Сарсүмбе, Қаракөпір | Kerey.kz/Керей.кз

Tarih Twlğalar Ädebi älem

Sarsümbe, Qaraköpir

kerey.kz

| Feb 4, 2017

Ğalım Jaylıbay

aqın, Qazaqstan Jazuşılar odağı basqarması törağasınıñ birinşi orınbasarı,

Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ laureatı.

Sarsümbe, Qaraköpir Osı köpirdiñ oñ bosağasına jauızdar

Zuqa batırdıñ basın birneşe kün ilip qoyğan desedi.

Qara kopir(Altayqalasi)

Bozdaydı botası ölgen ğasır – ingen,

Sen meniñ alşı tüsken asığım ba eñ!

Swltanım wltan bolğan sonau jılı,

Zuqanıñ bwl köpirge basın ilgen.

Bas mwnda…

qayda qalğan jansız dene?!

aynalsa opat dey ber nar süldege.

Qartaydım qara köpir sağan jetip

Altaydıñ alqasınday Sarsümbede.

Sarısümbe,

Sen ne deysiñ, Qıran özen?

Saualğa jauap tappay jıladı özen.

Jasında jazmışımnıñ tamşısı bar

– basıñda twrsa qanday mına kezeñ.

Sarğayğan sağım künge sanam ökil,

Qayısıp qayğı oylamas qala nöpir.

Ğalamnıñ ğazauatın senen kördim,

Babamnıñ bası ilingen, Qaraköpir!

Jartası,

jağalauı jasıl orman,

Är tası ör Altaydıñ asıl arman.

Aqınnıñ osı ölkede şerli jırı–

Batırdıñ bwl mañayda bası qalğan.

Jalğanğa künde eleñder şerli köşim,

alğanda dürbeleñder eldiñ esin.

Sor,

qayğı batırıñnıñ basın alsa–

Ol jaylı Qaraköpir,

Sen bilesiñ…

Qolımda qara kitäp,

qapqara kün,

Uaqıttıñ şerşemenin aqtaramın.

Qırannıñ üstindegi – Qaraköpir

Arasın bölip jatqan aqqaranıñ.

Ayt endi,

mağan bügin,

qozğa,

sırdı!

Bilemin Ruhım ölmey tozbasımdı.

Zuqanıñ bası ilingen,

Qaraköpir

– Men senen izdep keldim

öz basımdı…

Ör Altaydıñ bwlttarı Jarıq barda

janıñda laulasa ümit,

Has batırday attanğan jauğa asığıp.

Anam tütken tübittey ülpildeydi,

Ör Altaydıñ bwlttarı tauğa asılıp.

Sırbaz keypi wqtırıp sırtqa derek,

Jaratılğan pendedey jwrttan erek.

aspandağı aqqudıñ wlpasınday,

Ör Altayda bauırım,

bwlt ta bölek.

Änge basıp twrğanday bala ğaşıq,

köktiñ bügin qalqatay,

janarı aşıq:

«…Auılıñ köşip baradı taudan asıp,

Taudan asqan bwlttarmen aralasıp…».

Bwl ölkeniñ minezi tauday bwla,

aspanında aq nwrlar aunaydı ma?

dürkiretip,

qanatın silkip ötip

– Bügin jañbır jaua ma, jaumaydı ma?…

taudan sağım joğalar jıraqqa asıp,

tirlik keşsek qaytedi mwrattasıp.

…Ör Altaydıñ jwrtına jwrtım ğaşıq,

Ör Altaydıñ bwltına bwlaq ğaşıq.

Eldi körip tikteyin eñsemdi endi,

Köz suarıp keteyin ölsem de endi…

Ör Altaydıñ bwlttarıay,

öre köşken,

Endi qaşan köremin men senderdi!..

Zer izdeseñ bolarsıñ zerdeñe abay,

Men kelgeli soñımnan ergen Aray.

…Bura bwlttı bwydalap tañ bozında,

tartıp ketkim kelip twr Elge qaray.

Qazaq ädebieti

Tags Zuqa batır Sarsümbe Qaraköpir Ör Altay

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda
“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge