Сарсүмбе, Қаракөпір | Kerey.kz/Керей.кз

Tarih Twlğalar Ädebi älem

Sarsümbe, Qaraköpir

kerey.kz

| Feb 4, 2017

Ğalım Jaylıbay

aqın, Qazaqstan Jazuşılar odağı basqarması törağasınıñ birinşi orınbasarı,

Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ laureatı.

Sarsümbe, Qaraköpir Osı köpirdiñ oñ bosağasına jauızdar

Zuqa batırdıñ basın birneşe kün ilip qoyğan desedi.

Qara kopir(Altayqalasi)

Bozdaydı botası ölgen ğasır – ingen,

Sen meniñ alşı tüsken asığım ba eñ!

Swltanım wltan bolğan sonau jılı,

Zuqanıñ bwl köpirge basın ilgen.

Bas mwnda…

qayda qalğan jansız dene?!

aynalsa opat dey ber nar süldege.

Qartaydım qara köpir sağan jetip

Altaydıñ alqasınday Sarsümbede.

Sarısümbe,

Sen ne deysiñ, Qıran özen?

Saualğa jauap tappay jıladı özen.

Jasında jazmışımnıñ tamşısı bar

– basıñda twrsa qanday mına kezeñ.

Sarğayğan sağım künge sanam ökil,

Qayısıp qayğı oylamas qala nöpir.

Ğalamnıñ ğazauatın senen kördim,

Babamnıñ bası ilingen, Qaraköpir!

Jartası,

jağalauı jasıl orman,

Är tası ör Altaydıñ asıl arman.

Aqınnıñ osı ölkede şerli jırı–

Batırdıñ bwl mañayda bası qalğan.

Jalğanğa künde eleñder şerli köşim,

alğanda dürbeleñder eldiñ esin.

Sor,

qayğı batırıñnıñ basın alsa–

Ol jaylı Qaraköpir,

Sen bilesiñ…

Qolımda qara kitäp,

qapqara kün,

Uaqıttıñ şerşemenin aqtaramın.

Qırannıñ üstindegi – Qaraköpir

Arasın bölip jatqan aqqaranıñ.

Ayt endi,

mağan bügin,

qozğa,

sırdı!

Bilemin Ruhım ölmey tozbasımdı.

Zuqanıñ bası ilingen,

Qaraköpir

– Men senen izdep keldim

öz basımdı…

Ör Altaydıñ bwlttarı Jarıq barda

janıñda laulasa ümit,

Has batırday attanğan jauğa asığıp.

Anam tütken tübittey ülpildeydi,

Ör Altaydıñ bwlttarı tauğa asılıp.

Sırbaz keypi wqtırıp sırtqa derek,

Jaratılğan pendedey jwrttan erek.

aspandağı aqqudıñ wlpasınday,

Ör Altayda bauırım,

bwlt ta bölek.

Änge basıp twrğanday bala ğaşıq,

köktiñ bügin qalqatay,

janarı aşıq:

«…Auılıñ köşip baradı taudan asıp,

Taudan asqan bwlttarmen aralasıp…».

Bwl ölkeniñ minezi tauday bwla,

aspanında aq nwrlar aunaydı ma?

dürkiretip,

qanatın silkip ötip

– Bügin jañbır jaua ma, jaumaydı ma?…

taudan sağım joğalar jıraqqa asıp,

tirlik keşsek qaytedi mwrattasıp.

…Ör Altaydıñ jwrtına jwrtım ğaşıq,

Ör Altaydıñ bwltına bwlaq ğaşıq.

Eldi körip tikteyin eñsemdi endi,

Köz suarıp keteyin ölsem de endi…

Ör Altaydıñ bwlttarıay,

öre köşken,

Endi qaşan köremin men senderdi!..

Zer izdeseñ bolarsıñ zerdeñe abay,

Men kelgeli soñımnan ergen Aray.

…Bura bwlttı bwydalap tañ bozında,

tartıp ketkim kelip twr Elge qaray.

Qazaq ädebieti

Tags Zuqa batır Sarsümbe Qaraköpir Ör Altay

“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge
Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs!

kerey.kz

Eldes Orda Suret: Avtordıñ jeke arhivinen alındı. Qazaq qoğamında jaña intellektualdıq kezeñ tuıp keledi. Birinşi, qazirgi qazaq qoğamında senim mäselesine qatıstı pikirtalastardıñ küşeyui kezdeysoq qwbılıs emes. Bwl degeniñiz äleumettik jelilerdiñ, aşıq aqparattıq keñistiktiñ jäne jahandıq intellektualdıq ağımdardıñ ıqpalımen qalıptasqan jaña qoğamdıq oylau formasınıñ körinisi. Ateistik közqarastardıñ aşıq aytıluı, täñirşildik ideyalardıñ qayta jañğıruı jäne dästürli dini orta arasındağı pikir qaqtığısı ziyalı ortada alañdauşılıq tudırğanımen, şın mäninde bwl qwbılıs qoğamnıñ ruhani älsireuin emes, sanalı izdeniske bet bwrğanın körsetedi. Ekinşi, wzaq uaqıt boyı qazaq qoğamındağı dini diskurs negizinen MONOLOGTIQsipatta boldı. Uağız aytıldı, al tıñdauşı tarap onı talqılausız qabıldauğa tiis edi. Swraq qoyu kümänmen, kümän älsiz imanmen teñestirildi. Mwnday ortada senim däleldeudi emes, qaytalaudı talap etti. Ğılımi
Oljas Süleymenov. Men bilem!..

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında
Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

kerey.kz

Qazir äleumettik jelide keybir qazaq ziyalılarınıñ qazaq tilin sınağan pikiri tarap jür. Esime bir kezderi Qıtay intelligenciyasınıñ qıtay ieroglifin sınağanı tüsip ketti. 20- ğasırdıñ alğaşqı şireginde qıtaydıñ dästürli ieroglifterin sınamağan ziyalı kemde kem. *** *** *** “Ieroglifterde zamanaui ideyalar men teoriyalardı jetkizetin sözdik qor joq, äri olar ziyandı oylardıñ wyasına aynaladı. Olardı joyuda wyat joq” dep jazdı 1918 jılı Qıtay Kommunistik partiyasınıñ negizin qalauşılardıñ biri äri Jaña mädeniet qozğalısınıñ jetekşi qayratkeri Çen' Dusyu (陈独秀). Qıtay ieroglifin qattı sınauşılardıñ qatarında tağı da Qıtay kommunistik qozğalıstıñ jetekşileriniñ biri Cyuy Cyubay (瞿秋白) de bolğan. Ol tipti 1931 jılı “Qıtay ieroglifteri şın mäninde älemdegi eñ las, eñ jekswrın äri eñ jirenişti närse. Tipti ortağasırlıq
Eldes Orda, tarihşı: «Türkistan» atauın qoldanu – aymaqtağı jwmsaq küş poziciyasın nığaytu täsili

kerey.kz

Foto aşıq derekközderden alında Ötken aptada Türkiyanıñ wlttıq bilim ministrligi mektep bağdarlamasına «Türkistan» degen termindi engizgen edi. Şetel basılımdarınıñ jazuınşa, bwl atau endi «Ortalıq Aziya» wğımınıñ ornına qoldanılmaq. Bilim ministri YUsuf Tekin jaña atau türki äleminiñ birligin qamtamasız etuge bağıttalğanın aytadı. Onıñ sözinşe, ükimet oqu bağdarlamasınan imperiyalıq mağınası bar geografiyalıq ataulardı alıp tastamaqşı. Eñ qızığı, «Türkistan» aumağına Qazaqstannan bölek, Qırğızstan, Özbekstan, Türkimenstan men Täjikstan jatadı eken. Sonday-aq keybir basılımdar bwl terminniñ Qıtaydıñ batısında ornalasqan Şıñjan ölkesine qatısı barın da atap ötti. Keybir ğalımdar «Ortalıq Aziya» termini kolonializmnen qalğanın jii atap jür. HH ğasırdağı älemdik akademiyalıq ğılımdı sol kezdegi iri imperiyalar qalıptastırğandıqtan, büginde mwnday terminder men ataular halıq sanasına äbden siñip