Tarih Twlğalar

Qajımwqanğa qoldau körsetken ekeu

kerey.kz

 |  Aug 17, 2017

Osıdan birer jıl bw­rın Astana qalasına jol tüsip, biraz kün bas şahardı araladım. Qala­dağı mädeni, tarihi eskert­kişterdi tamaşaladım. Sol uaqıtta özim kuä bolğan jaylardıñ işindegi böle-jara aytarım äygili jazuşı, qoğam qayratkeri, bärimizge bala jasımızdan öziniñ «Toqaş Bokin» romanımen tanıs Zeyin Şaşkinniñ şañırağında qonaq bolğanım der edim. Jazuşınıñ zayıbı Mä­riyam Nwrlanqızı jası seksen jetige kelse de äli künge sergek, şiraq, ba­quat­tı küyde eken. Ol kisi ken­je qızı Güljan men küyeu balası Erbolattıñ qo­lın­da, solardan tu­ğan kişkentay jien neme­re­lerine es bolıp, tirlik ke­şip jatır. Meniñ bwl üyge tap bolğanım da sol Er­bolattıñ, Kürşim audan­dıq mädeniet bölimin 18 jıl basqarğan belgili öner ardageri Qabdolla Twrarovtıñ kenje wlınıñ arqası edi. Kürşimge bir kelgeninde Erekeñniñ: «Ağa, Astana jaqqa jo­lı­ñız tüsse, soqpay ket­pe­ñiz!», – dep qattı tap­sır­ğanı bar-tın. Sol tap­sırmanıñ ayağı osınday qızıqtı da qadirmendi adam­darmen tanıstıqqa wlastı. Erbolattıñ jarı Güljan Zeyinqızı belgili ğalım, Bilim jäne ğılım ministrligi janındağı qadağalau jäne attestaciya­lau jönindegi komitettiñ bas sarapşısı, filologiya ğılımdarınıñ kandidatı. Al onıñ anası Märiyam apamızdıñ äñgimesin tıñ­dağanda uaqıttıñ qalay ötkenin bayqamay qal­ğa­nımız da şındıq. Qı­zıqtı hikayağa bar ıntammen berilip otırğan meniñ nazarımdı qabırğağa ilingen surettegi dañqtı ba­luan Qajımwqannıñ ja­nında twrğan eki adam audarğan bolatın.  − Bwl meniñ äkem Nwrlan men onıñ inisi Abdolla, − dep jımidı Märiyam apay suretke bir qarap qoyıp. – Ekeui de Semeydegi belgili köpester bolğan. Mwhtar Äuezovtiñ «Abay jolı» epo­peyasındağı ataqtı kiizşi Beyseke degen bay bar emes pe, sol meniñ atam. Onıñ balaları da özine tartıp, käsipkerlikpen aynalıstı. 1914 jıldıñ jazında äkem inisimen birge Reseydiñ Nijniy Novgorod qalasında ötken aytulı jär­meñkege qatısadı. Osı järmeñkege Şmidt degen nemistiñ baluanı öz cirkimen kelip, neşe kün boyı öner körsetip jatsa kerek. Üyrenşikti qar­sılastarınıñ biri kelgenin estigen Qajımwqan da at arıtıp jetipti bwl tama­şağa. Biraq, bay Şmidt Qajekeñmen küresuden qaşqaqtap, qiındau şart qoyıptı. Özi sörege jüz som (celkovıy) tastağan nemis Qajımwqannıñ da osınşa aqşa tiguin talap etipti. Ol twsta bir jılqınıñ qwnı üş som eken. Otız üş jılqınıñ qwnı Qajekeñniñ qalta­sında qaydan bolsın, aşu­lanğan baluan arenağa jü­girip şığıp:  − Äy, halayıq! Mağan jüz som tigip, mınaumen kürestiretin bir mwsılman bar ma, aralarıñda, joq älde jigerimiz qwm bolıp, qala beremiz be?! – dep ay­ğay salıptı. Sol kezde zalda otırğan ağayındı eki jigit qatar şığıp, Qajekeñniñ qolına eki jüz som aqşa wstatqan eken. Osıdan keyin aybar bitip, küreske arqası qozıp şıqqan Qajımwqan nemisti äp-sätte alıp wrıp, jüldeni qanjığasına baylaydı. El taray bastağanda sol küres kiimimen jügirip şığıp, özine qoldau körsetken eki bauırın tauıp alğan baluan olarğa şınayı rizaşılığın bildirip, ol uaqıtta ärkimniñ qolı jete bermeytin fotosuretke tüsuge şaqırğan eken. Keyinnen baluan ağa­ları Semeyge ädeyilep kelip, Beyseke baydıñ balalarına arnayı qonaq bolıp jüripti. Söytip, ağayındı käsipkerlerdiñ arqasında halqımızdıñ maqtanışına aynalğan dañqtı baluan öz önerin jat jwrttıñ aldında tağı bir märte körsetu mümkindigine ie bolğan eken.          Hasen ZÄKÄRIYA                                                                                                                                                                                                                   Şığıs Qazaqstan oblısı, Kürşim audanı                                                                                                                                                            Egemen.kz