|  |  | 

Mädeniet Ruhaniyat

Qwralaydıñ salqını amalı qalay şıqqan…

7Edil Alash

Wlan ğayır aymaqtar Qıstan endi şığıp jatqanda, oñtüstik jwrtşılığı jazğı kiimge auısıp aladı. Dese de qazirgidey mamırdıñ orta twsınan bastap jeñil kiimdiniñ bäri ahılap-ühilep, twmauratıp qaladı. «Jaz kelgende salqındağanı nesi» deytinder de bar. Bwğan sebep jastar men qala twrğındarı arasında «Qwralay salqını» wğımınıñ wmıtılıp bara jatqanı bolsa kerek. Äytpese jaz äbden öz tağına otırmay, halıq jılı kiimin tastamağan.
«Qwralay salqını» degen ne?
qazaq halqı mamır ayınıñ ekinşi jartısında orın alatın 2~3 tauliktik kün suıtuın «Qwralay salqını» dep atağan.
Atalu sebebi qanday? ülkenderdiñ auzınan oqtın-oqtın estip qalatın bwl atau qazaq halqı üşin qaşan da kieli sanalğan kiikterdiñ töldeytin mezgiline baylanıstı atalıp ketken. Qwralay ─ kiiktiñ töli.

Aua rayı qalay özgeredi?
Qwralay salqını kezinde kün tünerip, taulı-töbeli jerge qaray bwlt üyiriledi. Mwnday qolaysızdıq bir jetige ne on şaqtı künge sozıladı. Osı kezde töldeui jaqındağan qoñır añdar bwlt üyirilgen jerlerge toptasatın körinedi. «Kiik laqtağan jerge Nayzağay oynaydı» dep otıratın qariyalar, bwl da qoñır añdar künniñ közinen tasa jerge töldeytinine baylanıstı bolsa kerek. Bir ğajabı, kiik qanşa köp bolsa da, olar 2~3 kün işinde tügeldey töldep ülgeredi eken.5

Künniñ suıtıp, jel twruınıñ ıqpalı?
Kiik töldegen kezde künniñ suıtuı qwralaydıñ ayaqtanuına tikeley äser etedi. Jaña tuğan töl jerdiñ qara suığına şıdamay, tez twrıp ketedi eken.

Jeldiñ de özindik funkciyası bar.

Kiik özge törtayaqtılarsekildi şuın jalap tüsirmeydi. Januar jelge qarsı jürgende bwl üderis tabiğattıñ ıqpalımen jüzege asadı.

Dala tağılarınıñ tabeti joyıladı8

Qwralay salqınınıñ tağı bir ğajabı, dalanıñ näzik erkelerine sonday qwmar jırtqıştardıñ däl osı «Qwralay salqını» kezinde tabeti qaşıp, etke jaqınday almay qaladı eken. Qwralaylar ayağınan twrıp ketken kezde ğana jırtqıştardıñ etke degen tabeti qayta oraladı.
Qwstardan tüyetäbän qorğaydı

Bwl az künniñ qasietin bildiretin tağı bir jağday bar. Bizdiñ dalada ösetin tüyetabandi da tek osı kezeñ de köruge boladı. Keremettigi sonda, onıñ ülken qızğılt jasıl tüsti japıraqtarı jañatuğan qwralaydı jasırıp twradı eken. YAğni, qırağı bürkitterdiñ özi tabiğattıñ qorğauında jatqan qwralaydı köre almaytınday jağday tuğızadı.
Kie
Qazaq danalığı ğasırlarboyğı ömir täjiribesinen jinaqtalğan. Kiikti qasietti dep bağalauı da sebepsizemes. Januar töldeytin uaqıtta tabiğat ─ ananıñ özi amal jasaytını sol kieniñ belgisi emes pe? !

Tags

Related Articles

  • JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

    JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

    Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: