Сергей Медведев: Кремль Қазақстан мен Беларусьті басқа геосаяси ойыншылардың құшағына итеріп отыр
kerey.kz
. ҚазТАГ – Сергей Зелепухин. Ресейдің сыртқы саясаты Еуразиялық экономикалық одақ аясында интеграциялық үдерістерді тереңдету болашағына балта шауып отыр, деп санайды РФ жоғары экономика мектебінің профессоры Сергей Медведев. Оның пікірінше, Кремльдің сыртқы саяси әрекеті ЕАЭО аясындағы саяси интеграцияны ғана емес, валюталық одақ құруды да мүмкін емес қылып отыр. Бұл ретте Қазақстан бұл жағдайдан тек көпполярлы саясат жасау арқылы ғана шыға алады. ҚазТАГ-ге берген сұхбатында ресейлік сарапшы еуразиялық интеграция болашағына баға береді.
- Сергей Александрұлы, 1 қаңтардан бастап Еуразиялық экономикалық одақ іске кірісті. Сол қазіргі жағдайдағы форматта әрекет етіп жатқан еуразиялық интеграцияның болашағы қандай деп ойлайсыз? Ол үшін қандай позитивті және негативті форматтар бар? – Болашағының жақсы жақтары өте аз. Тіпті оларды жоқ деп айтсақ та болады. Десек те позитивті факторлар бар – бұл мәдени ортақтық және тармақты экономикалық байланыс. Бұл ретте Ресей мен Қазақстанның геосаяси орналасуының өзі диалогтың қандай да бір нормаларын іздеуге мәжбүр етеді. Яғни ортақ факторлар турасында. Алайда еуразиялық интеграцияны тереңдету үшін, әсіресе Украинаға қарсы ресейлік агрессиядан, Қырымның басқындығынан кейін қандай да бір саяси алғышарттарды көріп отырған жоқпын.
- Сіз Кремль өз саясатымен Украинадағы еуразиялық интеграция идеясының өзінің беделін түсірді деп ойлайсыз ба? – Одан зорын айтайын. Негізі Кремль өз әрекетімен бүкіл посткеңестік кезеңде және әсіресе соңғы жылдары белсенді айналысқан барлық интеграциялық жобаларды бұзды. Яғни Украина ісіне Ресейдің араласуынан кейін Ресейдің посткеңестік кеңістіктегі тұрақтылық кепілінен оның қаупіне айналғаны бірден белгілі болды. Және бұл жағдайда еуразиялық интеграцияның тереңдеуі мен кеңейтілуі туралы айту қиын. Әрине, экономикалық байланыстар қалады: өзара сауда, мұнай-газ ынтымақтастығы, газ құбыры жүйесі бойынша өзара қарым- қатынас. Дегенмен қазіргідей жағдайда өміршең және табысты Кеден одағы, экономикалық және валюталық одақ туралы айту, оның үстіне қандай да бір әскери-саяси бірлестіктер туралы айту мүмкін емес.
- Сонда сіз украиналық жағдайлардан соң, және ондағы Ресейдің рөлінен кейін валюталық одақ құру болашағына, тіпті бұл туралы ресейлік президент Владимир Путин жақында сөз қозғағанда да крест қоюға болады деп ойлайсыз ба?
- ЕАЭО аясында валюталық одақты қазіргідей форматта құру шындыққа жанаспайды. Қазір қалыптасып отырған геосаяси жағдай тұрғысында. Тағы қайталап айтайын, еуразиялық интеграция аясында қазір жүзеге асыруға болатын нәрсе ол тек қана экономикалық ынтымақтастықты жалғастыру. Және мен Нұрсұлтан Назарбаев пен Александр Лукашенконы қоса алғанда Ресейдің болашақтағы сыртқы саяси ұстанымын болжап біле алмай отырған қазіргі таңда ЕАЭО аясында интеграцияны тереңдетуге қадам жасайтын, дұрыс ойлайтын бірде-бір еуразиялық саясаткерді көріп отырған жоқпын.
- Бұл ретте сіз Қазақстан мен Белоруссия үшін қандай болашақ көріп отырсыз? – Мен Қытайдың Қазақстанға ықпалының арту мүмкіндігін, Ресей ұстанымының нығаюынан гөрі, Белоруссияның Еуропалық одаққа тіпті НАТО-ға жақындауы мүмкін деп ойлаймын. Басқаша айтсақ, Ресей өзінің сыртқы саясатымен посткеңестік кеңістіктегі өз одақтастарын жақындатқаннан гөрі, оларды өзінен алыстатып, басқа геосаяси ойыншылардың құшағына итеріп жатыр. – Яғни сіз, Кремльдің қазіргі сыртқы саясаты Ресейдің оқшаулануына алып келеді деп ойлайсыз ба?
- Иә, нақ солай болады. Және бұл соңғы бірнеше жыл бойы жалғасып келеді. Әрине, ресейлік басшылық серпін бойынша ортақ валюта, еуразиялық одақ, интеграцияны тереңдету т.б. жөнінде айтуды жалғастыруда. Алайда ағымдағы геосаяси жағдайда бұл әдеттегі әрекетті еске салады. Мәселе Кремльдің қазіргі саясатын ешкімнің болжап білмейтінінде. Путин ары қарай не қабылдауы мүмкін екенін, 2016 жылғы парламент сайлауында не болатынын, 2018 жылы ол президент болғанда не болатынын, «қырымдық көпшіліктің» путиндік консенсусын қолдау үшін не қажет екенін ешкім блімейді. – Владимир Путиннің 2018 жылы да президенті атанатынынан бөлек, ресейлік саясатта бәрі соншалық болжамға келмей ме?
- Тек бұл ғана емес. Қазіргі жағдайда Ресейдің ішкі саясаты құрылатын жалғыз тұғырнама ол – соғыс. Украинамен соғыс және Батыспен соғыс. Бірақ соғыс позициясында Қазақстанмен, Беларусьпен және басқа да посткеңестік елдермен өзара қарым-қатынас құруға болмайды. – Ендеше бұл жағдайда Қазақстан үшін Сіз қандай басты қауіп- қатерлерді көріп отырсыз?
- Бірінші үлкен қауіп ол – Ресей. Екінші қауіп және сонымен қатар, сірә, мүмкіндік бұл – ресейлік сыртқы саясатқа деген реакция есебінде күшейген Қытай белсенділігі және оның өңір елдеріне одан бетер сұғына түсуі. Үшінші қауіп бұл – геосаяси ахуалдың өзгеруімен байланысты Батыстың посткеңестік мемлекеттерге деген анық өсіп отырған белсенділігі. Әлбетте, Қазақстан үшін Шығыста да, Батыста да етек жайып келе жатқан ислам фундаментализмінің белсенділігі қауіп болып қала береді. Аталған жағдайда Қазақстан – әлдебір қауіпсіздік мекені секілді, онда сан алуан діндерге бейбіт түрде құрмет көрсетіледі және ислам экстремизмі мен терроризмінің айқын көрінуі жоқ. Осы орайда Қазақстан позициялары бұл қауіптерге көбірек шалдыққан. Осыған әлемдік экономикалық конъюнктураның нашарлауы салдарынан пайда болған барлық қауіп-қатерлерді қосуға болады. Бұл тек Украинадағы оқиғалармен ғана емес, сонымен бірге мұнай ағындарының өзгеруімен және мұнай бағасының дереу құлдырауымен байланысты. – Ал осы қауіп-қатерлердің жүзеге асырылуын болдырмау үшін, Сіздің пікіріңізше, Қазақстанға не қабылдау қажет?
- Бұл ақылды көпвекторлы және көпполярлы саясат жүргізуде жатыр деп ойлаймын. Ресеймен, Батыспен және Қытаймен бір мезгілде қарым-қатынас құрып, осы үш бұрыш аясында, бір кәрзеңкеге барлық жұмыртқаны салмай-ақ және, әрине, Ресеймен ешқандай әскери-саяси одаққа кірмей-ақ, теңбе-тең байланыс құрастыруда.
- Бірақ Ұжымдық қауіпсіздік туралы Шарт Ұйымы бар емес пе? – Иә, ол бар. Бірақ мәселенің бәрі оның тиімділігінде, ҰҚШҰ құрылымдары ықтимал дағдарыс жағдайында қаншалықты қолданылатын болады, өзге елдердің ішкі істеріне араласу үшін Қазақстан немесе Ресей олардың қолданылуын қалай ма екен, сонда. – Және соңғы сұрақ. Ресей үшін Сіз қандай перспективаларды көріп отырсыз және өзгерген геосаяси жағдайда Қазақстанға не істеу қажет?
- Ресейдегі қазіргі кезең мәңгілік емес және ішкі саяси ахуал ерте ме кеш пе өзгереді. Тіпті жылдам өзгерістер де жоққа шығарылмайды, Ресей тарихында бұған дейін бірнеше рет орын алғандай. Осы жағдайда Қазақстанға барлық қауіп-қатерді жай ғана хеджерлеу керек. Әрине, Ресеймен қарым-қатынасты бұзбаған жөн, бірақ ағымдағы кезеңде оларды қазіргі кезгідей етіп қатырып қойған саналырақ болар ма еді. Сонымен қатар Батыс пен Шығыста ашылып отырған мүмкіндіктерді пайдалануға ұмтылу керек: еуропалық және атлантикалық құрылымдармен өзара іс-әрекеттесіп, Қытаймен және Түркиямен қарым-қатынасты дамытқан және еуразиялық кеңістікте саяси желдің қашан өзгеретінін күткен жөн.
kaztag.info
Пікір қалдыру