Negizi älimsaqtan beri adam balası mına düniege kelgeli öz tirşiligin, twrmısın ğılımsız elestetu mümkin emes. Ğılım bilik degen söz. Sol biliktiñ bası “qwttı bilik” ol ärine din boldı. Sebebi din Jaratuşımen tikeley baylanıstı adamnıñ eñ negizgi panası bolatın. 

Ötken ğasırda adamzat tarihına ülken reviziya jasaldı. Adamdı sol “qwtınan” ayırudı bastı maqsat etken pozitivizm teoriyaları şığıp, adamzat tarihında eñ birinşi ret keñestik ideologiya retinde praktikalıq twrğıdan qoldanıldı. Keñestik jüye onı ğılımi ateiz ilimi retinde ömiriniñ soñına deyin däriptedi.

Pozitivizm ruhani älemdi, ruhtı, kielini, qwttı, aqıretti, tağdırdı, Allanı moyındamadı. Onıñ negizgi aspektisi materialdı älem, tän, aqıl, eñbek, evolyuciya, täjiribe,sosın tabiği damu dialektikası boldı. Qolmen wstap, közben körmeytin, aqılğa sıymaytın, täjiribege aynalmaytın, gipotezağa bağınbaytın närselerdiñ barlığı adamdı qwl qılatın özine özi jat qılatın tanımdar retinde joqqa şığardı. Mına älemdi bileytin tek adam ğana bolu kerek dep gumanizm siyaqtı qosalqı ideologiyalardı, darvinizm siyaqtı qoldan jasalğan mehanizmderdi alğan tartıp, ğılımi tanımdı eñ basım qwral dep däriptedi. Sonımen osı teoriyağa say Batısta Gegel şığıp “filosofiya öldi” dep mälimdedi. Onıñ ornına ğılım saltanatı taq qwradı dep jar saldı. Bwl jerde adamzat tarihında ğılım onsızda saltanat qwrıp kelgendigin jasırıp baqtı. Adamdı qorşağan tanımdardıñ özin reviziyalap, orındarın auıstırıp, birinşilik, ekinşilik degen siyaqtı basımdılıqtar mne ierarhiyalar oylap taptı. Bwğan grek filosofiyasınadağı “sana men bolmıs” qatınasınıñ ierarhiyalıq baylanıstarı negiz boldı.

Osı teoriya negizinde keñestik rejim jaña ideologiyalıq ğılımi ateizm ilimin oylap şığardı. Jalpı ol kezde bäri tek ğılımi bolu kerek bolatın. Filosofiyanıñ özin ğılımi filosofiya dep anıqtadı. Filosofiyada da ob'ekt pen sub'ekt qana bar “tret'ego ne dano” dep topşıladı. Al oğan deyin adamzat Alla, Adam, Älem arasındağı qatınastar boyınşa oy tolğaytın. Adam men älem arasındağı qatınastar ğana adamdı racionalılıqqa, şınayı aqiqatqa jetkizedi dep bildi. Al ortasına Alla aralassa, onda tanım da ob'ektivti bolmay qaladı, ol jalpığa birdey sezilmegen soñ, tanılmağan soñ onıñ ğılımilığı da joq. Sol sebepti üşinşisi Alla artıq dep taptı.

Endi osı teoriyalardı praktikada qoldanu qaldı. Oğan da Batıstıñ äsirese Franciyadağı revolyuciyalıq qwbılıstar men laicizm teoriyaları negiz boldı.

Birinşi tezis retinde Adam men Alla arasın ajıratudı qolğa aldı. Ekinşi memlekettik jüyeni dinnen ajıratu Batıstıq tilimen aytqanda laicizm-sekulyarizm wstanımdarın qwqıqtıq twrğıdan ğana emes, bolmıstıq, äleumettik, psihologiyalıq, aksiologiyalıq jäne moral'dıq twrğıdan ajıratıp körsetti. Bwl jerde ülken iri mektepter jwmıs istedi. Bolmıs kiesiz, äleumet te qwndılıqsız, pishologiya da ruhsız, moral' da ojdansız qabıldaudı bastı princip dep körsetti. Sebebi ideyası Allanı joqqa şığaru, ateizmdi wlıqtau bolatın.

Sodan memleket dinnen ajıratıldı, mädeniet te dinnen ajıtaldı, jalpı qoğam dinsiz, eñ soñınan adam da dinsiz, Allasız erkindikke jetui tiis bolatın.

Endi bügin biz demokrtiyalıq, äleumettik, qwqıqtıq jäne zayırlı memleketpiz. Zayırlılıq sekuliyarizm emes. Ol tek qana qwqıqtıq wstanım. Onıñ mäni memlekettiñ sayasi qwqıqtıq şeşimderi dini negizde qaralmaydı. Dni men memleket osı negizde özara bölek boladı. Al qazirgi twjırımdar dindi tek memleketten ğana emes, mädenietten de, bolmıstan da, ekonomikadan da, äleumetten de, otbasınan da, önerden de, medicidan da, ajıratıp, “zayırlı qoğam” lozungısın tıqpalap jatır. Maqsat islamofobiyanı seyiltu. Elbası “terrorizmmen küresemiz dep, islammen küresip ketpeñder” degen eskertui jolda qaldı. Al zayırlılıq wstanımı demokrtaiyalıq egmen elde tek memleket üşin tanılğan qwqıqtıq wstanım. Teoriyası da aqiqatı da osılay. Islam tabiğatınan zayırlı din. Ol din men dünie, Alla men älem, adam men aqıretti öz aldına jüyelep tanıtatın, qabıldaytın din.

Sondıqtan zayırlılıq ol memleketke ğana qatıstı wstanım, Ol qoğamğa qatıstı emes. Olay bolsa keşegi keñestik ateizm wstanımınan eş ayırmaşılığı qalmaydı.

Sosın demokrtaiyalıq elde adam qwqı teñ, onıñ käsibine mindetine, qızmetine qaray qwqı anıqtalmaydı. Qwqıq bir, biraq jauapkerşiligi men mindetteri naqtılanadı. Al qazir bizde memlekettik qızmettegiler dini senimderin jüzege asıruğa şekteu, tıyım salınbaqşı. Bwl degen söz biliktiñ sauatsız wstanımı arqılı qoğamda qoldan “kasta” jasau degen söz.

Jalğası bar…

Dosay Kenjetay,

Wlt portalı