Qırımdağı äskeri liceydiñ Odessağa köşkenine – üş jıl

2014 jılğı naurızdıñ 20-sı küni äskeri-teñiz küşteriniñ Nahimov atındağı Sevastopol' akademiyasınıñ tu twğırına Reseydiñ üş tüsti jalauı ilindi. Oqu ornın basqaru Resey tağayındağan äkimşilik qarauına ötti. Biraq antınan aynımağan oficerler men kursanttar jäne sertinen taymağan liceister Ukrainanıñ memlekettik tuı men äskeri-teñiz tuın birneşe kün boyı Nahimov akademiyası territoriyasında ornalasqan äskeri-teñiz liceyi alañında ilip jürdi.

JAUINGERLİK TU BARDA ÄSKERI BÖLİM DE BAR

Sevastopol' liceyine osı oqu ornı saltanatpen aşılğan küni – 2009 jılğı qırküyektiñ 1-inde tabıstalğan jauıngerlik tu qazir oqu ornı bastığı Viktor Şmıganovskiydiñ kabinetinde twr. Qırım anneksiyası kezinde 1-därejeli kapitan Oñtüstik äskeri-teñiz bazasında (Donuzlav kölindegi Novoozernoe kenti. – Azattıq) bölim bastığınıñ orınbasarı bolıp, qızmet atqarğan.

Viktor Şmıganovskiydiñ aytuınşa, jauıngerlik tuı bar kezde äskeri bölim tirşiligin toqtatpaydı dep sanaladı. Sondıqtan oqu ornı tuın okkupaciyalanğan Qırımnan qwrlıqqa liceydiñ sol kezdegi bastığı Igor' Kolejnyuktiñ äyeli Larisa jasırın alıp şıqqan. Özi de äskeri qızmetşi äyel tudı denesine orap, kiiminiñ astına tığıp alğan. Resey şekaraşıları twrıp ülgergen kordondardan ötu qauipti bolğan…

ANTTI BWZBAĞAN, SERTTEN TAYMAĞAN

Sevastopol' äskeri-teñiz liceyiniñ 13 äskeri qızmetşisi antın bwzbağan. 1-därejeli kapitan Igor' Kolejnyuk Odessadağı äskeri-teñiz küşteri komandovaniesi ştabında qızmet etedi. Al 2-därejeli kapitan Sergey Plehun Qırımnan ketkennen keyin Odessadağı äskeri-teñiz küşteri liceyi bastığınıñ oqu isteri jönindegi orınbasarı qızmetin jalğastırğan. Ol sol kezdegi oqiğalardı bılay dep eske aladı:

Viktor Şmıganovskiy.

«Sevastopol'degi ukrainalıq äskeri bölimderdi qorşauğa ala bastağanda äskeri-teñiz liceyi bastığı Kolejnyuk «kämeletke tolmağan oquşılardıñ ömiri men densaulığın qorğaudı, arandatu äreketteri men dürbeleñge jol bermeu eñ negizgi mindetimiz» dedi. Liceisterdi demalısqa jiberdik. Al özimiz äskeri bölim märtebesi bar liceyde qaldıq. Key kezderi tipti barrikada jasap – sırtqı esikti jihazben tirep tastap, şatır arqılı şığıp jürdik. Naurızdıñ 22-si küni ata-analardıñ bastamasımen (olardıñ arasında reseyşil qırımdıqtar da köp boldı) liceyde jalpı ata-analar jinalısı boldı. Bizdiñ licey Nahimov atındağı akademiya territoriyasında ornalasqan, al onıñ üstinde Resey tuın ilip qoyğan bolatın, sondıqtan jinalısqa Resey Qara teñiz flotı ökilderi keldi» dep eske aladı Sergey Plehun.

Onıñ sözinşe, Sevastopol'den liceydiñ 20-dan köp oquşısı ketken. Qırımda qalğısı kelmegenderdi oqu jılı ayağına deyin twrğılıqtı jeri boyınşa Kiev, Volın', Zaporoj'e, L'vov siyaqtı oblıstardağı äskeri liceylerge auıstırğan.

«Eldiñ qwrlıq böligine bireulerimiz avtobus kolonnasımen, endi bireulerimiz öz köligimizben kirdik. Odessada bizdi eriktiler kütip aldı. Alğaşqı kezde Francuz bul'varındağı şipajayğa ornalastıq. Ol jerde tegin twrdıq äri tegin tamaqtandırdı. Keyin jalğa alatın päter tauıp, otbasımızdı köşirdik» deydi Sergey Plehun.

Sergey Plehun.

Jitomir tuması, äskeri qızmetkerdiñ äyeli Anna Zaklikovskaya – bwrınğı Sevastopol', al qazir Odessa äskeri-teñiz liceyiniñ Qırımnan ketken tört oqıtuşısınıñ biri. Segiz oqıtuşı Qırımda qalğan.

«Bwrınğı äriptesterimizdiñ keybiri Ukrainanı wmıtqan joq. Biraq olar key jağdaylarğa baylanıstı köşe almadı. Al äueli patriotttıq tanıtıp, okkupanttar kezgen kezde kürt özgerip şığa kelgender de boldı. Ol kezde endi ne bolatını tüsiniksiz bolğanına qaramastan, öz basım elimmen, Ukrainamen qalamın, jauğa satılmaymın, okupantqa jaldanıp jwmıs istemeymin degen şeşimge keldim. 2014 jılğı naurızdıñ 31-i – Sevastopol' liceyindegi soñğı kün bolğanı esimde» deydi Anna.

Anna Zaklikovskaya «İle-şala jwmısım köşip keldi. Biraq Odessada alğaşqı aylar jwmıssız otırıp, jwmıspen qamtu ortalığına baruğa tura keldi» dep eske aladı.

«Odessada qayırımdı jandar tabuğa kömektesken päterde äli künge deyin twrıp jatırmız. Qırımnan köşip kelgenderge memleket qaraylasar dep uäde etken. Kütip jürmiz… Sevastopol'degi liceyden özim sabaq bergen biologiya jäne himiya pänderinen qwral-jabdıqtar men tehnikalıq aspaptardı alıp kete almağanımız ökinişti. Ol jaqta materialdıq-tehnikalıq baza tamaşa bolatın. Biraq bizge sabaqqa arnalğan ädistemelik qwraldar men materialdardan özge eşteñe alıp şığuğa rwqsat etpedi. Odessada bärin, onıñ işinde 10-11-sınıp oquşılarına arnalğan oqulıqtardı da qayta jinauğa tura keldi»

Anna Zaklikovskaya.

Äskeri-teñiz küşterine qarastı Odessa teñiz akademiyası institutınıñ üşinşi kurs studentteri Stanislav Voropay, Aleksey Macievskiy jäne Vladimir Lomov anneksiya kezinde Sevastopol' äskeri-teñiz liceyinde oqıp jürgen. Ol kezde olar 17 jasta bolğan.

«Ol kezde köpke barmay bäri bitetin şığar dep oyladıq. Reseydiñ piğılına senbedik» dep eske aladı üş jıl bwrınğı oqiğanı Aleksey Macievskiy. Jasöspirimder Qırımda qalamız dep oylamağan. «Biz liceist antın bergenbiz. Bergen söziñe adal boluıñ kerek» deydi Stanislav Voropay. Joğarı oqu ornın bitirgennen keyin teñiz jayau äskerinde qızmet etudi armandağan 20 jastağı kievtik Vladimir Lomov «Qırımnan ketuimiz arnayı operaciya siyaqtı boldı» dep äzildeydi. Olardı alıp ketuge kelgen ata-anaları Qırımğa kire almay, kölik nömirlerin Kiev nemese Herson nömirlerine auıstıruına tura kelgen.

Sevastopol' liceyiniñ bwrınğı şäkirtteri, qazirgi odessalıq kursanttar (soldan oñğa qaray): Stanislav Voropay, Vladimir Lomov i Aleksey Macievskiy

Üşeui oqitın äskeri-teñiz institutı üş jıl bwrın sauda flotı üşin teñizşiler ğana dayarlağan Odessa teñiz akademiyası fakul'tetinen «ösip şıqqan» . Äskeri-teñiz küşteri institutın 1-därejeli kapitan Petr Gonçarenko basqaradı. Ol äskeri kemeler men türli flot bölimşelerinde qızmet etken, 2014 jılı Nahimov atındağı Sevastopol' äskeri-teñiz küşteri akademiyası bastığı bolğan. Äskeri antınan aynımay Qırımnan Odessağa ketken.

ODESSADA LICEISTER SANI KÖBEYGEN

Qırküyektiñ 1-inen qalmay sabaq bastau üşin 2014 jılğı jazdıñ basında Odessadağı äskeri-teñiz liceyin jabdıqtay bastağan. Fontan audanında 6- stanciyada bolğan bwrınğı äskeri qaladağı qarausız twrğan ğimarattıñ eki qabatın jöndep, jaña oquşılar qabıldağan. Äli künge deyin eriktiler men mecenattar köp kömektesedi. Mısalı, juırda liceyge kölik sıylap, lingafon kabinetin aşqan. Qazir Odessa äskeri-teñiz liceyinde 150-ge juıq bala oqidı (Sevastopol'degi liceyden eki esedey köp). 15-16 jastağı jasöspirimderdiñ köbi – Donbastağı äskeri qaqtığısqa qatısqandardıñ, köp balalı otbasılardıñ, qonıs audarğandardıñ balaları jäne jetim balalar. Licey bastığı Viktor Şmıganovskiydiñ sözinşe, qırımdıq üş bala oqidı.

Sevastopol' liceisteriniñ Qırım anneksiyasına deyin tüsken sureti.

«Bizdegi balalardıñ 70 payızğa juığı – äleumettik twrmısı naşar balalar. Tağdırları qiın, bastarınan köp närseni ötkergen… Mısalı, birneşe bala antiterrorlıq operaciya aymağındağı Mar'inkadağı balalar üyinen keldi. Olarmen psiholog, oficer, wstaz retinde jwmıs istep jatırmız. Bilim berip äri otan saqşısın – oficer pogonın taqqannan keyin antına berik adam boluğa tärbieleymiz. Orta bilim turalı attestat alğannan keyin liceisterdiñ köbi oquın äskeri joğarı oqu orındarında jalğastıradı dep ümittenemiz» deydi Viktor Şmıganovskiy.                                                                                                                                               Ayjan ORALĞAZINA

Azattıq radiosı