kerey.kz TV Köz qaras Ruhaniyat

RUHANI JAÑĞIRU HÄM TEK

kerey.kz

 |  Apr 25, 2018

Aidos Juqanuly

Qazaq bireuge razı bolğanda, isine tänti bolğanda «Tekti azamat eken», «Tekti atanıñ balası eken», «Qanına tartpay qoymaydı, äkesi jaqsı adam edi» dep nemese nağaşısına tartsa, «Qalay degenmen jatırı mıqtı ğoy, şeşesi tekti jerdiñ qızı» dep jatadı.
Äkesi tekti bolğanımen, anası jağınıñ tegi küñgirtteu bolıp, odan tuğan bala köñilden şıqpay jatsa, «Jaqsıdan jaman tuar, bir ayaq asqa alğısız» dep aparıp tastaydı. Al äkesiniñ qanı swyıqtau bolıp, anası tektiden tuğan bala el auzına iligip jatsa, «Jamannan jaqsı tuar, adam aytsa nanğısız» dep kötermeleydi.
Prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı maqalasında wlttıq kod turalı aytıladı. Ötken habarımızda wlttıq kodtı täpsirlegenbiz. YAğni ruh turalı aytqanbız. Kodımızdı – bolmısımızdı jañğırtıp, tegimizdi saqtap qalu üşin ruh kerek dep.
Maqalada Prezident «Meritokratiyalıq qoğam qwrıp jatırmız» deydi. Adamdı «Käsibi biliktiligine» qarap bağalaymız dep otır. Onday jerde tamır-tanıstıqqa, jerlestikke, ruşıldıqqa jol joq. Olay bolsa, korrupciya da azayadı degen söz.
Qanday da bir memlekettik mekemeniñ basşısı bolsañız, naymandı, adaydı, albandı ruıñızğa qaray jwmısqa aludı doğarasız. Jerlesim dep tarbağataylıq, jañaözendik, narınqoldıqtardı qasıñızğa jinamaysız. Bwl tıyım emes. Bwl tektiliktiñ belgisi.
Tekti adam mañına tektini jinaydı. YAki eñbegine qaray bağalaydı. Teksizder ğana özi tektesterdi aynalasına topırlatadı. Jwmıs jürmeydi, bir biriniñ köñiline qaraydı. Byudjettiñ aqşası, Siz ben bizdiñ ay sayın jalaqımızdan jinalğan salıqtı, qarajattı «ölgenimde körgenim» dep jeydi. Sıbaylastıq, jemqorlıq teksizderden şığadı. Soñı nege aparatının özderiñiz de körip otırsızdar. Bir birden sottalıp jatır.
Elbasınıñ sözin tağı qaytalayın: Wlttıq kod, wlttıq mädeniet saqtalmasa, eşqanday jañğıru bolmaydı. Dwrıs aytadı. Wlttıq kod dep otırğanı – wlttıq tek, tektilik. Teksizde qaydan mädeniet bolsın. Teksiz, mädenietsiz bolsa, qaydağı jañğıru?! Jañğıru degen sözdi tüsinbeydi de. Jañğıru turalı aytsañız, jañğırğanı bılay twrsın, qañğırıp, aydalağa lağıp ketedi.
Bizde bir jañsaq tüsinik bar. Han twqımdarın, yaki törelerdi tekti deytin. Bäriniñ tegi mıqtı dep aytuğa kelmes. Mıqtı bolsa, bir birimen qırılısıp, bilikke talasıp Altın Ordanı ıdıratar ma edi? Olardıñ arasında da teksizder bolğan. Memlekettiñ emes, öz qamın, taqtı oylaytın. Solardıñ kesirinen alıp imperiya ıdıradı. Tekti taqtı bileydi, teksizdi taq bileydi.
Qazirgi tilmen aytqanda, tekti bolsa kreslonı bilep, wjımnıñ jwmısın döñgeletip äketedi, qanı da, jatırı da jaman bolsa, onıñ üstine teksizdi tektige aynaldırar tärbiesi joq bolsa, kreslosı özin bileydi. Soğan jabısıp qaladı. Kreslosın saqtau üşin bärine baruğa dayın.
Älqissa, tektiler nege azaydı, teksizder qaydan şıqtı? Tağı da tarihqa üñilemiz. Jiırmanşı ğasırdıñ bası. 30-33-jıldar. Qoldan kolhoz wyımdastırdı. Kapitalistik joldağı tektilerdiñ malın tartıp aldı da, jalşılarına bölip beremiz dedi. Teksiz bol'şevikter kedey-kepşikterdi solay aldadı.
Ortaq ögizden, oñaşa bwzau artıq degen kapitalistik damu jolın bwzdı. Malın bergisi kelmegen tekti azamattardı «bay, şonjar» dep qudaladı. Ürerge iti, sığarğa biti joq kedey-kepşikterimiz bol'şevikterdiñ aytağına erdi. Maldan, bardan ayırıldıq.
Aqır soñında ne özine joq, ne özgege joq bolıp, aştan qırıldı. Aşarşılıqtı Lenin wyımdastırdı. Stalin qoldadı. Araldıñ balıqşıları vagon-vagon balıqtı Mäskeuge jöneltti. Qatın-balası üyde aş otırdı. Osılayşa qazaqtıñ jartısınan astamı qırıldı. Naqtı sandarı men sol bir zobalañ jıldar turalı Mwqtar Mağauinniñ eñbekterinen oquğa boladı.
Tiri qalğandardıñ işindegi auqattıları attılı-jayaulı arğı betke, Qıtay jaqqa astı. Birazı ol jaqtan qısım körip Auğanstan, Päkistan, Iran, Siriyağa qonıstana otırıp, köbi Türkiyağa jetti. Endi bir böligi Franciyağa deyin bardı. Moynı ırğayday, biti torğayday bolıp, minerge, yaki minip qaşuğa atı joqtarımız qaldıq atamekende.
Elge ie bolıp qalğan tektiler de barşılıq edi. Olardı 37-38-jıldarı wstap berdik. Satqındardan aman qalğandarın bol'şevik – NKVD jendetteri izdep jürip taptı, attı, qamadı.
«Tiri bolsam, qazaqqa qızmet qılmay qoymaymın» dedi Älihan Bökeyhan. Tekti adamnıñ ğana auzınan şığatın söz. Sözine isi de say boldı. Qazaq üşin jwmıs istep, janın pida etuge dayıntwğın. Kommunisterdiñ atası bol'şevikter ol kisiniñ de tübine jetti. Aştan qırılıp jatqan qazaqtarğa kömektesu üşin Jüsipbek Aymauıtwlı men Mirjaqıp Dulatwlı tekti mecenattardan mal jinap kömektesti. Olardı wstap alıp, birin attı, birin Sibirge aydadı. Söytip tektilerimizdiñ teñ jarımınan ayırıldıq.
Körer künimiz bar eken. 91-jılı täuelsiz boldıq. Şekara aşıldı. Mwndağı tektiler atamekenge şaqırdı. Ondağı tektiler birden köşip keldi. Mısalı, Moñğoliyadan. Teksizderi «qaşıp-pısqandardıñ wrpağı» dep özekten tepti. Tekti atanıñ wrpaqtarı bolğan soñ 90-jıldardağı qiındıqtı elmen birge kördi. Suığına toñıp, ıstığına birge küydi. Siñisip ketti. KAMAZ jük köligin jiberip, peştiñ köseuine deyin tiep, özderin wşaqqa mingizip äkelgende, jwrtta qalıp qalğandardı tüsinbedik. Ne üşin qaldı? Bwl swraq jauapsız. Altaydıñ arğı beti men bergi betindegi tekti qazaqtar birikkende Qazaq memlekettiligi tezirek nığayar edi.
Jaña habar barısında töreniñ bäri tekti emes dep aytqan bolatınmın. YAğni, tektilik qanmen birge nemese tua bite kele bermeydi. «Jaqsıdan jaman tuar, bir ayaq asqa alğısız, jamannan jaqsı tuar, adam aytsa nanğısız» degen qazaq. Demek tekti qılıp tärbieleuge boladı. Ol qazaqtıñ dästüri, ırım-tıyım jäne kitap. Üydegi kitaptan jäne mekteptegi mwğalimnen alğan teoriyalıq bilimdi praktikağa wştastıra bilseñiz tekti bolıp şığasız. Ärkim öz isiniñ bilgir mamanı boluı kerek. Sonımen qatar mädenietti boluımız qajet. Sonda tekti bolıp şığasız. Wlttıq kodımız sol. Prezident osını meñzep otır.
Wlttıq kodtıñ, tektiliktiñ, ruhtı boludıñ mıñ qatparlı joldarınıñ bir osı.
Maqalada «Alğa basu üşin wlttıñ damuına kedergi bolatın ötkenniñ kertartpa twstarınan bas tartu kerek» deydi. YAki teksizdikten bas tartu kerek. Jaman minezden, jaman ädetten arıluımız kerek. Tenderdi «jeñder» dep tüsinbey, özge etnos pen diasporanıñ aldında taba bolmay, öz wltıñdı joğarı wstap, öz tiliñde söylep, bwl memleket özgeniki emes, özimdiki, meniñ üyim dep, ärqaysımız öz jwmısızdı tıñğılıqtı häm adal atqara bilsek Prezident aytqan «Meritokratiyalıq qoğam» tezirek qalıptaspaq.
Eñbegine qaray bağalau. Jwmısıñızdan ayırılmas üşin bastığıñızğa jağımsu – teksizdik. Jwmısşınıñ ötirik maqtauına bastıqtıñ elirui de teksizdik. Basqa jwmıs tabılmaydı ğoy dep könip otıru – könbistik minez teksizdiktiñ belgisi. «Tırnadan bastıq qoysañ, basıñnan qiqu ketpes» degendey, jwmısşılarğa äkireñdep, jalaqısın uaqıtılı bermeu de teksizdik. Olardıñ qızmetin, eñbegin bağalay bilu tektilik. Ärkim öz isiniñ bilgiri bolsa, eşkim eşkimdi qudalamaydı. Zañ bar. Jürgen jerde zañdı talap etu kerek. Bwl da tektiliktiñ belgisi.
Öziniñ jeke qwlqınınan memlekettik müddeni joğarı qoyu tektilik bolsa kerek. Iä, sovet odağı kezinde tektilikti qwrtuğa barın saldı. Abızdarımız ben aqsaqaldarımızdıñ birazı küybeñ tirlikten aspaytın şalğa aynaldı. Şal-şauqan emes, ädemi qartayıp, abızğa, aqsaqalğa aynalıp, bir audandı bolmasa da, bir auıldı wyıstıra biletin tekti bolğanımız abzal.
Tekti bolsañ, auılıñızğa mecenat bolıp, mektep saldırar ediñiz. Kedey-kepşiktiñ balasın şetelde oqıtıp äkelip, osında jwmıs isteter ediñiz. Teksiz bolsañız aqşanı şetelge tığıp, sol jaqtan üy ala beresiz. Tekti Osman imperiyası vengr, bolgar, grekterdi jaulap, qızdarın äyel ğıp aldı. Közderi kök, jasılğa aynalğanımen tekti bolğandıqtan tilder men dinderin saqtap qaldı türikter. Söytip qandarın asıldandırdı.
Adam tügili mal wsaqtalıp ketpes üşin ata maldı auıstırıp otıratın ädet bizde de bar. Sondıqtan dini men tili basqa osındağı ukrayın nemese polyak qızın alıp, islamdı qabıldatıp, qazaqşa söyletuge şamañız jetetin tektisiz be? Qiın swraq. Özge wltqa qızımızdı bermeymiz dep baybalam salamız, özimiz qız ala almay jürip. Oylanatın mäsele.
Ruhani jañğıru üşin ruhtı, ruhtı bolu üşin tekti bolayıq, ağayın! Aman bolıñızdar!

facebook paraqşasınan alındı

http://oskementv.kz/…/pr…/programs_social/ruhti_altai/743620