Қытайға мұсылманшылықты жайуда Түркі мұсылмандарына қарағанда қытай мұсылмандарының тариxи ықпалы мен рөлі әлде қайда басым саналады.

Qıtayğa mwsılmanşılıqtı jayuda Türki mwsılmandarına qarağanda qıtay mwsılmandarınıñ tarixi ıqpalı men röli älde qayda basım sanaladı.

| Jul 28, 2017

Eldeç Orda

Eldeç Orda sureti. Qıtayda mwsılmandar sanı birşama basım twratın öñirlerden eki avtonomiyalı region (Şıñjañ Wyğır avtonomiyalı regionı, Ni'ñ Şiya Hui avtonomiyalı regionı), onğa juıq provincsiya (äkimşilik ölke) bar. 2000-şı jıldardıñ basındağı resmi sanaqqa süyensek 70 mülienniñ (million) ar jaq ber jağında mwsılmandar bar.
Qıtayğa siläm dini (islam) eki türli jolmen kirgen. Biri qwrlıq jolı arqılı batıstan, ekinşisi, teñiz jolı arqılı tüstik şığıstan engen.
1949-1950 jj deyin qıtaylar mwsılman xalıqtarın HUI (回) dep atap kelgen. Mısalı: 藏回 (Zañ Hui/ Tibet mwsılmandar), 蒙回 (Mıñ Hui/ Mwñğol mwsılmandar), 缠回 (Şığıs Türkistandıq Wyğır mwsılmandar), 回民 (Mwsılman).
Kömenester bilikke kelgen soñ Mwsılman mağınasın beretin HUI (回) ieroglifın özgertip yağni mağınalıq aumağın taraytıp Hui (dwñğandar) degen wlttı belgileytin äripke aynaldırdı. Sonımen Jan Key Şek (蒋介石) ömir boyı “sizder jeke dara wlt emessizder, mwsılman dinin qabıldağan qıtaysızdar” dep kelgen qauımdı jeke wlt retinde “bölip” alıp şıqtı. Dwñğandar (Hui/回族) degen xalıq solaydan solay qıtaydağı zañdı jeke dara wlt statusına ie boldı.
Hui (回) degen ieroglif qanşa jerden dwñğandar degen wlt atauına telinse de äuelgi MWSILMAN deytin mağınasın tübegeyli joğaltqan emes. Qıtayda “mwsılmanşa” nemese “alal” mağınasına büginge deyin qoldanıladı. Mısalı:
回民餐厅- Alal resturan (mwsılmanşa resturan) tb
Qıtay mwsılmandarı dese bizge Şığıs Türkistandağı säldedi Wyğırlar men taqiyalı qazaqtar eske tüsui äbden mümkin. Olar qıtay mwsılmandarınıñ işindegi teristik batıstağı mwsılman jwrtınıñ bir böligi ğana. Eldeç Orda sureti.
Cin imperiyası kezinde Iun NAN, Cin HAY, Gansu siyaqtı mwsılmandar şoğırlı qonıs tepken provincsiyalarda “genocit” sayasatı jürilgendikten ondağı mwsılmandar neşe milliondap qırılıp ketken. Osı qırğınşılıqtan bas sauğalağan Dwñğandar şığıs türkistan men ortalıq aziyağa deyin top-tobımen bosıp ketken. Bügingi künderi şığıs türkistandağı dwñğandardıñ wzın sanı ösip bir millionnan asıp otır. Şığıs türkistandıq xalıqtardıñ Cin ükimetimen, qıtay biligimen küresine qarağanda şığıs türkistannıñ sırtındağı Qıtay mwsılmandarınıñ küresi, ezgisi älde qayda tereñnen bastaladı. Bwl turalı tarixi derekter qıtayda erekşe zertteldi. Dwñğandardıñ ziyalıları birşama aşıq jaza aldı.
Qazir, qıtaydıñ qay eldi-mekenine barsañız da meşit pen alal asqana taba alasız. Qıtayğa mwsılmanşılıqtı jayuda Türki mwsılmandarına (wyğ, qaz, qır, ta, öz) qarağanda qıtay mwsılmandarınıñ (dwñğan, tb) tarixi ıqpalı men röli älde qayda tereñ äri basım sanaladı.

Eldeç Orda

Tags Türki mwsılmandarı qıtay mwsılmandarı

Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

kerey.kz

Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz
Thai AirAsia X Almatı – Bangkok tikeley reysterin iske qosadı: vizasız*

kerey.kz

Taylandtıñ san qırlı dämderimen, boyaularımen jäne mädenietimen tanısıñız — bir bağıtqa 199 USD-den bastaladı Almatı, 2025 jılğı 8 qırküyek – Thai AirAsia X Almatı (Qazaqstan) men Bangkoktı (Tayland, Don Muang äuejayı) baylanıstıratın jaña äue bağıtınıñ iske qosıluın quana habarlaydı. Endi qazaqstandıq sayahatşılar qısqı mausımda jaylı äri qoljetimdi bağamen jılı samalğa bölengen, kün şuağımen nwrlanğan äri jarqın ömirimen tanımal Bangkokqa wşa aladı. Jaña reys 2025 jılğı 1 jeltoqsannan bastap aptasına tört ret – düysenbi, särsenbi, jwma jäne jeksenbi künderi orındaladı. Wşular sıyımdılığı 367 jolauşığa arnalğan keñfyuzelyajdı Airbus A330 wşağımen jüzege asırıladı. İske qosıluına oray Thai AirAsia X bir bağıtqa 199 AQŞ dollarınan bastalatın arnayı promo-tarifti wsınuda. Biletterdi 2025 jılğı 8–21 qırküyek aralığında,
Astanada 2025 jılğı kinojobalar pitçinginiñ jeñimpazdarımen kezdesu ötti

kerey.kz

Astanada «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığınıñ» Basqarma törağası Qwrmanbek Jwmağali 2025 jılğı pitçing sınınan sürinbey ötken aşıq konkurs jeñimpazdarımen kezdesti. İs-şara döñgelek üstel formatında ötip, oğan Saraptamalıq keñes müşeleri men Ortalıq mamandarı qatıstı. Jiında otandıq kinoindustriya aldında twrğan bastı mindetter men basım bağıttar talqılandı. Biılğı bayqauğa jalpı 444 ötinim tirkeldi. Sonıñ işinde 16 joba memlekettik qoldauğa layıq dep tanıldı. Olardıñ qatarında üş debyuttik jwmıs jäne Taylandpen birlesken kinojoba bar. Bwl qazaqstandıq avtorlardıñ halıqaralıq ıntımaqtastıqqa dayın ekenin jäne şeteldik äriptestermen baylanısın nığaytıp otırğanın körsetedi. Kezdesu barısında Ortalıqtıñ basqarma törağası Qwrmanbek Jwmağali – «Sapalı fil'm tüsiru – bastı talap. Konkursta jeñiske jetken joba jetekşileriniñ kino öndirisiniñ alğaşqı satısınan bastap, ekran arqılı körermenge jetu kezeñine deyin
«Qayrat»-«Real» matçınıñ bilet bağası belgili boldı

kerey.kz

«Qayrat» futbol klubı UEFA Çempiondar ligasınıñ toptıq kezeñinde öz alañındağı matçtarğa, sonıñ işinde «Realğa» qarsı oyınğa biletterdi satu tärtibi men merzimderin tüsindirdi. «Qayrat» klubınıñ resmi saytında habarlanğanday, «Qayrat»-«Real Madrid» matçı üşin biletter 23 qırküyekte Almatı uaqıtı boyınşa sağat 17:00-de satılımğa şığadı. Bir JIN-ge bir adam eñ köp eki bilet ala aladı, al derekter satıp alu kezinde de, stadionğa kirgende de qatañ tekseriledi. Bilet bağası: 30 000 – 250 000 teñge aralığında boladı. Ayta keteyik, bwğan deyin «Qayrat» – «Real» matçınıñ biletter bağası 75 mıñ men 250 mıñ aralığında bolatını jariyalanğan edi. Almatılıq klub öz alañında «Realdı» (30 qırküyek), «Pafostı» (21 qazan), «Olimpiakostı» (9 jeltoqsan) jäne «Bryuggeni» (21 qañtar) qabıldaydı.