Sergey Medvedev: Kreml' Qazaqstan men Belarus'ti basqa geosayasi oyınşılardıñ qwşağına iterip otır
kerey.kz
. QazTAG – Sergey Zelepuhin. Reseydiñ sırtqı sayasatı Euraziyalıq ekonomikalıq odaq ayasında integraciyalıq üderisterdi tereñdetu bolaşağına balta şauıp otır, dep sanaydı RF joğarı ekonomika mektebiniñ professorı Sergey Medvedev. Onıñ pikirinşe, Kreml'diñ sırtqı sayasi äreketi EAEO ayasındağı sayasi integraciyanı ğana emes, valyutalıq odaq qwrudı da mümkin emes qılıp otır. Bwl rette Qazaqstan bwl jağdaydan tek köppolyarlı sayasat jasau arqılı ğana şığa aladı. QazTAG-ge bergen swhbatında reseylik sarapşı euraziyalıq integraciya bolaşağına bağa beredi.
- Sergey Aleksandrwlı, 1 qañtardan bastap Euraziyalıq ekonomikalıq odaq iske kiristi. Sol qazirgi jağdaydağı formatta äreket etip jatqan euraziyalıq integraciyanıñ bolaşağı qanday dep oylaysız? Ol üşin qanday pozitivti jäne negativti formattar bar? – Bolaşağınıñ jaqsı jaqtarı öte az. Tipti olardı joq dep aytsaq ta boladı. Desek te pozitivti faktorlar bar – bwl mädeni ortaqtıq jäne tarmaqtı ekonomikalıq baylanıs. Bwl rette Resey men Qazaqstannıñ geosayasi ornalasuınıñ özi dialogtıñ qanday da bir normaların izdeuge mäjbür etedi. YAğni ortaq faktorlar turasında. Alayda euraziyalıq integraciyanı tereñdetu üşin, äsirese Ukrainağa qarsı reseylik agressiyadan, Qırımnıñ basqındığınan keyin qanday da bir sayasi alğışarttardı körip otırğan joqpın.
- Siz Kreml' öz sayasatımen Ukrainadağı euraziyalıq integraciya ideyasınıñ öziniñ bedelin tüsirdi dep oylaysız ba? – Odan zorın aytayın. Negizi Kreml' öz äreketimen bükil postkeñestik kezeñde jäne äsirese soñğı jıldarı belsendi aynalısqan barlıq integraciyalıq jobalardı bwzdı. YAğni Ukraina isine Reseydiñ aralasuınan keyin Reseydiñ postkeñestik keñistiktegi twraqtılıq kepilinen onıñ qaupine aynalğanı birden belgili boldı. Jäne bwl jağdayda euraziyalıq integraciyanıñ tereñdeui men keñeytilui turalı aytu qiın. Ärine, ekonomikalıq baylanıstar qaladı: özara sauda, mwnay-gaz ıntımaqtastığı, gaz qwbırı jüyesi boyınşa özara qarım- qatınas. Degenmen qazirgidey jağdayda ömirşeñ jäne tabıstı Keden odağı, ekonomikalıq jäne valyutalıq odaq turalı aytu, onıñ üstine qanday da bir äskeri-sayasi birlestikter turalı aytu mümkin emes.
- Sonda siz ukrainalıq jağdaylardan soñ, jäne ondağı Reseydiñ rölinen keyin valyutalıq odaq qwru bolaşağına, tipti bwl turalı reseylik prezident Vladimir Putin jaqında söz qozğağanda da krest qoyuğa boladı dep oylaysız ba?
- EAEO ayasında valyutalıq odaqtı qazirgidey formatta qwru şındıqqa janaspaydı. Qazir qalıptasıp otırğan geosayasi jağday twrğısında. Tağı qaytalap aytayın, euraziyalıq integraciya ayasında qazir jüzege asıruğa bolatın närse ol tek qana ekonomikalıq ıntımaqtastıqtı jalğastıru. Jäne men Nwrswltan Nazarbaev pen Aleksandr Lukaşenkonı qosa alğanda Reseydiñ bolaşaqtağı sırtqı sayasi wstanımın boljap bile almay otırğan qazirgi tañda EAEO ayasında integraciyanı tereñdetuge qadam jasaytın, dwrıs oylaytın birde-bir euraziyalıq sayasatkerdi körip otırğan joqpın.
- Bwl rette siz Qazaqstan men Belorussiya üşin qanday bolaşaq körip otırsız? – Men Qıtaydıñ Qazaqstanğa ıqpalınıñ artu mümkindigin, Resey wstanımınıñ nığayuınan göri, Belorussiyanıñ Europalıq odaqqa tipti NATO-ğa jaqındauı mümkin dep oylaymın. Basqaşa aytsaq, Resey öziniñ sırtqı sayasatımen postkeñestik keñistiktegi öz odaqtastarın jaqındatqannan göri, olardı özinen alıstatıp, basqa geosayasi oyınşılardıñ qwşağına iterip jatır. – YAğni siz, Kreml'diñ qazirgi sırtqı sayasatı Reseydiñ oqşaulanuına alıp keledi dep oylaysız ba?
- Iä, naq solay boladı. Jäne bwl soñğı birneşe jıl boyı jalğasıp keledi. Ärine, reseylik basşılıq serpin boyınşa ortaq valyuta, euraziyalıq odaq, integraciyanı tereñdetu t.b. jöninde aytudı jalğastıruda. Alayda ağımdağı geosayasi jağdayda bwl ädettegi äreketti eske saladı. Mäsele Kreml'diñ qazirgi sayasatın eşkimniñ boljap bilmeytininde. Putin arı qaray ne qabıldauı mümkin ekenin, 2016 jılğı parlament saylauında ne bolatının, 2018 jılı ol prezident bolğanda ne bolatının, «qırımdıq köpşiliktiñ» putindik konsensusın qoldau üşin ne qajet ekenin eşkim blimeydi. – Vladimir Putinniñ 2018 jılı da prezidenti atanatınınan bölek, reseylik sayasatta bäri sonşalıq boljamğa kelmey me?
- Tek bwl ğana emes. Qazirgi jağdayda Reseydiñ işki sayasatı qwrılatın jalğız twğırnama ol – soğıs. Ukrainamen soğıs jäne Batıspen soğıs. Biraq soğıs poziciyasında Qazaqstanmen, Belarus'pen jäne basqa da postkeñestik eldermen özara qarım-qatınas qwruğa bolmaydı. – Endeşe bwl jağdayda Qazaqstan üşin Siz qanday bastı qauip- qaterlerdi körip otırsız?
- Birinşi ülken qauip ol – Resey. Ekinşi qauip jäne sonımen qatar, sirä, mümkindik bwl – reseylik sırtqı sayasatqa degen reakciya esebinde küşeygen Qıtay belsendiligi jäne onıñ öñir elderine odan beter swğına tüsui. Üşinşi qauip bwl – geosayasi ahualdıñ özgeruimen baylanıstı Batıstıñ postkeñestik memleketterge degen anıq ösip otırğan belsendiligi. Älbette, Qazaqstan üşin Şığısta da, Batısta da etek jayıp kele jatqan islam fundamentalizminiñ belsendiligi qauip bolıp qala beredi. Atalğan jağdayda Qazaqstan – äldebir qauipsizdik mekeni sekildi, onda san aluan dinderge beybit türde qwrmet körsetiledi jäne islam ekstremizmi men terrorizminiñ ayqın körinui joq. Osı orayda Qazaqstan poziciyaları bwl qauipterge köbirek şaldıqqan. Osığan älemdik ekonomikalıq kon'yunkturanıñ naşarlauı saldarınan payda bolğan barlıq qauip-qaterlerdi qosuğa boladı. Bwl tek Ukrainadağı oqiğalarmen ğana emes, sonımen birge mwnay ağındarınıñ özgeruimen jäne mwnay bağasınıñ dereu qwldırauımen baylanıstı. – Al osı qauip-qaterlerdiñ jüzege asırıluın boldırmau üşin, Sizdiñ pikiriñizşe, Qazaqstanğa ne qabıldau qajet?
- Bwl aqıldı köpvektorlı jäne köppolyarlı sayasat jürgizude jatır dep oylaymın. Reseymen, Batıspen jäne Qıtaymen bir mezgilde qarım-qatınas qwrıp, osı üş bwrış ayasında, bir kärzeñkege barlıq jwmırtqanı salmay-aq jäne, ärine, Reseymen eşqanday äskeri-sayasi odaqqa kirmey-aq, teñbe-teñ baylanıs qwrastıruda.
- Biraq Wjımdıq qauipsizdik turalı Şart Wyımı bar emes pe? – Iä, ol bar. Biraq mäseleniñ bäri onıñ tiimdiliginde, WQŞW qwrılımdarı ıqtimal dağdarıs jağdayında qanşalıqtı qoldanılatın boladı, özge elderdiñ işki isterine aralasu üşin Qazaqstan nemese Resey olardıñ qoldanıluın qalay ma eken, sonda. – Jäne soñğı swraq. Resey üşin Siz qanday perspektivalardı körip otırsız jäne özgergen geosayasi jağdayda Qazaqstanğa ne isteu qajet?
- Reseydegi qazirgi kezeñ mäñgilik emes jäne işki sayasi ahual erte me keş pe özgeredi. Tipti jıldam özgerister de joqqa şığarılmaydı, Resey tarihında bwğan deyin birneşe ret orın alğanday. Osı jağdayda Qazaqstanğa barlıq qauip-qaterdi jay ğana hedjerleu kerek. Ärine, Reseymen qarım-qatınastı bwzbağan jön, biraq ağımdağı kezeñde olardı qazirgi kezgidey etip qatırıp qoyğan sanalıraq bolar ma edi. Sonımen qatar Batıs pen Şığısta aşılıp otırğan mümkindikterdi paydalanuğa wmtılu kerek: europalıq jäne atlantikalıq qwrılımdarmen özara is-ärekettesip, Qıtaymen jäne Türkiyamen qarım-qatınastı damıtqan jäne euraziyalıq keñistikte sayasi jeldiñ qaşan özgeretinin kütken jön.
kaztag.info
Pikir qaldıru