsa.Tağı bireu «kök meniki» dep jırtıp alsa ne bolmaq? YA bolmasa basqınşı bireu «körpeñ jaqsı eken» dep  qoltığına qısıp alıp ketse qaytesiñ?Ne istemek kerek? Qırıq türli sana qalıptasqan halıqqa wltşıldıqtı jalaulatıp bereke tappaysıñ.Wltşıldıqtı «halıq arasına iritki saluşı» dep qabıldaydı.Islamnıñ tuın köterseñ uahab,salaf,sufis t.b.terrorist bolıp şığasıñ.Aziyanıñ tuın köterseñ näsilşildiñ qalpağın kiesiñ.Bağanağı törteui tört bağıtqa qarap twrğan qazaqtı bir birine qaratu üşin ortağa dästürdiñ otın jağu kerek.Dästürdiñ otınan jandarına quat alıp jüzderine qan jürmek.Boyı jılınğan adam ortağa qazan asıp jılqınıñ jas etin bülkildetip qaynatıp bölip jemek.Bir qazannan as işken soñ qazaq, birin biri bauır ekenin seziner.Dästür salt arqılı jaqındasıp,ejelgi ata babalırınıñ wstanğan Täñirşildiñ wğımın sanasına qwyatın bolar.Söitip qazaq arasındağı dästürli islam öziniñ ornın tabar.Jaraydı,qazaqtı osılay wyıstırdıq.Biraq Qazaqtardan bölek az wlttardı sırtqa tepkendey bolamız-au.Bwl jerde tağıda ata babalardıñ ejelgi pälsafası Täñirşildikke jüginemiz.Ondağı birinşi ösiette «Adamdı dinine,tiline,näsiline qarap bölme.Adamgerşilik qasietine qarap bağala» degen.Qazaq bolıp osığan toqtayıq.

 

Swltan Qağan

kerey.kz

Related Articles

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

    KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

    Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt

  • ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri  de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı.  «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen  tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq

  • Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: