Qıtayğa mwsılmanşılıqtı jayuda Türki mwsılmandarına qarağanda qıtay mwsılmandarınıñ tarixi ıqpalı men röli älde qayda basım sanaladı.
kerey.kz
Eldeç Orda
Qıtayda mwsılmandar sanı birşama basım twratın öñirlerden eki avtonomiyalı region (Şıñjañ Wyğır avtonomiyalı regionı, Ni'ñ Şiya Hui avtonomiyalı regionı), onğa juıq provincsiya (äkimşilik ölke) bar. 2000-şı jıldardıñ basındağı resmi sanaqqa süyensek 70 mülienniñ (million) ar jaq ber jağında mwsılmandar bar.
Qıtayğa siläm dini (islam) eki türli jolmen kirgen. Biri qwrlıq jolı arqılı batıstan, ekinşisi, teñiz jolı arqılı tüstik şığıstan engen.
1949-1950 jj deyin qıtaylar mwsılman xalıqtarın HUI (回) dep atap kelgen. Mısalı: 藏回 (Zañ Hui/ Tibet mwsılmandar), 蒙回 (Mıñ Hui/ Mwñğol mwsılmandar), 缠回 (Şığıs Türkistandıq Wyğır mwsılmandar), 回民 (Mwsılman).
Kömenester bilikke kelgen soñ Mwsılman mağınasın beretin HUI (回) ieroglifın özgertip yağni mağınalıq aumağın taraytıp Hui (dwñğandar) degen wlttı belgileytin äripke aynaldırdı. Sonımen Jan Key Şek (蒋介石) ömir boyı “sizder jeke dara wlt emessizder, mwsılman dinin qabıldağan qıtaysızdar” dep kelgen qauımdı jeke wlt retinde “bölip” alıp şıqtı. Dwñğandar (Hui/回族) degen xalıq solaydan solay qıtaydağı zañdı jeke dara wlt statusına ie boldı.
Hui (回) degen ieroglif qanşa jerden dwñğandar degen wlt atauına telinse de äuelgi MWSILMAN deytin mağınasın tübegeyli joğaltqan emes. Qıtayda “mwsılmanşa” nemese “alal” mağınasına büginge deyin qoldanıladı. Mısalı:
回民餐厅- Alal resturan (mwsılmanşa resturan) tb
Qıtay mwsılmandarı dese bizge Şığıs Türkistandağı säldedi Wyğırlar men taqiyalı qazaqtar eske tüsui äbden mümkin. Olar qıtay mwsılmandarınıñ işindegi teristik batıstağı mwsılman jwrtınıñ bir böligi ğana. 
Cin imperiyası kezinde Iun NAN, Cin HAY, Gansu siyaqtı mwsılmandar şoğırlı qonıs tepken provincsiyalarda “genocit” sayasatı jürilgendikten ondağı mwsılmandar neşe milliondap qırılıp ketken. Osı qırğınşılıqtan bas sauğalağan Dwñğandar şığıs türkistan men ortalıq aziyağa deyin top-tobımen bosıp ketken. Bügingi künderi şığıs türkistandağı dwñğandardıñ wzın sanı ösip bir millionnan asıp otır. Şığıs türkistandıq xalıqtardıñ Cin ükimetimen, qıtay biligimen küresine qarağanda şığıs türkistannıñ sırtındağı Qıtay mwsılmandarınıñ küresi, ezgisi älde qayda tereñnen bastaladı. Bwl turalı tarixi derekter qıtayda erekşe zertteldi. Dwñğandardıñ ziyalıları birşama aşıq jaza aldı.
Qazir, qıtaydıñ qay eldi-mekenine barsañız da meşit pen alal asqana taba alasız. Qıtayğa mwsılmanşılıqtı jayuda Türki mwsılmandarına (wyğ, qaz, qır, ta, öz) qarağanda qıtay mwsılmandarınıñ (dwñğan, tb) tarixi ıqpalı men röli älde qayda tereñ äri basım sanaladı.
Eldeç Orda
Pikir qaldıru