Äleumet

Şalğaydağı Şwbartau. Jabılğan audannıñ jağdayı alañdatadı

kerey.kz

 |  Aug 4, 2017

Osıdan 45 jıl bwrın sol kezdegi Semey oblısı, Şwbartau audanınıñ komsomol wyımı bastama köterip, mektep bitiretin jastardı qoy şaruaşılığına keluge şaqırğan edi. Bwl bastama Odaq köleminde qoldau tauıp, sol qoldaudıñ arqasında şalğaydağı Şwbartauğa jarıq kelip, teledidar qosılıp, Ayagöz ben Qarağandı bağıtına küre jol salınğanın ağa buın ökilderi jaqsı bilse kerek. Al …45 jıldan keyin kezinde mıñğırtıp mal baqqan Şwbartau öñirinde qoy bağatın jastar qalmadı degenge bireu sener, bireu senbes. Şamamen qırıq bes jıl bwrın salınğan jol da sol salınğannan beri jöndeu körmegen bolar, sirä!-dep jazdı egemen.kz . Jwrttı şarşatqan jol                                                                                                                                                                                                   «Ayta, ayta Altaydı, Jamal apam qartaydı» demekşi, Şwbartau öñirin üş künge juıq aralağanda qay auılğa barsaq ta jwrttan estigen eñ äuelgi sözimiz «jol» boldı. Twrğındar joldıñ jayın ayta-ayta şarşağandarın aytadı. Audan ortalığı Ayagöz ben bwrınğı Şwbartau audanınıñ ortalığı Barşatastıñ arası 175 şaqırım eken. Osı qaşıqtıqtı twrğındar 4-5 sağat jüretin körinedi. «Ayagözdegi sağat 10-dağı jinalısqa baru üşin tañğı sağat 3-4 kezinde jolğa şığamız. Äytip-büytip üyge jetkenşe ımırt üyiriledi. Audan ortalığına 250 şaqırım jerdegi Emeltau auılınıñ twrğındarına tipti qiın. Olar bizden de qaşıqta jatır ğoy. Jol jaqsı bolsa, 175 şaqırım degeniñ 2 sağattıq jol emes pe?!», – deydi Bayqoşqar auılınıñ äkimi Sayatbek Şımırov.

Ayagöz-Barşatas bağıtındağı asfal't jol

 «Ayagöz ben Barşatas arasındağı joldıñ jağdayı barlığımızdı alañdatadı. Bwl mäselege audan basşılığı dwrıs köñil bölmey otır. Köñil bölse, jılına joq degende 20 şaqırımnan jöndep otırsa, äldeqaşan bwrınğı audan ortalığı Barşatasqa jetken bolar edi ğoy», – deydi Mädeniet auılında twratın, el men jerdiñ jağdayına qanıq Sovet Mwqaşev aqsaqal. «Bwl jol nauqas twrmaq, sau adamdı auru qıladı. Jwmıstıñ köbi audan ortalığında bitetindikten, eriksiz baruğa tura keledi. Barlıq mekeme sonda ğoy. Mına irgedegi 30 şaqırımğa juıq Bayqoşqar, 40 şaqırım jerdegi Malgeldi, basqa da auıldardan sırqattanğan jandar äueli bizge, Barşatasqa keledi. Qolımızdan kelgen em-domımızdı jasaymız, şamamız jetpese, Ayagözge jiberemiz. Özderiñiz oylay beriñizder», – deydi Barşatas auıldıq auruhanasınıñ uçaskelik terapevti Saltanat Gaysina. Osı öñirdi betke alarda «eñ äueli qay auıldarğa barğanımız dwrıs?» dep jön swrağanda «Şwbartaudıñ jayına qanıqqılarıñ kelse, eñ tükpirde, eldiñ şetinde, jeldiñ ötinde jatqan Emeltau men Jorğağa barıñdar», – dep jol siltegen-di eldiñ jayın biletin ağalarımız. Biraq Jorğağa bara almadıq. Kezinde öz aldına mektebi, şağın emhanası, 500-ge tarta twrğını bolğan eldi mekende büginde bir ğana şarua qojalığı otırğanın estip, Qarağandı oblısımen şekaralas Emeltau auılına barudı jön dep şeştik. Iendegi internetsiz auıldar Ayagözden göri Qarağandı oblısına taqau ornalasqan, tabiğatı da özgeşe bwl auılda 511 adam twradı eken. Kezinde Şwbartau sofhozı retinde dürkirep twrğan twsta mwnda 36 mıñ qoy, 4 mıñ jılqı bolıptı. Bükil Şwbartau öñiriniñ jılqısı osı jerde bağılıptı. Emeltau auılınıñ äkimi Raqımbek Ibıraywlı büginde keşegi aqtılı qoydan 10 mıñ, alalı jılqıdan 400 bas qalğanın ayttı. Auıl twrğındarınıñ deni mal bağıp, öz künderin özderi körip otırğanımen, biraz böligi eldimekenniñ irgesindegi Şarıq pen Tasqora, Qarağandı oblısına qarastı Sayaq kenişterinde eñbek etedi eken. «Auıldıñ talay adamdarın osı ken orındarı wstap twr deuge boladı. Qoldan kelgen kömekterin ayamaydı. Mäselen, Şarıq ken ornı auıl twrğındarınan etti 1200, sütti 100 teñgeden satıp aladı. Mekteptiñ 34 oquşısın ıstıq tamaqpen qamtamasız etedi. Altın öndiretin Tasqora men kezinde mramor şığarğan Tasoba kenişteri qazir toqtap twr. Osı eki ken ornınıñ jwmısı jandansa, halıqqa äjeptäuir kömek bolar edi», – degen auıl äkimi söz arasında eldimekende äli künge deyin internet pen wyalı baylanıstıñ joqtığın aytıp qaldı. Oblıs ortalığı Öskemennen 500, audan ortalığı Ayagözden 250 şaqırım qaşıqtıqta jatqan auıldağı tağı bir tüytkildi mäsele – kepildik jayı. Emeltau auıldıq okruginiñ bas mamanı Ömir Joldıbalin eldimekenniñ 14 twrğını kepildiktiñ kesirinen nesie ala almay otırğanın jetkizdi. «Biri mal bordaqılau alañın aşsam deydi. Endi bireui tigin cehın, tağı biri kölikterge qızmet körsetetin ortalıq aşqısı keledi. Olardıñ kepildikke qoyatın tehnikaları da, qalada üyleri de joq. Bankter 2010 jıldan bergi kölikterdi ğana kepildikke aladı. Auıldağı qwnı äri ketse 300-400 mıñ teñgeden aspaytın üylerdi olar dwrıs bağalamay otır», – deydi auıldağı şarualardıñ qwjattarın jinap, Ayagöz ben eki ortada alaşapqın bolıp jürgen bas maman. Kepildik, wyalı baylanıs pen internet mäselesi jalğız Emeltauda ğana emes, bwrınğı Şwbartau audanına qarağan auıldardıñ köpşiliginde bas auruına aynalıp otırğanın añğardıq. Emeltau, Örken, Bayqoşqar auıldarında qalta telefonı mülde wstamaydı eken. Qalğan auıldarda wyalı baylanıs birde wstap, birde wstamaytının, internettiñ tek mektepte, onıñ özi ildäbaylap, äzer wstaytının, jıldamdığı öte tömen ekenin twrğındardıñ öz auzınan estidik. 10 mıñ twrğınğa – 5 däriger Şwbartauğa arnayı at basın bwrğan soñ bwrınğı audan ortalığı Barşatasqa soqpay ketkenimiz jaramas dep auıldağı däriger, mwğalim qauımımen jüzdesip, aqsaqaldarmen tildestik. Kezinde 5 mıñnan astam twrğını bolğan Barşatas auılında büginde 2281 adam twradı. Bwrın 700-ge tarta oquşısı bolğan mektepte qazir 317 bala bilim alıp jatqan körinedi. Balabaqşada 50 büldirşin bar eken. Jwmısqa kiriskenine 8 ay ğana bolğan auıldıñ jaña äkimi Baqıtjan Jwmahanov eldimekendegi mäselelerdi jasırmay aytıp, soñğı jıldarı halıqtıñ köşui bwrınğığa qarağanda sayabırsığanımen, jastardıñ azayıp, zeynetkerlerdiñ köbeyip, demografiya mäselesiniñ qiın bolıp twrğanın qinala jetkizdi. Auılda twraqtı jwmıs orındarı az bolğandıqtan, mektep tülekteriniñ köbiniñ tuğan mekenderine oralğısı kelmeytinin tilge tiek etti. «Barşatasta jwmıs tabu qiındau bolıp twr. Auıldıñ keybir twrğındarı mañaydağı kenişterge barıp jwmıs istep jür. Şwbartauda maldan basqa ne bar?! Malmen şwğıldanğısı keletin twrğındar bar. Solarğa kömekteseyik dep «Barşatas agro», «Şwbartau agro» degen auıl şaruaşılıq kooperativterin qwrıp jatırmız», – degen auıl äkimi Şwbartau öñirinde ornalasqan ken orındarı jergilikti twrğındardı jwmısqa köbirek alsa, osı mäselege audan, oblıs basşılığı tarapınan nazar audarılıp, köñil bölinse degen ötiniş ayttı.

Barşatastağı auruhana ğimaratı

                                                                                                                                                                                                                                                          Al Barşatastağı jalğız mekteptiñ direktorı Gülnwr Siqımbaeva oquşılarğa zaman talabına say bilim beruge tırısıp jatqandarımen, internet, komp'yuter sekildi dünielerdiñ jetispeuşiligi qolbaylau bolıp otırğanın jasırmadı. «Mektepte oquşılarğa bilim beretin barlıq jağday bar. Mwğalimderimiz de bilikti. Bizdi qinaytını – mekteptiñ komp'yuterlermen dwrıs jabdıqtalmauı. Bir ğana komp'yuter bölmesi bar. Onda 18 komp'yuter ornalasqan. Köbi eskirgen. 100 balağa 3-4 komp'yuterden keledi. Tağı bir mäsele, bizde avto mektep jwmıs isteydi. Mwndağı aynaldırğan eki tehnikanıñ ekeui de tozıp twr. Osı jağınan kömek bolsa, jaña tehnikalar satıp äperilse, oquşılarımızdı mektep bitirgende dayın käsibi maman retinde äzirlep şığarar edik», – deydi mektep direktorı. Bwrınğı audan ortalığındağı halıqtıñ biraz böligin jwmıspen qamtıp otırğan mekemeniñ biri – Barşatas auıldıq auruhanası. Ülkendigi oblıs ortalığındağı auruhanalardan kem tüspeytin ğimarattıñ köp böligi qañırap bos twrğanın bayqadıq. Büginde mwnda wzın sanı 50 adam eñbek etkenimen sonıñ 5-ui ğana däriger. Mekemeniñ bas därigeri Marat Önerbaevpen äñgimeleskenimizde qazirgi uaqıtta emhanada hirurg, okulist sındı mamandardıñ ornı bos twrğanın, mwndağı ul'tra dıbıstı tekseru qwrılğısınıñ eskirgenin aytıp, jañadan berilse degen ötinişin ayttı. «Öytkeni, biz tek Barşatasqa ğana emes, Bayqoşqar, Emeltau, Mädeniet, Örken, Malgeldi, Qosağaş, Bidayıq sekildi auıldarğa, wzın sanı 10 mıñğa juıq halıqqa qızmet körsetemiz. Eger emhanağa jaña UTD qwrılğısı qoyılsa, twrğındardı 175 şaqırım Ayagözge sabıltpay osı jerde-aq medicinalıq qızmet körseter edik. Özi nauqas adamdı sonşa jerge jiberu qanşalıqtı qiın ekeni aytpasa da tüsinikti ğoy. Ayağı auır äyelderdi de Ayagözge jiberemiz. Jaraydı, olar audan ortalığında bosansın. Oğan qarsılığımız joq. Alayda bosanğanğa deyingi medicinalıq qızmetterdi osı jerde-aq körsetsek bolmay ma?» -, deydi bas däriger. «Aqtoğan» su bögeti qayta qalpına kele me? Elbası Nwrswltan Nazarbaev biılğı halıqqa arnağan Joldauında jerdi paydalanudıñ tiimdiligin arttırudıñ mañızdılığına toqtalıp, «Suarmalı egis alañın 5 jıl işinde 40 payızğa keñeytip, 2 million gektarğa jetkizu qajet» degen edi. Memleket basşısı jüktegen mindetti jüzege asıruğa büginde köp böligi igerilmey bos jatqan Şwbartaudıñ keñ dalası äbden swranıp twr deuge boladı. Bwl öñirdegi köp jıldan beri eskerilmey, nazardan tıs qalıp, jöndi köñil bölinbey kele jatqan mäseleni Mädeniet auılında twratın Sovet Mwqaşev aqsaqaldıñ auzınan estidik. Kezinde Şwbartau sovhozınıñ direktorı, Köktal sofhozınıñ ferma meñgeruşisi qızmetterin atqarğan aqsaqaldıñ aytuınşa, Qosağaş auılı mañındağı Baqanas özenindegi «Aqtoğan» su bögeti Sovet zamanında Şwbartaudıñ bir emes, birneşe auılın mal azığımen qamtamasız etipti. Sol kezderi bes mıñ gektar suarmalı jerdiñ igiligin bwrınğı audan ortalığı Barşatastıñ da halqı körgen eken. «Audan tarağannan keyin «Aqtoğanmen» qoş aytıstıq. Esigin, özge de qwrılğıların köz aldımızda tonap, metollomğa ötkizdi. Iesiz qaldı. Iesiz qalğannan keyin tozdı, bülindi. Odan keyin äkimdiktegiler jöndegen boldı, jasağan boldı. Biraq nätije joq. Özen qattı tasığanda bwzıp ketedi. Eger Ükimetten qomaqtı qarjı bölinip, osı toğan qalpına keltirilse, tört birdey auıl – Barşatas, Qosağaş, Mädeniet pen Bidayıqtıñ halqı igiligin körer edi. Bwl kezinde bükil Şwbartau audanın sumen qamtamasız etken jer ğoy. Şwbartaudıñ şaruaları jıl sayın qısqı mal azığın dayındau üşin qañğıp jürip şöp şabadı. Özenniñ boyındağı dayın twrğan suarmalı jerdi nege qalpına keltirmeske?!», – deydi Sovet aqsaqal. Mädeniet auıldıq okruginiñ äkimi Bauırjan Mwqaşev su bögetiniñ jobasın jasau üşin 5 million teñge köleminde qarajat qajet ekendigin aytadı. Onıñ aytuınşa, su arnasın qayta qalpına keltiru üşin 200 million teñge şamasında qarjı kerek. Bwğan ärine, audan men oblıstıñ şaması jetpeytini anıq… Tüyin Şwbartaudağı halıqtı tolğandırğan eñ ülken mäsele jol ekenin ayttıq. Tüytkildi mäseleni şeşu bağıtında audan tarapınan qanday jwmıstar atqarıldı? Alda nendey josparlar bar? Bwl jöninde Ayagöz audandıq mäslihatınıñ hatşısı Seyilbek Isqaqov qısqaşa aytıp berdi. «Bwl öñirdiñ negizgi probleması – respublikalıq mañızdağı «Qarağandı-Boğas» bağıtındağı Ayagöz ben Malgeldi auılınıñ arasındağı 245 şaqırımdıq jol. Jergilikti twrğındar joldıñ azabın köpten beri tartıp keledi. Bwl mäseleni Parlament Mäjilisiniñ deputattı Nwrtay Sabil'yanov ta talay märte köterdi. Audan basşısı da bwl şaruamen şwğıldanıp jür. Osı öñirdiñ tuması äri osı jaqtan saylanğan deputat retinde özim de jol mäselesin ünemi nazarda wstap kelemin. Bıltır Şwbartaudıñ joldarınıñ biraz böligine topıraq tögildi. Biıl osı joldıñ 10 şaqırımına (Ayagözden şıqqannan keyingi 50 şaqırımnan 60 şaqırımğa deyingi aralıq) ortaşa jöndeu jwmıstarı jürgiziledi. Oblıs basşılığı da bwl mäseleden habardar. Oblıs äkiminiñ orınbasarı Serik Aqtanov bwl joldıñ jağdayın jaqsı biledi. Ol kisi biıl 20 mausımnan bastap Barşatasqa deyingi jolğa jamau jwmıstarı jürgiziletinin ayttı», – degen audandıq mäslihat hatşısı Şwbartau öñirindegi internet, wyalı baylanıs, densaulıq saqtau salasına qatıstı mäselelerge aldağı uaqıtta da qozğau salınatının jetkizdi .                                                                                                                                                                                                                                               Azamat Qasım, «Egemen Qazaqstan»                                                                                                                                                                   Şığıs Qazaqstan oblısı, Ayagöz audanı.                                                                                                                                                      Suretterdi tüsirgen – avtor                                                                                                                                                                               Egemen.kz