БАЛУАН ШОЛАҚТЫҢ ФОТОСУРЕТІ және палуанның өмірінің белгісіз тұстары туралы

BALUAN ŞOLAQTIÑ FOTOSURETİ jäne paluannıñ ömiriniñ belgisiz twstarı turalı

| Jul 9, 2017

Jwmat ÄNESWLI

BALUAN ŞOLAQTIÑ FOTOSURETİ jäne

paluannıñ ömiriniñ belgisiz twstarı turalı

Tömendegi Baluan Şolaqtıñ qoldan salınğan sureti emes, FOTOSURETİ. Säbit Mwqanovtan keyin jazuşılar J.Bektwrov, B.Qoyşıbaev jäne basqalar Şolaq atamızdıñ fotosureti bolmağanın jazıp jürdi. Al, men sonau 90-jıldarı tauıp alğan mına suret -ESKİ FOTSURET köşirmesi. Mwnıñ fotosuret ekendigi B.Şolaqtıñ artındağı şımıldıqtan körinip twr. Al, ştrihtap salınğan, nemese, akvarel'men salınğan suret bolsa, ol anıq bayqalar edi. Sonımen bwl- Baluan Şolaqtıñ fotosureti. Bwl fotoğa Baluan Şolaq şamamen 1917-jılı Jetisuda (Almatıda,Vernıyda bolğan kezinde tüsken dep şamalauğa boladı.avtor) Astında B.Şolaqtıñ tuğan, jäne qaytqan jılı şamamen 50-60- jıldarı jazılğan tärizdi. Şamamen 2010-jıldan keyin osı fotoportretten qarap salğan Baluan Şolaqtıñ suretşiler jazğan portretteri payda bola bastadı, biri ştrihtap, biri maylı boyaumen jazsa da DÄL FOTOSURETTEGi beynesin aynıtpay qaytalağan. Qalay desek te, tömende twrğan
ataqtı BALUAN ŞOLAQTIÑ FOTOSURETİ

Ataqtı paluan, kompozitor, aqın Baluan Şolaqtıñ ömiriniñ soñğı kezeñderi äli tolıq zerttelmegenin osıdan bes jıl bwrın jazğan edim.
Añız bolğan “Seksen ögiz” oqiğasınıñ qay jılı bolğanı turalı naqtı derek joq. Bwl oqiğadan keyin Baluan Şolaq gubern sotınıñ ükimimen bir jıl türmede otırğan. Bwl oqiğa şamamen 1914-1915-jıldarı bolğan. Sol kezde B.Şolaqtıñ
“…Boyıma küş bitkenge ettim şükir,
Qinalsam, abaqtıda betke tükir.
Temirin eki iterip tartqanımda,
Kirpişi jerge tüsti kütir kütir…”dep aytqanı bar.
Sol oqiğadan keyin Baluan Şolaq ata babalarınıñ tuğan jeri Qaratauğa barıp panalaydı. Jetisuda boladı. Jetisu jeri paluandı qwşaq jayıp qarsı alğan. Ülken astarda bolğan. Önerin körsetken. Ol kezdeKenen Äzirbaev 18-19-jastağı jigit bolsa kerek. Keyin K.Äzirbaev B.Şolaqtıñ onnan astam änin el arasında orındap jüripti.
Zertteuşiler, jazuşılar Baluan Şolaqtıñ qay jılı tuğan jerine qaytqanın äli künge anıq bilmeydi. Tipti, “B.Şolaq 1916-jılı qaytıs bolğan” dep dälelsiz pikir ayqandar da boldı.
Logikağa süyensek, Baluan Şolaq Kökşetauğa 1918- jılı qaytıp kelgen. Onıñ bastı sebebi, patşa ökimeti qwlap, bayağı “seksen ögiz isi” boyınşa Uaqıtşa ükimet “quğındamaydı” degen senimde bolğan. Rasında, bwrınğı “is” boyınşa B.Şolaqtı quğındaytın Kökşede twraqtı ükimet te joq tın ol kezde.
Biraq, KEK SAQTAĞAN KAZAKTAR bar eken. Solar Baluan Şolaqtıñ oñaşa sätin añdıp jüredi. Baluan Şolaq toğay işinde ağayındardıñ arasınan üyine kele jatqan betinde qarsı aldınan atadı. Vintovka oğı paluannıñ işinen tigen eken. Mıqtı qayrat pen küştiñ arqasında Baluan Şolaq jaralı bolğanın bildirmey, attan nıq tüsip, üyge kirip, jarasın şeşesine judırıp, tañdıradı. “meniñ oqtan jaralı bolğanımdı eşkimge aytpañdar” depti. Ösietinde ” “Qay jerge jerlengenimdi de eşkim bilmesin” degen eken. Şaması, kazaktar beyitimdi qorlamasın” degen boluı kerek. Sonımen, Baluan Şolaq 1916-jılı emes.1919- jılı naurız ayında qaytıs bolğan.
Sol kezdegi tarihi oqiğalardı talday kele:,
1.Baluan ŞOLAQ aralasqan “seksen ögiz oqiğası” 1914-1915- jıldarı bolğan,
2.Qaratau men Jetisu öñirinde bolğan kezderi 1916-1917-jıldar.
3.Baluan Şolaqtıñ Kökşege oralğan kezi 1918-jıl,
4.Qaytıs bolğan jılı 1919-jıl” degen qorıtındığa keluge boladı.

Tömendegi surette Baluan Şolaqtıñ Jetisuda jürgende, Vernıy qalasında (qazirgi Almatı) tüsken fotosureti berilgen.
Jwmat ÄNESWLI, jazuşı, tarihşı kerey.kz

Tags BALUAN ŞOLAQTIÑ FOTOSURETİ

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,