كوز قاراس وقيعا سپورت سۇحباتتار
«ارباعا تاڭىلعان ادامدى سوققىعا جىققان» ەلدە ادiلەتتiلiكتi قايدان تاباسىڭ؟
kerey.kz
اقتوبە وبلىسىندا زاڭسىز مۇناي وندiرۋمەن، ۇرلاۋمەن جانە ونى زاڭسىز تاسىمالداپ، ساتۋمەن اينالىستى، وسى ماقساتتا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرىپ وعان جەتەكشiلiك ەتتi دەپ ايىپتالعان ەركiن Iزباساردىڭ ادۆوكاتى سەرiك سارسەنوۆ ءوزiنiڭ قورعاۋىنداعى ازاماتتى كiناسiز دەپ سانايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەلiمiزدە سپورتشىلاردىڭ قامقورشىسى، مۇگەدەكتەر ۇيىمىنىڭ بەلسەندi مۇشەسi, كەي ورتادا قىلمىس الەمiنiڭ بەدەلدi تۇلعاسى رەتiندە كورسەتiلگەن ە.Iزباسار اباقتىدا دالەلسiز ايىپتارمەن زاڭسىز وتىر. س.سارسەنوۆپەن سۇحباتىمىزدا ايىپتالۋشىلاردىڭ قۇقىعى تۋرالى ءسوز بولدى.
تiلشi: – سەرiك قامبارۇلى، قورعاۋىڭىزداعى ادامنىڭ قۇقىقتارى بۇزىلدى دەپ سانايسىز با؟ ونىڭ قاماۋعا الىنۋىن نەگە زاڭسىز دەيسiز؟
س.سارسەنوۆ: – مەن كوتەرگەلi وتىرعان ماسەلە ەلiمiزدە قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلعان مىڭداعان ادامعا تiكەلەي قاتىستى. مەن قىلمىستىق جاۋاپقا تارتاتىن ورگاندار، پروكۋراتۋرا جانە سوتتار تاراپىنان بولىپ جاتقان سوراقى زاڭسىزدىقتارعا نازار اۋدارعىم كەلەدi. بۇل بiرiنشi كەزەكتە ازاماتتاردىڭ ءوزiن قورعاۋعا، ساپالى زاڭگەرلiك كومەك الۋعا دەگەن كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ ورەسكەل بۇزىلۋىنا قاتىستى. حالىقارالىق قۇقىقتىڭ وسىنداي iرگەتاسى قيراتىلىپ، ەلiمiزدە ادام قۇقىعى اياققا تاپتالۋدا.
ە.Iزباساردى قاماۋعا العان كەزدە، 9-10 جەلتوقساندا، تەرگەۋ اباقتىسىندا ونى ۇرىپ-سوققانىن ايتپاي-اق قويايىن. شەشەسi مەن ايەلiنiڭ سوزiنشە، ارباعا تاڭىلعان، قورعانسىز ادامدى اباقتى قىزمەتكەرلەرi سوققىعا جىققان. دارiگەرلiك كومەك تە كورسەتiلمەدi دەپ ەستiدiم. مiنە، ادام قۇقىعى بiزدە قالاي قورعالاتىنىن وسىدان بايقاي بەرiڭiز.
ەندi ناقتى زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا توقتالايىن. 9 جەلتوقساندا كۇدiكتi رەتiندە ەركiن Iزباساردىڭ iس-ارەكەتiن سارالاۋ تۋرالى قاۋلى شىقتى. ول ەكi بiردەي اۋىر قىلمىس جاسادى دەپ ايىپتالۋدا. وسى قاۋلىداعى ونىڭ قىلمىستىق ءاس-ارەكەتiنiڭ ءمان-جايلارىن بايانداۋ جاعى نەبارi 4 جولعا سىيىپ كەتكەن. بۇل – تۇككە تۇرعىسىز جالعان ايىپ. نەگە ولاي ەكەنiن پروكۋرورعا جازعان شاعىمىمدا باستان-اياق ءتۇسiندiرiپ بەردiم. بۇل قاۋلى وسىنداي قۇجاتتارعا قىلمىستىق كودەكستiڭ 113 جانە 204-باپتارى قوياتىن تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيدi. قك-نiڭ 4-بابىندا قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋعا تەك قىلمىس قۇرامى عانا نەگiز بولا الادى دەلiنگەن. قىلمىس قۇرامى قىلمىستىڭ بەلگiلەرiنەن، قىلمىس جاسالعان ۋاقىت، ورىن جانە كۇدiكتiنiڭ iس-ارەكەتiنiڭ وبەكتيۆتi بەلگiلەرiنەن تۇرادى. ە.Iزباسارعا قاتىستى ونىڭ قاشان جانە قانداي جاعدايدا ۇيىمداسقان توپ قۇرىپ، وعان قالاي جەتەكشiلiك ەتكەنi, قاۋلىدا كورسەتiلگەن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ مۇشەلەرiنiڭ ارقايسىسى قانداي ناقتى قىلمىستىق iسكە بارعانى، ە.Iزباسار قاي جىلى جانە قانداي جاعدايدا بەلگiسiز جاندارمەن مۇناي ۇرلىعىمەن اينالىسقانى، ۇرلانعان مۇنايدى قاشان جانە قالاي، قانشا كولەمدە جانە كiمدەرگە ساتقانى تۋرالى، تاعى باسقا تولىپ جاتقان قىلمىستى دالەلدەيتiن دەرەكتەر مەن ونىڭ بەلگiلەرi كورسەتiلمەگەن. ەكi اۋىز سوزبەن ول مۇناي ۇرلاپ، ونى زاڭسىز تاسىمالداپ، ساتۋمەن اينالىستى دەپ جازا سالعان.
تiلشi: – ۇقك بۇلتارتپايتىن دالەلدەرسiز كiناسiز ادامعا اۋىر ايىپتار تاعىپ، ۇستامايتىن شىعار؟
س.سارسەنوۆ: – دەمەك، وندا وتىرعاندار نە زاڭ بiلمەيتiن دۇمبiلەزدەر نەمەسە ادامعا قورعانۋعا مۇمكiندiك بەرمەۋ ءۇشiن ونىڭ ءبارiن ادەيi جازباعان. جانە ءۇشiنشi جورامال، ولاردا ەشقانداي دالەل جوق. ءوزiم دە ۇزاق جىل iشكi iستەر ورگاندارىندا قىزمەت ەتتiم. ەگەر كۇدiكتiنiڭ كiنالi ەكەندiگiن بۇلتارتپايتىن ايعاقتارى بولسا، ونى جاسىرۋدىڭ، وسىلايشا زاڭ بۇزۋدىڭ قاجەتi قانشا؟ مەن ونىڭ ءبارiن قاۋلىعا تiزiپ جازار ەدiم. وسىنداي جاعدايدا مۇناي ۇرلادى دەپ ايىپتاسا دا، ونىڭ قاشان جانە قالاي مۇناي ۇرلاعانى تۋرالى بiردە-بiر دالەل كورسەتپەسە، ە.Iزباسار ونى قالاي جوققا شىعارا الادى؟ ەگەر ە.Iزباسار مەن ونىمەن بiرگە تۇتقىندالعانداردىڭ قىلمىستىق ارەكەتiن تولىق بايانداپ، دالەلدەر كەلتiرسە، بۇل قاۋلىنىڭ ايىپتاۋ بولiگi ءتورت جول سوزبەن بiتپەس ەدi. بۇل – مۇلدەم ساۋاتسىز ايىپتاۋ. وسىنداي شالا جانە زاڭسىز قۇجاتتىڭ نەگiزiندە ول بiر ايدان استام ۋاقىت قورعانۋ قۇقىعىنان ايىرىلىپ وتىر، ال مەنi زاڭگەرلiك كومەك بەرۋ قۇقىعىنان ايىرۋدا.
ولار بiزگە قورعانۋعا مۇمكiندiك بەرمەۋ ءۇشiن، زاڭسىز ارەكەتتەرiنە شاعىمدانۋعا ۋاقىت قالدىرماۋ ماقساتىندا ادەيi وسىلاي iستەگەن دەگەن كۇدiگiم بار. مەنiڭ تاجiريبەمدە مۇنداي جاعدايلار كوپ كەزدەستi. اياعىنا دەيiن زاڭسىز، شالا-جانسار قاۋلىلارمەن اياق-قولىمىزدى تۇساۋلايدى دا، تەرگەۋ اياقتالۋعا جاقىن قالعاندا ويلاپ تاپقان ايىپتاۋلارىن قولىمىزعا ۇستاتا سالادى. ال ول كەزدە تەرگەۋ اياقتالىپ، iستi سوتقا وتكiزiپ جiبەرەدi.
تiلشi: – سiز ونى نەگە قورعاي الماي وتىرسىز؟
س.سارسەنوۆ: – مەن وسى زاڭسىزدىقتار تۋرالى اقتوبە وبلىسىنىڭ پروكۋرورىنا شاعىم جولدادىم. پروكۋروردىڭ بەرگەن جاۋابى مىناۋ (ەكi بەتتiك قاعازدى كورسەتتi). ول iس جۇزiندە مەنiڭ بارلىق شاعىمىمدى جوققا شىعارماسا دا، ونى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتتى. ءۇش كۇن iشiندە جاۋاپ بەرۋi كەرەك بولسا دا، بiزگە نە دەپ جاۋاپ بەرەرiن بiلمەي بiر اپتا جازدى. باس پروكۋروردىڭ نۇسقاۋىندا قاۋلىدا شاعىمدا كورسەتiلگەن ءاربiر دالەل كەلتiرiلۋi جانە ءاربiر دالەل بويىنشا ناقتى جاۋاپ بەرiلۋi كەرەك دەلiنگەن. ونىڭ بiرi دە جوق. دەمەك وبلىستىڭ پروكۋرورى باس پروكۋرورعا دا، پرەزيدەنتكە دە، كونستيتۋتسيا تالاپتارىنا دا باعىنبايدى دەگەن ءسوز.
تiلشi: – مۇنىڭىز اسىرا ايتقاندىعىڭىز بولار. سiزدiڭ قورعاۋىڭىزداعى ادام كوپشiلiككە قىلمىس الەمiنiڭ بەدەلدi تۇلعاسى رەتiندە تانىمال ەمەس پە؟
س.سارسەنوۆ: – مۇنداي اقپاردى ۇقك ادەيi تاراتتى.
تiلشi: – سiز ادۆوكاتى رەتiندە وسىلاي دەيسiز…
س.سارسەنوۆ: – جوق. سiز الدىمەن ونى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ جەتەكشiسi رەتiندە تانىعان سوت شەشiمiن كورسەتiڭiز. ونداي شەشiم جوق.
سiزدi ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ جەتەكشiسi رەتiندە تانۋىم ءۇشiن مەن سiزدi ەسەپكە الىپ، اگەنتۋرالىق، جەدەل iس-قيمىل جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋىم كەرەك، سiزدiڭ قىلمىستىق توپ جەتەكشiسi ەكەنiڭiزدi دالەلدەۋگە تيiسپiن. سiزدi وسى ءۇشiن جاۋاپقا تارتىپ، سوت تيiستi ۇكiم شىعارعان سوڭ عانا سiزدi ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ جەتەكشiسi رەتiندە اتاۋعا بولادى. مەنiڭ بiلۋiمشە ە.Iزباسارعا قاتىستى ونداي ۇكiم جوق.
تiلشi: – بۇعان قاتىستى كۇمانiم بار..
س.سارسەنوۆ: – كۇمانiڭiز بولسا، سوڭعى بiرنەشە جىلدا ەلiمiزدە قانشا ادامنىڭ 262-باپپەن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرىپ، وعان جەتەكشiلiك ەتكەنi تۋرالى سوتتارعا سۇراۋ جولداڭىز. سوتتاردىڭ سiزگە جاۋاپ بەرمەيتiنiنە كەپiلدiك بەرەمiن. مەن وسى بويىنشا سان مارتە حابارلاسقانىممەن، ەشتەڭە وندiرە المادىم. ءدال وسىنداي ساۋالىڭىزعا ۇقك، IIم، قارجى پوليتسياسىنىڭ دا اقپارات بەرمەيتiنiنە ءشۇبام جوق. ەگەر ە.Iزباسار مەن ونىڭ جاقتاستارى ماسەلەن، سوڭعى 5 جىلدا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرسا، وسى ۋاقىتقا دەيiن قىلمىس جاساماعان ول قانداي توپ؟ وسى كەزگە دەيiن نەگە قىلمىستىق جاۋاپقا تارتپاعان؟ مەنiڭ دولبارىمشا، ولار كەيبiر ادامداردى ادەيi تاڭداپ ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ جەتەكشiلەرi مەن مۇشەلەرi رەتiندە تiركەپ قويادى. سونداي ەسەپتە تۇرعانداردىڭ تەڭ جارتىسى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتارمەن كۇرەسiپ جاتىرمىز دەگەن جالعان ەسەپ بەرۋ ءۇشiن عانا تۇر دەپ سانايمىن.
تiلشi: – بiراق ە.Iزباسار بiرنەشە جىل بۇرىن سوتتالعان ەدi عوي؟
س.سارسەنوۆ: – ەركiندi جاۋاپقا تارتقان ول iستە وعان تاعىلعان ايىپتىڭ بiرi –وزگەنiڭ مۇلكiن ۇرلاۋ دەگەن باپ ەدi. سوتتا رەسەيلiك بiر كومپانيا ە.Iزباسار بiزدەن قارجى جىمقىردى دەپ ايىپتاعان. مەن ماسكەۋگە بارىپ رەسەيدiڭ مەملەكەتتiك ورگاندارىنان اتالعان فيرما تۋرالى انىقتاما جينادىم. رەسمي ورىندار بەرگەن انىقتاما بويىنشا ونداي كومپانيا ەش جەردە تiركەلمەگەن، مورلەرi قولدان جاسالعان، ال قۇجاتتارىنداعى نومiرلەر مەن وزگە دە مالiمەتتەرi باسقا كومپانيالاردىكi بولىپ شىقتى. وسى قۇجاتتاردى بiزدiڭ سوت قابىلداۋدان باس تارتتى. جوعارعى ساتىداعى سوتتار دا وسى زاڭسىزدىققا كوز جۇمدى. مiنە، ونى وسىلاي سوتتاعان ەدi.
تiلشi: – سiز ەركiن Iزباسارمەن كەزدەستiڭiز بە؟
س.سارسەنوۆ: – جوق. مەنi كەزدەستiرمەدi. ەركiننiڭ مەنiمەن كەزدەسكiسi كەلمەيتiنi تۋرالى ايتقانىن جەتكiزدi. كەيiن ەركiننiڭ ءوزi مۇنى جوققا شىعاردى. سiز ونىڭ ايەلiنە حابارلاسساڭىز، ول ەركiندi اباقتىدا قالاي ۇستاپ وتىرعانى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلi ايتىپ بەرەدi. ول ءوزiن كiمدەردiڭ قالاي سوققىعا جىققانىن دا ايتىپ بەرە الادى.
تiلشi: – ە.Iزباسارمەن بiرگە قانشا ادامدى ۇستادى جانە ولارعا تاعىلعان ايىپتار تۋرالى نە بiلەسiز؟
س.سارسەنوۆ: – بiلۋiمشە، ە.Iزباسارمەن بiرگە 10-12 ادام ۇستالعان. جانە ولارعا قاتىستى شىعارىلعان قاۋلىنىڭ مازمۇنى بiردەي. ياعني ولار دا زاڭگەرلiك كومەك الۋ، قورعانۋ قۇقىقتارىنان ايىرىلدى. بiر ايدان استام ۋاقىت بويى ولار زاڭسىز اباقتىدا وتىر.
ەركiنگە كومەكتەسiپ جۇرگەن، قازiر تەرگەۋ اباقتىسىندا جاتقان اۋقات، Iلياس ەسiمدi جiگiتتەرمەن جەكە-جەكە كوزبە-كوز سويلەستiم. ولاردىڭ ەكەۋi دە ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ مۇشەلەرi رەتiندە ۇستالعانداردىڭ ەشقايسىسىن تانىمايدى، بiلمەيدi. جانە ەڭ نازار اۋداراتىن ماسەلە، قاۋلىدا ە.Iزباسار انىقتالماعان تۇلعالارمەن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇردى دەلiنگەن. بەلگiسiز تۇلعالارمەن قالاي بايلانىس ورناتىپ، قىلمىستىق توپ قۇرۋعا بولادى؟ بۇل – اقىلعا سىيمايتىن دۇنيە.
تiلشi: – قاۋلىنىڭ زاڭسىز ەكەنi تۋرالى سوتقا نەگە شاعىم تۇسiرمەدiڭiز؟
س.سارسەنوۆ: – ءيا، زاڭ بويىنشا، 106-باپقا سۇيەنiپ ولاي ەتۋگە قۇقىعىم بار. نەگە ويتپەدiم؟ ويتكەنi سوتتىڭ ءدال پروكۋرور سەكiلدi شاعىمىمدى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتاتىنىنا سەنiمدiمiن. بۇل جاعدايدا مەن جوعارى ساتىداعى سوتتارعا شاعىمدانامىن. ولاردىڭ دا شاعىمىمدى وزگەرiسسiز قالدىراتىنى بەلگiلi. سول كەزدە پرەيۋديتسيا ۇعىمى كۇشiنە ەنەدi. جالپاق تiلمەن ايتقاندا، سوتتار بۇعان دەيiن زاڭدى كۇشiنە ەنگەن سوت شەشiمiنە قاتىستى iستi دالەلدەر مەن ايعاقتاردى تەكسەرمەي-اق قابىلداۋعا مiندەتتi بولادى. ياعني، بارلىق سوتتار شاعىمدى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتقان جاعدايدا مىنا زاڭسىز قاۋلىنى ءوز قولىممەن زاڭداستىرعان بولامىن. ودان ءارi ەش جەرگە قاۋلىنىڭ زاڭسىزدىعىن ايتىپ شاعىمدانا الماي قالامىن. ەگەر قازاقستاندا ءادiل سوت بولسا، مەن پروكۋرورعا جازباي اق بiردەن سوتقا شاعىمدانار ەدiم.
تiلشi: – ەندi نە iستەيسiز؟
س.سارسەنوۆ: – مەن اقتوبە وبلىستىق پروكۋرورىنىڭ جاۋابىنا بايلانىستى باس پروكۋرورعا شاعىم جازدىم. ول جاقتان دا وڭ شەشiم بولاتىنىنا كوزiم جەتپەيدi.
تiلشi: – باسقا جول جوق پا؟
س.سارسەنوۆ: – ودان ءارi پرەزيدەنت اكiمشiلiگi مەن پارلامەنتكە حات جازۋ قالادى. تەرگەۋ ورىندارىنان باستاپ، وبلىستىق پروكۋرور جانە باس پروكۋروردىڭ زاڭ بۇزعاندارىن، زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرگەندەرiن كورسەتەمiن. بۇل – پروكۋراتۋرانىڭ تiكەلەي كونستيتۋتسيالىق مiندەتتەرiن ورىنداماعانىنىڭ دالەلi. مەن وسىنداي قىلمىستىق ارەكەتسiزدiگiمەن پروكۋرورلار پرەزيدەنتiمiزدiڭ اتىنا كiر كەلتiرiپ، قورلاپ وتىر دەپ سانايمىن. ويتكەنi كونستيتۋتسيا بويىنشا ادام جانە ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ نىشانى ءارi كەپiلi بولىپ تابىلاتىن پرەزيدەنتتiڭ قولاستىنداعىلار كونستيتۋتسيا تالاپتارىن ورىنداماۋ ارقىلى پرەزيدەنتكە باعىنبايتىندارىن، كەرەك دەسەڭiز قورلايتىنىن كورسەتiپ بەرەدi.
تiلشi: – سiز اتىشۋلى iستەردە چەلاح، يبراگيموۆ سەكiلدi سوتتالۋشىلارعا قورعاۋشى بولدىڭىز. جانە ونىڭ بارiندە جەڭiلدiڭiز. بۇل جولى دا سولاي بولادى دەپ ويلامايسىز با؟
س.سارسەنوۆ: – ال سiز ماعان مەملەكەتپەن سوتتاسىپ جەڭiسكە جەتكەن بiر ادۆوكاتتىڭ ەسiمiن اتاڭىزشى. قازاقستاندا ادiلەتتi سوت جوق دەپ سانايمىن، سوندىقتان جەڭiلەتiنiمدi دە بiلەمiن. سوت زاتتاي ايعاقتاردى زەرتتەۋدi مiندەتتەيتiن زاڭ تالاپتارىن بەلدەن باسسا قالاي جەڭۋگە، ادiلەتكە قول جەتكiزۋگە بولادى؟ ماسەلەن، چەلاحتىڭ iسiندە ونىڭ كiناسi تولىق دالەلدەندi دەپ ايتا الاسىز با؟ بiزدiڭ سوتتار ونى كiنالi دەپ تاپتى. ال بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونiندەگi كوميتەتi چەلاحتىڭ iسiنە قاتىستى شاعىمىمدى قاراۋعا قابىلدادى. دەمەك، ولاردىڭ بۇل iسكە قاتىستى كۇمانi بار.
ارينە، قاراپايىم ەكi ادام سوتتاسقاندا كوپ جاعدايدا ادiلەت سالتانات قۇرادى. ال ماسەلەن، ۇلكەن قىلمىستاردىڭ اقيقاتىن بۇركەمەلەۋ قاجەت بولسا، ايتەۋiر بiر قورعانسىزدى جازالاۋمەن iستi جابۋدى كوزدەسە، وندا جازىقسىزدىڭ ءوزiن جاۋىز ەتۋ بيلiك ءۇشiن تۇك ەمەس. وكiنiشكە قاراي، بiزدiڭ قوعامدا سولاي.
ءادiل ۇزاقباي
zhasalash.kz
پىكىر قالدىرۋ