“Сұхбатты” енді ғана оқып шықтым. Әзірге, сипаты туралы аз сөз:

Әлбетте, бұл – журналистика стандарттарына сай, шынайы, нағыз сұхбат емес. Конституциялық құқығы тең, екі саналы азаматтың өзара пікірлескен, еменжарқын әңгімесі емес. Бұл – советтік һәм назарбаевтық кезеңнен қалған, журналистиканы жағымпаз қолбала, шауыпкел құрал деңгейіне түсірген шенеуніктік штамповка. Пәленбай адам түзеп-күзеген, ананы да, мынаны қамтуға тырысқан, аяғында жаны жоқ мәтіндер жиынтығы туған. Тоқаев айналасындағыларға: “осыншалық жасанды кейіппен халық алдында көрінуім ұят болады, қойыңдар, айналайындар, қателессем де өз болмысыммен шығам” деуге түсінігі жетпегені өкінішті.

Былтыр “Егеменде” “сұхбаттасқан” Дихан Қамзабек те, биыл “Ана тілінде” “әңгімелескен” Ерлан Жүніс те, кешіріңіздер, ешқандай да интервьюер емес. Иә, біреуі терең ғалым, екіншісі тамаша ақын, бірақ, өмірінде бір рет те журналистика деген күрделі мамандықта, сұхбат деген тірі жанрда оза шауып көріне алмаған жандар. Бұлардың осалдығы, осы “рөлге” таңдалған сәтте: “тоқтаңдар-еу, мен бұған лайық келмеймін, басқаға қолқа салыңдар, шын өнеріммен – ақындығыммен /ғалымдығыммен/ қалайыншы” деп табандап тұра алмауында.

Президент сөз соңында “сұхбат” үшін баспасөзді таңдауын түсіндіруге тырысыпты. Бірақ онысы да ақталу екені байқалып қалған. Себебі, әлемде бірде бір мемлекет басшысы ана тілінде, мемлекет тілінде халқымен бейнесін ашып кездесіп, видеокоммуникация жасаудан осыншалықты қорықпайды. Елдің шын лидері көпшілік алдына бұқпантайламай, әр сұраққа тиянақты жауаппен, табиғат берген қарым-қабілет, бет-бейнесімен шығады. Сөйтіп сенім үшін күреседі, жұртты ертуге қақысы барын дәлелдейді.

Енді не істемек керек?

Алдымен, мұндай жасанды ойынды тоқтату керек. Өзі де, айналасы да. Тоқаевтың қазақ тілін емін-еркін білмейтінін, кейбір сөз қолданысы мен жұрнақ-жалғауда қателесуі мүмкін екенін мойындағаны жөн. Және сол қалпында, ана тілін өте қарапайым қолданыспен сөйлей алатын қалпында ел алдына бейнесұхбатқа /суфлерсыз/, пресс-конференцияға шыққаны дұрыс. Әлі де кеш емес. Оның қазақша көсілтіп, еркін сөйлей алмайтынын көпшілік жақсы біледі. Кешіруі де мүмкін. Ал жасандылықты, құрастырылған, кейіннен кіріктірілген спичрайтерлердің сұп-сұр редакцияланған мәтінін сұхбат деп ұсыну – халықты адастыру ғана.

Қасым Аманжол